Nieuwerkerk in oude ansichten

Nieuwerkerk in oude ansichten

Auteur
:   C.P. Pols
Gemeente
:   Schouwen-Duiveland
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1938-2
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Nieuwerkerk in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

INLEIDING

Er gaat een geheimzinnige kracht door onze wereld: het sentiment van het verleden. Het verschijnsel is internationaal en vooral de jongeren geven er gretig aan toe. Wat zou het heden missen als deze kracht zich steeds weer zo duidelijk laat voelen en wat is de oorzaak van dit nauwelijks te herkennen protest tegen onze huidige vorm van samenleven? Iedereen zal daarop een ander antwoord geven: dat hangt af van zijn leeftijd, van de omgeving waarin hij is groot gebracht en van de dingen die indruk hebben gemaakt. Ongetwijfeld is echter het vage onbehagen met de wereld van nu, een wereld waarin onze welvaart de vlinders en de kikkers verdrijft, waarin de maan bereikbaar is maar de binnenstad nauwelijks, waarin kleurentelevisie is gekomen en het ganzenbord is gegaan en waarin de huizen te hoog zijn om als kind op straat te spelen. Natuurlijk maken we fouten bij onze hang naar het verleden. We zetten de trieste werkelijkheid uit vroeger dagen opzij: de vaak grauwe armoede, de beperkte vrijheid van denken en doen, het uitzichtloze stempelen door de werklozen van de jaren dertig en de smalle straatjes met de kleine huisjes waarin het wonen nu ook niet bepaald een lolletje was. Maar het is ongeveer als in de bijbelse spreuk: "Onderzoek alles en behoud het goede". Daarom floreren in heel Zeeland en daarbuiten de rornmelmarktjes, daarom is er een hausse in de vraag naar oude ansichtkaarten en daarom deed "Bartje" het zo goed op de televisie en worden de Verkadealbums weer herdrukt. In de mode- en amusementswereld zien we soortgelijke tendensen.

Derhalve hebben we in Nieuwerkerk eens rondgekeken of er een stukje nostalgie vie 1 op te diepen. Moesten we "modieus" zijn en ons beperken tot het verleden van de jaren twintig, dertig of veertig? Het verleden reikt toch verder? Er was uiteindelijk keus genoeg! Zeer bewust hebben we bij het samenstellen van dit boekje over Nieuwerkerk de historie niet be-

handeld. Daar bestaan bronnen genoeg over. Om de teksten leesbaar te houden hebben we ons in de toelichting sterke beperkingen opgelegd. Dat was vaak moeilijk; er zou immers bij elke afbeelding veer meer zijn te vertellen. In zoverre werkte ook de beperkte tijd die we onszelf konden toestaan een handje mee, terwijl tevens de plaatsruimte bij de ansichten en foto's veelal geen langere teksten gedoogde. Aan de hand van zo'n negentig oude prentbriefkaarten en foro's hebben we getracht het dagelijks leven van "toen" te doen herleven. Aanvankelijk was het onze bedoeling aileen gebruik te maken van oude ansichten, doch een aantal toto's bleek zo treffend de voorbije periode weer te geven, dat het niet zonder meer terzijde kon worden gelegd. Hoewel het een onmogelijke zaak zou zijn aile namen te vermelden van hen die aan "Nieuwerkerk in oude ansichten" hebben meegewerkt, moeten hier toch enkele namen worden genoemd. Dat is in de eerste plaats mevrouw J. de Braal-Nortier, voor wie het nooit teveel was als we haar iets vroegen. In de tweede plaats zijn we erg veer dank verschuldigd aan Joh. van Dijke uit de Ribesstraat 18, die als gcboren Nieuwerkerker veer kaarten en foto's van waardevolle teksten heeft voorzien. Helaas heeft onze vriend Joh. van Dijke de verschijning van dit boekje niet meer mogen beleven. Ten slotte heeft H. Flikweert uit de Erling Steenstraat 8 het gehele manuscript nog eens kritisch gelezen en waar nodig verbeterd en dank zij al deze medewerking is het samenstellen van dit boekje door een "niet Nieuwerkerker" een prettige bezigheid geworden. Maar nu genoeg over dit alles want we beginnen aan onze tocht door het oude Nieuwerkerk. We nemen u mee naar de tijd van 1900 tot 1945 al kijken we daarbij echt niet op een paar jaar meer of minder. We wensen u een goede reis en hopen U op aangename wijze te laten zien hoe het hier eens is geweest.

Uttgaaf S. Ochtman &: a., Zier ikaee.

1. We komen Nieuwerkerk binnen via de Weststraat en daar worden we opgewacht door een menigte belangstellenden. Wie dat allemaal wei zijn was moeilijk na te gaan want deze ansichtkaart dateert van 1902, dus meer dan zeventigjaar geleden. Grappig is de jongen met een melkbus op een kruiwagen. De geteerde schuur was destijds eigendom van Johannes de Kok en wat later van Marinus Johannes Stoutjesdijk, beiden landbouwers. Ze woonden in het huis dat naast de schuur staat. Naast dit huis stond eertijds een huis, dat nog dienst heeft gedaan als kerk voor de gereformeerden, die voordien waren gecombineerd met het naburige Oosterland. Aan de andere kant van de straat woonden vroeger onder anderen Hubrecht van de Zande en wat later Jan Zeeman. Aan diezelfde kant stond ook een schutskooi, waarin loslopend vee werd ondergebracht. De eigenaren van het vee konden dan tegen een bepaalde vergoeding hun dieren weer terugkrijgen.

Greet u;' :!EUWERKER~.

2. Het is nu 1905 en we blijven nog even in de Weststraat waar we dit gedeelte kunnen overzien vanaf het huis van Johanna Clement. Rechts staat het huis met schuur van Marinus Overbeeke en helemaal naar de Ring toe woonde Jan Nikerk. In het eerste huis links huisde Johannes Lemsom. De meneer in het zwart, op de achtergrond, doet denken aan dokter G.H. Vleugels Schutter, die een tas in zijn hand houdt. In het dorp stonden toen op diverse plaatsen nog grote houten masten van de rijkstelefoon met acht witte porseleinen po tjes, die nogal eens het mikpunt waren van de Nieuwerkerkse jeugd. De tramrails liepen nog hun oude route door het dorp. Later werd het baanvak van de R.T.M.-tram op diverse plaatsen verlegd wegens boogverruimingen en snelheidsvergroting. Ook op deze tweede ansicht domineert weer de kolossale zeskantige dorpstoren.

3. De Nieuwerkerkse toren (tussen 1911 en 1914), zoals hiernaast afgebeeld, is van vijftiende-eeuwse constructie. Hij is van aile Duivelandse gebouwen de merkwaardigste en, naast de Haagse St.-Jacobstoren, een unicum in Nederland wegens zijn zeskantige vorrn. In 1590 en 1591 werden er (blijkens de rekening van de geestelijke goederen) grote herstellingen aan verricht. De toren werd van beneden tot boven vermetseld en er werd een nieuwe kap met galerij opgezet, daar het gebouw destijds in een zeer vervallen staat verkeerde. Een steentje met het jaartal1591 aan de westzijde van de toren herinnert aan de reparatie, die voor een deel werd uitgevoerd met stenen van het door de Spanjaarden verwoeste klooster Sion, onder Noordgouwe. Vanaf de toren had men eertijds een prachtig uitzicht over het welvarende Duiveland en op de hoogste verdieping hing een klok, die in 1645 door Michiel Burgerhuys was gegoten en de namen bewaart van Zierikzeese regenten. Zierikzee was namelijk sedert 1566 ambachtsheer van onder andere Nieuwerkerk en bekostigde de aanschaf van deze klok. In 1945 werd deze fraaie toren door de bezetters opgeblazen en jaren nadien is men er over bezig geweest om in Nieuwerkerk toch weer een toren tc bouwen; een moeilijk punt uiteraard, want de financien spelen bij zo'n project een belangrijke roJ. Toch ging de zaak niet uit de gedachten van de Duivelandse gemeentebestuurders en op 8 januari 1974 stelde de gemeenteraad van Duiveland een krediet beschikbaar om de mogelijkhe den tot herbouw te onderzoeken. Aan ir. J.L.c. Weijts te Bergen op Zoom werd opdracht verstrekt tot het maken van een ontwerp. Uitgangspunt was de overweging dat de toren bij het bestaande kerkgebouw moest passen. De architect heeft daarna drie ontwerpen gemaakt. Men koos uiteindelijk voor een bouwwerk in dezelfde staat als de vorige toren. De twee mannen links zijn de metselaars Jan Lindhout en M.e. Boogert; de laatste werd later kassier van de Boerenleenbank.

De rncrkwaardige zesk antig c t oren te Xleuwerkerk Zeeland}

TOREN. NIEUWERKERK

4. Hiernaast zien we de Nieuwerkerkse toren omstreeks 1920, maar nu van een heel andere kant genomen. We memoreerden reeds bij de vorige foto, dat deze toren in de oorlog werd verwoest. In 1945 - toen de bevolking van het Duivelandse dorp her- en derwaarts was geevacueerd - werd de toren door de bezettende macht opgeblazen. Het eens zo trotse mid deleeuwse bouwwerk, de zeskantige toren, was een puinhoop geworden. Na de oorlog is de klok teruggevonden en werd een klokkestoel geplaatst, waarin zij een tijdelijk onderkomen yond. En nu, na ruim dertig jaar, is het toch nog zover gekomen dat het kerndorp van Duiveland, Nieuwerkerk, weer een toren krijgt. Vele jongeren weten niet eens meer van het bestaan van een toren in hun dorp af. Vermeld dient nog te worden dat ter plaatse, direct na de oorlog, een torenfonds werd gevormd, waarin spontaan werd gestort, zowel door de plaatselijke bevolking als door oudNieuwerkerkers. Onder grote belangstelling van oud en jong verrichtte burgemeester J.D. de Kam van Duiveland vrijdagmiddag 27 juni 1975 de eerstesteenlegging van de nieuwe toren. In een streekblad schreef Joh. van Dijke uit de Ribesstraat een groot gedicht, waarin hij de vreugde van de gehele Nieuwerkerkse bevolking tot uiting bracht. De bouw van de nieuwe toren vordert inmiddels snel. Toen in 1946 de klokkestoel werd geplaatst in het plantsoen aan de Kerkring, droeg deze een bord met het opschrift: "Wie helpt mij aan een toren?" Het heeft lang geduurd, maar als dit boekje verschijnt, zal Bouwonderneming Adriaan de Kok B.V. uit Bergen op Zoom de toren wel op hoogte hebben.

Groete uit ~IE{;WERKF.RK.

Uilgave R. W. I. Oehlm ??? A,pelmar,I, Zi"i'zee. ~,. 76S9

5. Omdat we juist nu in Nieuwerkerk wei van het "torenjaar" kunnen spreken, plaatsen we hier nogmaals een ansicht van de toren. We hebben hier een prachtig gezicht op de toren vanuit het zogenaamde Schildersslop. Het schuurtje rechts behoorde eertijds aan Adriaan de BraaL Daarnaast volgen de huizen van Marinus Rentier en Nicolaas Pieter Cats en wat verderop, twee onder een kap, van Jacob van der Have. Links achter de omheining zien we de moestuinen van N. Geleijnse en Jozua Hanse en ook het armenhuis (achterkant) is nog goed zichtbaar. Als we door het slop recht vooruit kijken in de richting van de Ring, zien we de ramen van de openbare school en de hoge bomen, die de Ring zo'n sierlijk en lommerrijk aanzien gaven. Het is overigens opmerkelijk, dat van de vroegere toren nog zoveel verschillende ansichtkaarten waren te vinden, maar meer kunnen we er in dit boekje echt niet opnemen.

Ring te jYieuwerkerk

Uill!Uf S. Ochlman ll< Zu., Zierikzee.

6. De Ring in 1902, of beter gezegd een gezicht op de Zuidring vanaf de woningen waarin tegenwoordig Anthonie W. Wandel woont (Kerkring 9). Toen deze foto werd genomen woonden daar de gebroeders Brouwer, te weten Willern, de architect en Kees, die timmerman was. Het was in die dagen de grootste timmermanswinkel van Nieuwerkerk en er was ook een houthandel aan verbonden. Willem Brouwer was ook brandmeester in het dorp en naar hem is later de Brouwerstraat genoemd. Dan voIgt het huis van wijlen meester Van Oost, die hoofd van de openbare school was. Dit huis werd later gedeeltelijk gesloopt en verbouwd door Adriaan de Braal, rustend landbouwer. Weer later werd het nog eens verbouwd en ingericht tot Boerenleenbank. Dan voIgt het huis van Johannes Heijboer, die het voorste gedeelte verhuurde en het achterste zelf bewoonde. Deze man is jarenlang koster van de hervormde kerk en grafdelver gewcest.

NIEUWERKE--RK.

. J. Q ~ 2:iedkzee

7. Nog een heel "ouwetje" van de Zuidring en compleet met prachtige lindebomen, die elk jaar werden bijgeknipt. Ook de kinderkopjesbestrating is nog geheel intact. Rechts is een raam te zien van het huis van Cornelis en Willem Brouwer en daarnaast woonde Cornelis van Westen. De laatste liet vIas bewerken in de vIas schuur, die in de "dreve" stond. Dan voIgt de schuur van Leendert Tuinman, landbouwer en landmeter en daarna het huis van Jacobus Zoeter, die timmermansknecht was bij de gebroeders Brouwer. Wat verderop bij de dreef moest de schuur van C. van Westen plaats maken voor een huis van Anthonie Dalebout. Hoewel we dat niet kunnen zien dient te worden vermeld, dat naast het huis van Jan Nikerk het armenhuis stond. Daar woonden in die tijd onder anderen: Jo Lerns, Neeltje van Vessem, Joppa Gaanderse, Kees Born, Jacomina Sijrier en haar dochter Janna Metselaar. Naast het armenhuis stond de kruidenierswinkel van Betje Hemelrijke; later is zij getrouwd met Jozua Hanse.

_Feestviering te Nieuwerkerk ter geleg ja . ge Regeering van H. M. Koni _. " ~

8. Het dorp Nieuwerkerk staat er tot ver in de omgeving om bekend dat men er zo goed kan feesten en allerlei feestelijkheden kan organiseren. Huizen en straten werden keurig versierd, kosten noch moeite werden gespaard en iedereen werkte spontaan mee. Zo zal dat ook wei weer zijn geweest in 1908, to en in Nieuwerkerk feest werd gevierd ter gelegenheid van het feit dat koningin Wilhelmina tien jaar het land regeerde. We nemen een kijkje op de versierde Ring, waar juist wedstrijden met versierde fietsen aan de gang zijn. Tjonge, tjonge, wat was er in die dagen een yolk op de been! Let u toch vooral eens op die prachtige hoofddeksels van de dames rechts! Er zitten hier en daar ook nog wei een paar originele Duivelandse mutsen tussen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek