Oosterland in oude ansichten

Oosterland in oude ansichten

Auteur
:   L.A. Capelle
Gemeente
:   Schouwen-Duiveland
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1928-3
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Oosterland in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  >  |  >>

IN LEIDING

De polder Oosterland werd ingedijkt in de jaren 1353/54 en hij bezit een rijke historie. In de veertiende eeuw lagen aan de oostzijde van het toenmalige Duiveland uitgestrekte schorren, waarschijnlijk overblijfselen van een in vroeger jaren vergane landstreek, waardoor een kreek stroomde. In zeer oude geschriften wordt deze kreek de "Mair" of "Mairevliet" genoemd en deze werd afgedamd in 1353 toen hertog Willem van Beieren, "de verbeider", in juni van dat jaar aan Boudewijn van Roden, Claes van der Burg, Mulock Pieterszn., Hendrik Buffels en Gelok Idgelofsz het recht van indijken gaf van de bovengenoemde landstreek. De heel oude kronieken geven aan: "Hen uitland, gheleghen, vast aan Duvelant, groat vallende tussen veertigh ende vyf-en-veertig ghamet ", Dit was de geboorte van Oosterland en deze heerlijkheid werd onderscheid en in een groot en een klein ambacht. In het groot ambacht, dat volgens oude veldboeken werd genoemd " Tweederde delen van Parochie en Heerlijkheid van Oosterland" en dat het hoge rechtsgebied over de gehele heerlijkheid was toegekend, werd Oosterland meerdere malen aangeduid met de naam "Gaster Nieuwland van Duiveland". In april 1370 verkocht hertog Albrecht zijn aandeel in de am bach ten, groot 1100 gemeten, aan heer Hendrik van den Abeele en aan diens vrouw Heilwich, ieder voor de helft. Dezelfde vorst verkocht in november 1387 aan zijn rentmeester, Nicolaas van Borssele, al de ambachten en ambachtsgevolgen in Duiveland die anderen in bezit hadden gehad, zoals heer Hendrik van den Abeele, diens zoon Flores, Renger Jansz., Halling Rutensz., Jan Gillisz., Hugens Willemsz. en Kervinck Pietersz. Uit het grootgrondbezit van de heren van Borssele kwam Oosterland aan de heren van Bourgondie en het werd in 1566 uit de boedel van de markies van Veere in het openbaar verkocht. Voor een bedrag van 14.040 gulden werden toen van de heerlijkheid van Oosterland eigenaars: jonkheer J oris van Steinmolen, penningmeester van Walcheren, mr. Jan d'Auxtrius, raad en requestmeester des konings, jonkheer Philibert van Serooskerke, rentmeester beOosterschelde en

mr. Adriaan van Proost, ieder voor eenvierde, Echter onverdeeld, met welke bezitting ze op 15 november 1567 werden beleend.

In het jaar 1609 kocht Jan Antonisse de Jonge uit de boedel van wijlen jonkheer Joris van Steinmolen, van diens beide dochters Luitgard en Emerentia, drievierde deel van de twee derde in de heerlijkheid en in het volgende jaar het overige vierde deel van Rombout van Maesdale gezegd. Kelderrnan, een lid van de bekende bouwmeestersfamilie die zo menig kunstwerk, ook in onze omgeving, heeft gewrocht. De dochter van deze eigenaar trouwde met ridder Jan van de Werve, heer van Hovorst. Een gedeelte van dit vierde deel van de ambachtsheerlijkheid kwam toe aan Jan d'Auxtrius, in die tijd student te Leiden. Bonifacius de J onge volgde zijn vader op als ambachtsheer van Oosterland. Hijwas raadpensionaris en hij had twee zonen: Cornelis, eerst pensionaris van Zierikzee en vervolgens raadsheer in de hoge raad, en J ohan, burgemeester van Zierikzee en later lid van de raad van state. De laatste erfde in 1650 de heerlijkheid Oosterland van zijn broeder Cornelis, na diens overlijden. En to en heer Johan in 1655 overleed kwam er weer een Bonifacius aan het bewind in Oosterland, zij het echter zeer kort, want reeds in 1661 overleed hij en zijn broeder, Cornelis de Jonge, burgemeester van Middelburg, volgde hem op.

In 1701 werd Oosterland door de dochter van laatstgenocmde, Henriette Jacoba de Jonge, verkocht aan luitenantkolonel Charles Loncque die in 1705 ook kans zag het overige deel van de heerlijkheid te kopen en zo, op 7 mei van dat jaar, in het bezit van de hele parochie en heerli:jkheid te komen. Zijn oudste dochter, Suzanna Maria, later weduwe van rnr. Johan Cau, heer van Domburg (ze was op 12 augustus 1718 met hem gehuwd), werd op 3 juni 1715, na het overlijden van haar vader, ambachtsvrouwe van Oosterland. Aan deze adellijke vrouwe heeft Oosterland bijzonder veel te danken. Veel droeg ze bij om de nood van de armen te lenigen. Men denke hierbij aan de stichting van het Gasthuis aan de

Sint J oostdijk, waar arme lieden gratis woonruimte kregen en wat al niet meer. Een straat in ons dorp houdt haar naam nog levendig, Tot grote smart van de dorpsgenoten overleed ze in 1752 en in de hervormde kerk is haar mooie graftombe te zien als wandtafel, vervaardigd door de beroemde beeldhouwer J.P. van Baurscheit de Jonge die in onze provincie zoveel prachtig beeldhouwwerk heeft vervaardigd. Vrouwe Suzanna Maria Loncque liet de heerlijkheid Oosterland na aan haar nicht, omdat ze kinderloos stierf. Deze Jacoba Magdalene Ockerse werd toen ambachtsvrouwe en zij deed op haar beurt de heerlijkheid over aan haar zoon, mr. Nicolaas Steengracht, zodat de heerlijkheid hierdoor weer in het bezit kwam van een nazaat van de eertijds bekende familie De Jonge.

De familie Steengracht stamde namelijk af van Jan Anthonisse de Jonge, bijgenaamd "de Oude". De nieuwe loot aan deze aloude stam had aan het einde van de zestiende eeuw de naam Steengracht aangenomen. Tot 1912 is de ambachtsheerlijkheid in de familie Steengracht gebleven en ook aan deze stam is de herinnering levendig gebleven, omdat naar hen ook een straatnaam is vernoemd. In 1912 overleed jonkheer H.A. Steengracht van Oosterland en hij liet de heerlijkheid Oosterland na aan de zoon van zijn oudste zuster, dr. Alexander Willem, baron Schimmelpenninck van der Oye. Na diens overlijden werd zijn echtgenote ambachtsvrouwe van Oosterland, totdat in 1927 de huidige ambachtsheer, F.A.L.C. baron Schimmelpenninck van der Oye, de goederen erfde. Hij is nog steeds Oosterlands ambachtsheer.

Dit is in het kort de geschiedenis van de ambachtsheren van Oosterland. Tot 1 januari 1961 bleef Oosterland zelfstandig. Daarna werd het een onderdeel van de nieuw gevormde gemeente Duiveland met als kern het dorp Nieuwerkerk. Oosterland is in de loop der eeuwen altijd een bijzonder mooi dorp geweest voor wat betreft de natuur. Talloze bossen omringden in vroeger tijden het dorp, die volgens geschiedschrijvers een aangename geur verspreidden. Volgens Is. Tirion in zijn "Hedendaagsche History" (1753) is Oosterland

in die tijd niet een van de oudste , maar wei van de vermaakelykste dorpen van het heele eiland". Van de burgemeesters die in Oosterland de scepter hebben gezwaaid noemen we onder anderen: E.E. Schutter, voorzaat van de familie Vleugels Schutter, voorts drie generaties Van der Have, te weten Adriaan van der Have (1853-1895), Jan Cornelis van der Have (1895-1925) en Adriaan Cornelis van der Have (1926-1952). Opvolger van de laatste was burgemeester S.W.A. Laurense die vanaf 1952 tot aan de samenvoeging, op 1 januari 1961, de eerste burger was. Vele woningen zijn sinds de tweede wereldoorlog en de watersnoodramp hier verrezen en hiermee zijn veel vreemde inwoners in ons dorp gekomen. Hele percelen, die vroeger als bouw- of weiland werden gebruikt, zijn volgebouwd en zodoende heeft zich als het ware een dorp bij een dorp gevoegd. Dit is in het kort een beschrijving van de geschiedenis van het dorp Oosterland, waarvan de volgende foto's en prentbriefkaarten een overzicht geven.

Ten slotte een woord van dank aan allen die ons foto's en prentbriefkaarten ten gebruike wilden geven. Inzonderheid een woord van oprechte dank aan de heer C.P. Pols te Zierikzee die ons uit zijn uitgebreide verzameling meer dan veertig ansichten van Oosterland ter beschikking stelde en die het samenstellen van dit boekje hierdoor heeft vergemakkelijkt. Voorts veel dank aan diegenen die ons hielpen de op de schoolfoto's voorkomende leerlingen en personen te identificeren. Het was mij een waar genoegen deze onderschriften te mogen samenstellen want, evenals vele inwoners van Oosterland ben ik zeer gehecht aan ons dorp. Vooral ook de ouderen zullen in de afbeeldingen menige herinnering beleven. Maar ook de jongeren zullen kunnen zien hoe in vervlogen tijden alles reilde en zeilde. We hopen dat het fotoboek zijn weg zal mogen vinden, ook vooral onder hen die ons dorp in de loop der jaren hebben verla ten.

1. Een foto van het gemeentebestuur van de voormalige gemeente Oosterland, eompleet met het seeretariepersoneel en dat van gemeentewerken, genomen op I april 1951 ter gelegenheid van het zilveren ambtsjubileum van de gemeenteseeretaris, C.J. Zoeter, die we met zijn eehtgenote, mevrouw Zoeter-Zegers, links aan de tafel zien zitten. In het midden, met ambtsketen, zit burgemeester A.C. van der Have en reehts van hem de beide wethouders, C.M. Zeijler en J.J.G. Brouwer. Geheellinks het raadslid A. Stoutjesdijk. Staande van links naar reehts de raadsleden: M.G. bij de Vaate, A. van der Maas, Frans Koster en L. Bolle Mzn. Vervolgens gemeentewerkman Ci.l. de Later, volontair ter secretarie Jae. van der Maas Czn., thans seeretaris van de gemeente Duiveland. Verder zien we gemeenteambtenaar Geuze, gemeenteontvanger J .M. de Waal en de opzichter van de Centrale Dienst voor Bouwen Woningtoezieht, M. Kloet. Reehts op de foto is nogjuist mevrouw Kloet-van den Hoek te zien.

Euenbuiten te 6os1~r:and

2. Een oude foto uit 1907 van de tramhalte "Even Buiten" te Oosterland. De toen nog Provinciale Straatweg liep langs dit cafe, waar rechts de twee mannen staan, terwijl de tramlijn erachter langs liep, waar ook het perron was. Links op de foto staat Adriaan Rotte, met de broodmand op zijn fiets en wie de andere, misschien toevallige, passanten zijn is onbekend. In de verte zien we de boerderij van Johannes van der Maas, gelegen aan de Provinciale weg, maar de weegbrug, die er toen toch al geweest zal zijn, is op de foto niet te zien. Vermoedelijk staat ze achter de bosschages. In het cafe woonde in die tijd als kastelein Leendert Fonteijne, waarschijnlijk de man meest rechts op de kiek met de zijden pet op, doch zeker is dit niet. "Even Buiten" bestond uit een gelagkamer, tevens wachtkamer voor de passagiers van de tram, een woonkamer en een schuur. De paal achter de man met de fiets is van de telefoon.

3. 1930. Een foto van de prachtig gelegen voormalige dokterswoning in Oosterland, "Schuttershof" genaamd. Zulks omdat het sinds jaar en dag de bakermat was van de bekende oude Oosterlandse familie Vleugels Schutter. Wanneer het huis is gebouwd is onbekend, maar er hebben verschillende generaties Vleugels Schutter in gewoond, waarvan de laatste drie de artsenpraktijk in Oosterland uitoefenden. Het laatst woonde er, gedurende tal van jaren, dokter G.H. Vleugels Schutter, namelijk tot aan de watersnoodramp van 1953 toen het huis werd verwoest. Hij was geneesheer in Oosterland van 1899 tot 1953. Voor het mooie, in het groen gelegen, woonhuis staat een prieeltje en voor de voordeur staat mevrouw A.F. Vleugels Schutter-von Glahn, de echtgenote van de dokter. Later is op deze plaats een bungalow gebouwd, die naderhand is opgetrokken, zodat er nu op deze plaats aan de Molenweg weer een flinke woning verrees. Waar, naar verluidt, dokter E.E. Vleugels Schutter (rustend arts te Zierikzee) met zijn gezin zijn intrek in zal nemen.

Groete uit Oosterland

4. De Molenweg in Oosterland omstreeks 1910. Aan de kant van de korenmolen stonden nog geen woningen en tot aan "Schuttershof" waren het meest allemaal volkstuintjes. Aan de rechterzijde staan nog knotwilgen langs een sloot en aan de andere kant was ook een sloot. Rechts achter het hek ligt de in later jaren gedempte "Brouwput", waarop thans de bungalow van H.G. Freriks is gebouwd, die naar deze put is genoemd en in Zeeuws dialect "De Brouwpit" heet. Er is nog keibestrating op de Molenweg met aan de kanten wandelpaadjes van kleine klinkersteentjes voor de voetgangers. Midden op de foto zien we een lantaarnpaal, waarvan in de zomer de kop met de petroleumlamp werd afgenomen en opgeborgen. Verder staat er ook nog een telefoonpaal. De korenmolen is nog in volle actie; de deuren staan open en de zeilen liggen op de wieken.

Molenweg met Centrale Slachtplaats - Oosterland

J.

5. Dezelfde Molenweg, ongeveer twintig jaar later. Een beeld van wat er sindsdien is bijgebouwd aan beide zijden van de weg. De sloot aan de linker kant is nog niet gedempt en aan de rechterzijde gedeeltelijk. Geheel links staat de Centrale Slachtplaats annex winkel van de firma Stouten en de twee woningen rechts, met houten overstekken, zijn van Simon van 't Hoff en (links) Adriaan Timmerman. De elektriciteit, die inmiddels haar intrede in Oosterland had gedaan, wordt nog niet via ondergrondse kabels aangevoerd, maar bovengronds langs draden en palen. Postbode Cornelis Adriaan Weststrate is al gemotoriseerd als hij de brieven bestelt en poseert even voor de fotograaf met de brieventas op zijn rug. Het jongetje rechts van hem is Jacob van 't Hoff Mzn. die vlakbij woont. Het witte hek aan de rechterkant geeft toegang tot het woonhuis, waar nu Simon Voorbeijtel woont, veehandelaar van beroep.

6. Een mooie foto van de korenmolen te Oosterland, genomen omstreeks 1916, toen deze nog in vol bedrijf was. De grondzciler-bovenkruier "staat geheel in de zeilen", zoals dit in vaktermen heet. Dat is wanneer de vier wieken zijn bedekt met zeilen om de windvangst te bevorderen. De foto werd genomen vanaf de Molenweg. Op de voorgrond, links, staat het dubbele hek van het boerderijtje eertijds gebouwd voor Adriaan Steenpoorte sr. en thans bewoond door Kees Zwager Czn. Voor de molen staan van links naar rechts: de molenaarsknecht Dingeman van den Berge uit Bruinisse, in het midden (met zwart pak) de oude molenaar Dingeman Vijverberg, die bijna honderd jaar is geworden, en vervolgens diens kleinzoon en naamgenoot Dingeman Vijverberg Jobzn. Diens vader, Job Vijverberg, overleed reeds in 1901, zodat zijn zoon Dingeman (rechts op de kiek) al spoedig molenaarsbaas moest worden in Oosterland. Sinds mensenheugenis zijn er altijd leden van het geslacht Vijverberg molenaar geweest op deze molen die altijd, en nog steeds, eigendom is van de ambachtsheren van Oosterland, Sirjansland en Oostersteijn. Momenteel is eigenaar de ambachtsheer van Oosterland c.a., Carel baron Schimmelpenninck van der Oye te Wassenaar. De korenmolen werd in het jaar 1752 gebouwd door de toenmalige ambachtsvrouwe van Oosterland Suzanna Maria Loncque, weduwe van mr. Johan Cau, heer van Domburg. Voor 1752 stond er op deze plaats een houten standaardmolen, eveneens eigendom van de ambachtsheren.

ViLLA OOSTK<:: 'SCHIL, OOSTERLA, D

7. Huize "Oostkenhil", gelegen aan de Molenweg. Op de foto zien we de achterzijde van de kapitale villa. Het huis met koetshuis enzovoort werd gebouwd in de jaren 1918/19 voor rekening van wijlen burgemeester J.e. van der Have van Oosterland en Sirjansland die toen zijn boerderij "Spuiwijk" had verkocht en op het dorp ging wonen. De foto dateert van 1921. Bij de vijver staat Jan van der Maas Czn., horloger en winkelier, voor wiens rekening deze fotokaarten werden gemaakt. De mooie vijver achter het huis bevatte tal van goudvissen en werd al direct bij de bouw van het woonhuis gegraven. Na het overlijden van burgemeester J.C. van der Have, op 23 december 1925, bleef zijn eveneens ongehuwde zuster, Maatje van der Have, nog in het 11Uis wonen. Na haar overlijden, op 1 september 1933, stond het geruime tijd leeg, waarna de gemeente Oosterland, die toen nog zelfstandig was, het aankocht en het inrichtte als raadhuis.

8. Op 14 november 1920 werd er uitbundig feest gevierd in Oosterland ter gelegenheid van het zilveren ambtsjubileum van burgemeester J.C. van der Have die zijn vader opvolgde in 1895. Hij was een zeer geziene figuur met groot gezag. Hier staat hij in het portaal van het gemeentehuis, even nadat hij was gearriveerd, gereed om de hulde van de burgerij in ontvangst te nemen. Links staat de directeur van de christelijke gemengde zangvereniging V.Z.O.S., H.G. van den Doel uit Zierikzee, de dirigeerstok te zwaaien voor het koor dat de jubilaris toezingt. In het deurgat zien we twee meisjes die voor de jubilaris uit snippers strooiden toen hij aankwam. Verder, met hoge hoed, Lukas Boogert sr., lid van de feestcommissie. Het gemeentehuis was versierd met vetpotjes en groen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek