Oosterbeek in oude ansichten deel 2

Oosterbeek in oude ansichten deel 2

Auteur
:   H.C.J. Erkens
Gemeente
:   Renkum
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2248-1
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Oosterbeek in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Hen dorp met sfeer

In de loop van de jaren heeft het dorp Oosterbeek in de gemeente Renkum (Gld.), evenals vele andere, grote veranderingen ondergaan. Dat bleek onder meer reeds uit ons eerste boekje "Oosterbeek in oude ansichten", dat wij de kenschets: "Een dorp om van te houden" meegaven. En dat is 't nog steeds. Met deze kenschets bevinden wij ons in het goede geze1schap van tal van literaire bewonderaars, van schilders en dichters. Een vrij verwoord puntdicht van Vader Cats lOU dan ook hebben kunnen luiden: Doch voor een korte les: ziet dat je nederslaet tot Oosterbeek, 't land van al de gulden maet (D.J. van der Ven 1918).

Die aantrekkingskracht van ons dorp op vakantiegangers, rustbehoevenden, wande1aars, alsmede op repatrianten en forensen heeft mede tot de gesignaleerde veranderingen geleid. Zelfs werd voor ons dorp de schertsnaam "pensionopolis" bedacht, maar die werd door de Slag om Arnhem in 1944 en ziin gevolgen achterhaald.

Natuur en landschap hebben - getuige deze nieuwe serle oude ansichten in vergelijking met de huidige situatie - de gevolgen van een voortschrljdende be-

bouwing en bevolkingstoename ondergaan. Het schilderachtige, de wat feodale plattelandssfeer, de dorpse vredigheid, het landschapsschoon, en het ongerepte buitengebied hebben die veranderingen evenzeer moeten verduren. Gelukkig niet al te rlgoureus en veel van het geheel eigen karakter is bewaard gebleven.

Verheugend is daarbij dat oud en jong, in dit licht gezien, bewust ervaren dat die ondefinieerbare sfee.r, die uit (over)grootmoeders tijd bewaard is gebleven, ook verder overgeleverd behoort te worden. En dat niet aileen om nostalgische redenen.

Mede daartoe dan deze tweede uitgave, die slechts het aanzien kon krijgen dank zij de zeer gewaardeerde medewerking van de heer J. Kluwen met ziin onschatbaar waardevolle collectie oude ansichten, van de gemeentearchivaris, G.H. Maassen, van de heer C. Meijer, van onze zoon Jos, alsmede van veel andere vrienden en bekenden. Met het boek van E.J. Demoed: "Van een groene zoom aan een vaal kleed" als absoluut onmisbare bran. Oosterbeek was en bliift een dorp om van te houden; een dorp met sfeer.

Oosterbeek, januari 1983

H.C.J. Erkens

Spoorwegbrug over den Rijn.

O~rbeeJv 1J- .? !JjM.lv1z

.In :!.

1. De Rijn vormt aan de zuidzijde een duidelijke begrenzing van de gemeente Renkum. De brug in Oosterbeek, onderdeel van het spoorbaanvak Arnhern-Nijrnegen overspant de Rosandepolder en verbindt ons dorp met de Overbetuwe. De rivier ontvangt via dorpsbeken het water vanaf het Veluwemassief, In de polder vanouds het wei- en hooiland van de boeren op de hoger gelegen zandgronden. Vooral in het begin van deze eeuw werden de weilanden afgeticheld voor de klei ten behoove van de baksteenfabricage. Bij dit zware werk werden toen ook wel vrouwen en kinderen ingeschakeld.

2. De betekenis van de Rijn heeft zich in Oosterbeek door de jaren heen - afgezien dan van die voor ecologie - beperkt tot enig scheepvaartverkeer, watersport en de .Jeverantie" van klei voor de steenfabrieken. De plezierboot Arnhem-Westerbouwing past in dit bekoorlijke rivierlandschap. Onze voorvaderen hebben nogal wat te stell en gehad met de jurisdictie over de Rijn als middel tot verdediging van onder meer kasteel Doorwerth. En met de oeververdediging door middel van het Cerke-, de Drielse-Veer- en de Bergh-kribben. Belangrijk was vooral het Drielse Veer. Vaor 1470, toen Driel nog geen eigen parochie had, en een maalschap was, moesten de Drielenaren via het veer in het kerspel Oosterbeek ter kerke gaan. Het veer bleef tot 1669 kerkelijk bezit, tot de stad Arnhem het in 1845 verwierf. Burgemeester Backer van Arnhem kocht het voor f 11.310,-. Een aanzienlijk bedrag; ongeveer vijfendertig maal het toenmalige jaarloon van een geschoolde arbeider. Dat wijst erop dat het een goede bron van inkomsten was en waarschijnlijk druk gebruikt werd.

Station Laag

OOSTERBEEK

3. Nog een idyllische afbeeiding van het station Oosterbeek-Laag, gezien vanaf de Prins Bernhardweg. In vergelijking met de huidige situatie is ook in deze omgeving de bebouwing tamelijk ver voortgeschreden. Links achter het station, het grensgebied tussen Arnhem en Oosterbeek, de Klingelbeek, van welk gebied, volgens Demoed, reeds in de annalen van 1539 sprake was. In het laatst van de vorige eeuw ontstond de huidige buurtschap, deels Arnhem, deeis Oosterbeek, Kerkelijk viel de Klingelbeek onder de parochie Oosterbeek. In de doop- en trouwboeken, die vanaf het midden van de zeventiende eeuw bewaard gebleven zijn, wordt achter de naam van de dopelingen en van huwelijkspartners vaak vermeld "op de Klingelbeek".

4. Het station Oosterbeek-Laag dateert van 1879. Voorheen was het een belangrijke halteplaats aan de spoorlijn ArnhemNijmegen; begrijpelijk, want in het Benedendorp woonden to en de meeste o osterbekers , die ook weI eens naar de Nimweegse kermis wilden. Daarbij heeft de aangrenzende Klingelbeek, gedeeltelijk op Arnhems en op Oosterbeeks grondgebied, door de jaren heen enige industriele betekenis gehad, zodat Oosterbeek-Laag vooral voor het goederenverkeer interessant was. Station en spoorlijn doorsnijden het gebied van "Mariendaal", het daarmede tegelijkertijd voor verstedelijking en natuuraantasting behoedend. De eigenlijke grens tussen Arnhem en Oosterbeek wordt gevormd door de Slijpbeek.

5. Tot de bekende Oosterbeekse "heggen" behoorde in de zestiende eeuw het gebied Steenen Kruis, onderdeel van Boxoordt (Boxoordt was van oudsher domeinbezit), gelegen tussen de GrindwegjJhr. Nedermeyer van Rosenthalweg en de Benedendorpsweg. Op het erf van de landbouwersfamilie Van Rees aan de Benedendorpsweg zou - volgens E.J. Demoed ("Van een groene zoom ... ") - een legendarisch stenen kruis hebben gestaan, dat later naar elders verplaatst werd en identiek was aan een stenen kruis op "de Brink" langs de Utrechtseweg onder Arnhem. Hoe dan ook, met de nieuwbouw van de laatste jaren is het Ste(e)nen Kruis, met op deze ansichtkaart het voormalige huis van moeder Van Grol en een pad naar bakker Van Ornmeren, wei van aanzien veranderd.

6. Reeds in 1845 wordt de villa "De Geldersche Blo(e)m" vermeld, "gelegen aan den ingang van het dorp aan den Arnhemschen weg" (thans Benedendorpsweg) en bewoond door Jan Janssen van Beek. In later jaren kreeg dit huis vooral bekendheid door het feit dat het sinds 1918 bewoond werd door de bekende Oosterbeekse kunstschilder Antoon (Toon) Markus (geboren 17 september 1870 in Arnhem). Toon Markus was een gerenommeerd schilder-tekenaar, tevens een groot verzamelaar van allerlei curiosa. Deze markante figuur, met zijn volle, zwarte baard, zijn onafscheidelijke wandeIstok, zijn brede gebaren en zijn onuitputtelijk arsenaal aan kwinkslagen, heeft jarenlang mede het dorpsbeeld bepaald. Tal van zijn schilderijen in vele Oosterbeekse huizen houden de herinnering aan zijn artistiek talent levend. Hij schilderde in de stijl van de school van Barbizon (Frankrijk). De warande aan de zuidzijde van de villa is niet meer aanwezig.

H&tct dvn Doornenkamp .-

Ocsrerbcek.

q?

7. Volgens Demoed telde ons dorp in het jaar 1858 - in het Bencdendorp - twee logementen of herbergen, namelijk "De Doornenkamp" (foto) - toen van J. van Beek - en "De Ploeg" - later "De Vergulde Ploeg" - van de weduwe Van Muiswinkel. Anders dan in "Oosterbeek in oude ansichten deel l " vermeld, werd eerstgenoemd bedrijfin 1852 gebouwd. In 1899 was de heer G.E. Chierieux exploitant. In 1918 adverteerde de eigenaar met pensionprijzen vanaf f 6,- per dag, logies met dejeuner f 3,-. Bekende eigenaars-exploitanten waren voorts Klaassen, Noordraven, De Greef en Locht. Het koetsje, links op de foto, zou dat van dokter Veenenbos geweest kunnen zijn.

Oosterbeek, fJenedendorpsweg.

i(!8uren-lichtdruk S. Bakke· Jz. Koog-ZlandIJk. 152':

8. De Benedendorpsweg, ongeveer tegenover hotel "De Doornenkamp" ("aan den voet van den Hemelschen Berg", zoals aangeprezen in een advertentie uit 1918), ken de vroeger onder meer een drietal middenstandszaken, die reeds lang geleden als zodanig opgeheven zijn. Het waren die van bakker De Graaf (met brievenbus aan de muur), die tevens koster was van de Nederlands Hervormde Kerk. Andere zakenlieden waren Jan Derk Gerritsen, de kruidenier, behanger-stoffeerder Kip en Griet Bakhuizen, die er aan passanten verfrissingen verkocht. Ook meester Hilhorst heeft er met zijn familie gewoond.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek