Nieuwerkerk aan den IJssel een beeld van een plaats in oude ansichten

Nieuwerkerk aan den IJssel een beeld van een plaats in oude ansichten

Auteur
:   A.M. den Boer
Gemeente
:   Nieuwerkerk aan den IJssel
Provincie
:   Zuid-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-6153-4
Pagina's
:   104
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Nieuwerkerk aan den IJssel een beeld van een plaats in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

36 Leendert van Rijswijk, mede-ondertekenaar van het doleantiebesluit en lid van het bestuur van de "Vereeniging tot Stichting en Instandhauding van Scholen met den Bijbel".

37 De naaikrans "Dorcas" rand 1918 voor de hervorrnde dorpskerk. Staand van links naar rechts: [ans van Vliet, Koosje van Erkel. Jo van der Stene, [ansje de Wit, Neeltje van Erkel, Diewe van Leeuwen en Leentje van Vliet. Zittend vanaflinks: Pietje van der Stene, [aapje Doornhein, Teuntje van Wageningen en Aantje den Toom.

7 Gemeente en politiek

Het aantal inwoners verloopt van 2297 (1875) via 2840 (1912) en 3905 (1934) mar 3879 (1939). Dat is met veel minder dan met de "natuurlijke aanwas", zeg maar met het geboorteoverschot. Er is weinig werk in het dorp. Het vertrekoverschot is daarom in de periode 192 0-19 3 9 wel bijna 900 mensen!

Plattelandsgemeenten bemoeien zich in deze jaren nog maar met betrekkelijk weinig dingen. Daartoe behoren wel zaken van het persoonlijk leven: de burgerlijke stand van geboorten, huwelijken en overlijden en de zorg voor scholen, lotingen voor militaire dienst en een algemene begraafplaats. Het grootste deel van de weglengte is in beheer bij de polderbesturen. En natuurlijk is er wel de brandweer! Intussen had deze zelfs twee spuiten: een op het dorp en een op de 's-Cravenweg, In 1870 was besloten om belangeloos een tweede spuit te plaatsen bij het raadslidArie Hoogendijk Hzn. en vervolgens om ook aan die weg een spuithuis te bouwen.

Begraven

De plassen tussen de Nieuwerkerkse Laan en Kralingen zijn tegen 1880 net drooggelegd.

In de noordoostpunt van de nieuwe Prins Alexanderpolder ligt een stuk nog onverveend land binnen de ringvaart. Van dat hooggelegen stuk wordt een begraafplaats gemaakt. De gemeente legt deze in 1875 aan. (Tot dan is het kerkhof bij de dorpskerk als zodanig benut. Nog in 1905 zal daar in een ge-

kocht graf worden begraven, waarna het gras wordt benut als bleekveldl)

Het gietijzeren toegangshek aan de Algemene Begraafplaats aan de Bermweg krijgt op de zuilen gevieugeide zandlopers. De tijd vliegt! Het kleine houten gebouwtje voor opslag zal met windveren en van roeden voorziene houten rondboogvenstertjes gaaf bewaard blijven. En ook boven de toegangsdeur daarvan tref je een zandlopervorm aan.

Water en licht

Aarzelend dienen zich ook voor dorpen nieuwe overheidstaken aan. Bemoeienis met de drinkwatervoorziening is er een voorbeeld van. Al bij de droogiegging van de Zuidplas werden van rijkswege drinkwaterschuiten ingezet om ziekten te voorkomen. Rond 1880 Ieggen de grote steden drinkwaterleidingen aan. Nieuwerkerk aan den Ijssel beperkt zich tot het geven van een subsidie van een gulden per week aan schipper H. Stolk voor drinkwateraanvoer naar het dorp. Hij heeft een gesioten schuit met aan het dek een pomp. Zijn water komt uit de I]ssel. Aanlegplaats van de schuit is de ringdijk bij de Gele Brug. daar net in 1882 vernieuwd. Twee keer per week is de Ieverancier present. In sommige jaargetijden is er maar weinig vraag naast de opbrengst van de regentonnen. In 1885 krijgt Stolk dan ook subsidieverhoging. De werkliedenvereniging "Onvermoeid Vooruit" (1899) zal in 1902 aan B &Wvragen om on- en minvermogenden gratis drinkwater te geven. B & W stellen vast hoeveel emmers welk gezin precies krijgt en de veldwachter ziet toe op fraude.

Op 15 augustus 1922 pas start de gemeentelijke drinkwaterleiding. Fitter wordt loodgieter Sterk. Stroom voIgt direct. Dorpsgenoot C. van Leeuwen mag twee transformatorhuisjes bouwen. Het is een hele klus am tot aansluiten te bewegen. Zo nemen de Staatsspoorwegen voor het station en omgeving niet eens afvanwege bezuinigingen. De raad mist zo'n graotgebruiker niet graag. Aan een lid-veehandelaar wordt gevraagd am namens de Bond bij de Maatsehappij erap aan te dringen met het oog op de veiligheid. Het lassen van vee gebeurt 's avonds en

's naehts en de petroleumlantaarns branden nooit ... Op 3 oktober 192 2 stelt de burgemeester het elektrisch lieht in werking. "De straatverlichting met Philips Argentalampen is praehtig" aldus de Sehoonhovensche Courant. Als chef- monteur van het gemeentebedrijf komt G. de long uit Rotterdam. Het buitengebied komt er wat deze voorzieningen betreft nag lang bekaaid van af De gemeentebedrijven beperken zich tot distributie. Water wordt van Rotterdam betrokken en straom van Gouda.

1922 is een [aar van vernieuwingen. De gemeente koopt ook de eerste rnotorbrandspuit.

Bestu urders

Burgemeesters vonnen een apart slag yolk. ].E. van Voorthuysen uit Purmerend wordt 12 mei 1882 gemeentesecretaris van Nieuwerkerk aan den Ilssel.Als burgemeesterWF. Smits (ter plaatse aetief sinds 1877) in 1883 vertrekt, wordtVan Voorthuysen oak burgemeester. In 1892 vraagt en krijgt hi] ontslag als secreraris, zodat er dan naast de enige klerk nog iernand ter secretarie kan komen! In 1 893 wordt Van Voorthuysen naast bur-

gemeester oak raadslid. In 1899 krijgt hij eervol ontslag. Zijn opvolger is mr. M.D. Molenaar. In 1901 voIgt]. Bouman. Erg geliefd is de anti-revolutionaire burgemeester]. van der Meulen: in 1904 wordt hij voorzitter van de Boerenleenbank en later erevoorzitter van het Groene Kruis. In 1917 vertrekt Van der Meulen, die oak in Nieuwerkerk woonde! Zijn opvolger is de uit Duitsland afkomstige L.H.A. Wurdemann, die voorin een boerderij aan de Capelse 's-Gravenweg huist. Deze mislukt als burgervader vanwege zijn karakter. Conflicten met de gemeentesecretaris zorgen voor geheime raadszittingen. Hij gaat tekeer tegen het bijzonder onderwijs en komt herhaaldelijk voor de rechter wegens beledigen van politiemannen ( elders). In augustus 1922 komt hij zo op het station Rotterdam-Maas aan met een Duitse trein, Een politieman die op vreemdelingen moet letten spreekt dus oak hem aan. "Lummel, vlegel, sufferd; je moet nag menschenkennis opdoen. Kijk liever uit naar Poolsche [oden" aldus de burgemeester. Voor de tweede maal wordt hi] beboet wegens belediging van een ambtenaar en gezien zijn ambt nu met wel 200 gulden. Het yolk leest het in de krant. Wiirdemann neemt in 1923 zelf ontslag. De wethouders P. Kapteijn en T. Stout namen dar iets eerder en keren dan subiet terug ... , De nieuwe burgemeester F. las, woonachtig in Gouda, zal tot na de oorlog blijven.

Gemeenteopzichter C. Fijan en de Goudse ambachtsschoolleraar Brandts tekenen een nieuw raadhuis, Voor minstens de bestuurders zelf is de opening van dat pand aan de Kerklaan in oktober 1929 een mijlpaal. Extra zijn arrestantenlokaal en veldwachterswoning. De vrouw van de gemeenteveldwachter moet

imrners het eten voor arrestanten klaarmaken? De burgerij biedt een klok aan. Omdat het nieuwe pand niet als traditioneel raadhuis herkenbaar is komen er de vergulde letters "RAADHUIS" op het balkon te staan. Uit de oude raadszaal verhuist het mooie Wilhelminaportret uit 1898 mee. (Op voorstel van

raadslidl steenbakker A.M. Mijnlieff toen voor f 30 gekocht bij de .Peinrure Bogaerts" te Boxtel.) Afgezien van het raadhuis is de periode-]as een periode van zuinig beheer.

De lag ere beambten van asophalers tot lantaarnaanstekers bieden met Nieuwjaar nog lang notabelen hun gedrukte wensen aan, In de Eerste Wereldoorlog doet gemeentewerkman Arie van den Berg dat. .Hoewel de tijden zijn zeer duister. Nochtans zorg ik voor licht" aldus deze lantaarnopsteker.

Partijen

Politiek bewust kan totaal Nieuwerkerk pas laat worden. Eerst mogen alleen mannen van 25 jaar en ouder die genoeg belasting betalen of diploma's hebben, stemmen. 20 mogen in 1891 145 van de 2400 en in 1901 250 van de 2500 Nieuwerkerkers, dan de helft van het aantal meerderjarige mannen, het rode potlood hanteren. In het districtenstelsel zorgenze voor een trendbreuk door in het laatstgenoemde jaar een liberale meerderheid te wijzigen in een anti-revolutionaire. Bij het verkiezingsspektakel treedt in 1901 in de zaal van Van Reeuwijk aan de Dorpsstraat ook de Amsterdamse sociaal-democraat Soep op. (De Goudsche Courant: "Genoemde Soep werd zoo onbeschoft en ruw dat hem het woord werd ontnomen en onder luid protest staakte hij zijn rede.' ) De Nieuwerkerkse werkman Van den

Berg vraagt naar arbeiderspensioenen en wit kinderen die "veldarbeid" verrichten op schoollaten. De kamerkandidatuur van steenbakker A.M. Hoogendijk van Ver-Hitland dit jaar heet volgens de Goudsche Courant een "grap". Hi] krijgt 10 Nieuwerkerkse stemmen, 31 uit Ouderkerk en in het totale district maar 109.

In 191 7 voIgt algemeen kiesrecht voor mannen en in 1919 ook voor vrouwen. SDAP' er Chris Ames wordt in 1919 het eerste linkse raadslid. Hij zal in 1923 (zelfs) stemmen tegen uitgaven voor het volksfeest ter gelegenheid van het zilveren regeringsjubileum van koningin Wilhelmina. Algemeen kiesrecht zorgt voor bredere veelkleurigheid. Nieuwerkerks gemeentegids van 1934 toont het zo: "De Gemeenteraad bestaat uit 11 leden (2 CH, 2 AR, 1 RK, 1 SGp, 2 Neutr. partij, 2 SDAP en 1 VB)." Lokaal blijft de keus nog beperkt. De Provinciale Statenverkiezingen van 1939 bijvoorbeeld laten een grotere versnippering zien. In totaal brengt Nieuwerkerk 1643 geldige stemmen uit. De grootste aantallen per partij zijn: SDAP 333, ARP 259, CHU 244, SGP 202, Liberale Staatspartij 169, Hervormd-Gereformeerde Staatspartij 119, Vrijzinnig-democratische Bond 98 en NSB 72.

Voor de raadsvergaderingen geldt een Reglement van Orde met voor de leden a-politieke bepalingen als: "De orde der plaatsneming zal naar ouderdom worden bepaald, met dien verstande, dat ter rechterzijde van den voorzitter eerst de oudste en ter linkerzijde de jongste wethouder zal plaatsnemen; voorts de raadsleden, insgelijks naar ouderdom, beginnende met den oudste en eindigende met den jongste.' De vergaderingen worden

door de voorzitter geopend met het uitspreken van een arnbtsgebed. ("Wij bidden U om Uwen zegen bij de volbrenging der werkzaamheden die ons vandaag zijn opgelegd. Schenk ons wijsheid en voorzichtigheid; verlevendig in ons een diep besef

van onze afhankelijkheid van U en doe onze beraadslagingen strekken tot Uw eer en tot bevordering der ware belangen van deze gemeente.")

3 8 Gesloten waterschuit met pomp bij de Gele Brug op het dorp. Op de brug in driedelig kostuurn en baard bovenmeester Fijan van de Openbare Lagere School Nr. 1.

39 De gemeenteraad met onbekende staande dames en bekende heren rand 191 7. Zittend van links naar rechts dokter Born, veehouder Snoek, veehouder M. Molenaar (wethouder), burgemeester]. van der Meulen, veehouder H. de Bruin (wethouder), graanhandelaar M. Vente en warmoezier (ruinder) P Kapteijn.Aan de ene kant van de schoorsteen prijkt de archiefkast en aan de andere kant het in 1898 aangeschafte Wilhelminaportret.

40 De gemeenteraad met ambtenaren in 1923 onder de elektrische lamp. Staand van links naar rechts: veldwachter Struik, Chris Ames, secretaris Witte van Capellen, tweede ambtenaar Swets, K. Verweij, M. Molenaar en veldwachter Van der Weide. Zittend van links naar rechts: A. van der Dussen, wethouder P. Kaptei]n, burgemeester F. las, wethouderT. Stout en Pinkse. De burgemeester draagt de gemeentepenning nag aan een oranje lint in plaats van een steedse ketting!

41 Ret nieuwe raadhuis van 1928 aan de Kerklaan.

42 Het oude raadhuis ten tijde van het vertrek naar het "nieuwe dorp".

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek