Oud-Vossemeer in oude ansichten

Oud-Vossemeer in oude ansichten

Auteur
:   C. van Winkelen
Gemeente
:   Tholen
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4433-9
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Oud-Vossemeer in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Aan de oostkant van Tholen ligt Oud-Vossemeer dat, evenals de andere kernen, sinds 1 juli 1971 deel uitmaakt van de gemeente Tholen, die haar bestuurszetel heeft in de smalstad Sint Maartensdijk onder leiding van burgemeester I.E. van Boeijen.

In de dertiende eeuw bestond dit gebied uit een grote waterplas. De in deze uitgebreide waterplas ontstane aanwassen werden tussen 1411 en 1567 achtereenvolgens ingedijkt. Het Watersehap Oud-Vossemeer bestond uit diverse polders. Aan de noordzijde van de kern Oud-Vossemeer, dat in de Kerkepolder is gelegen, liggen de Sluispoider, de Van Haaftcnpolder, de Hollarepolder, de Vrijbergepolder en de Hikkepolder. Tussen het dorp en de Eendracht liggen de Vogelzangen de Leguitpolder, terwijl aan de zuidzijde van de kern de Oud-Vosserneerpolder, de Oud-Kijkuitpolder en de Slabbecoornpolder zijn gelegen. De Vrijbergepolder was verdeeld in drie gedeelten, namelijk de West-, de Midden- of Nieuwe Vrijbcrgepolder en de Oost- Vrijbergepolder. Het gebied van het Waterschap wordt begrensd door de Johanna Mariapolder aan de noordkant. Aan de westzijde liggen de Broekpolder, de Roolandpolder en de Vijfticnhonderdgemetenpolder. Aan de zuidkan t liggen de Peukepolder, de Puitpolder en de Nieuwlandpolder, terwijl de oostgrens wordt gevormd door de Eendracht.

De Kerkepolder, waarin het dorp Oud-Vossemeer is gelegen, werd ornstreeks 1410 bedijkt. GraafWiliem VI gaf aan Philips van Dorp, Jan van Blois, Guy van Blois, Helmick van Doornick, Pieter van Botland en Laurens Darnaszn, een aantal gorzen en slijken, gelegen ten noorden van Tholen, ter bedijking uit. De polder Oud-Vossemeer werd tegen het water besehermd door ecn dijk, die begon bij de waterkering van Den Brock en die zich over een icngte van 6400 meter uitstrekte tot de hofstede "De Laatste Stuiver". De Kerkepolder lag tegen de dijk van de polder Oud-Vosserneer en werd omstreeks 1415 omgeven door een dijk, die ten westen aansloot 01' de polder Broek en op de oostelijke waterkering van OudVossemeer. In 1530 werd de Kerkepolder door de stormvloed weer in een zee herschapen. De Slabbecoornpolder is pas in 1433 voor een gedeelte ter bedijking uitgegeven door tussenkomst van Gilles van Wissenkerke. Nadat in 1685 de diik

opnieuw was doorgebroken, werd deze in 1699 aanzienlijk verhoogd. In 1715 en 1721 werd de Slabbeeoornpolder overstroomd, ondanks de verhoging van de zeedijk.

Wanneer de Oud-Kijkuitpolder is ingedijkt, is niet bekend. Deze polder heeft niet te lijden gehad van de schuring van het water. Wei is deze polder 01' 1 januari 1721 door de storm onder water gelopen. Reeds in april 1721 werd de herbcdijking aanbesteed. Ook tijdens de bekende watersnood van 12 maart 1906 is deze polder ingevloeid.

De Leguitpolder is omstreeks 1470 bedijkt. Ook deze polder is meermalen een prooi van de waterwolf geweest. In 1808, toen de zeedijk van Slabbeeoorn bezweek, werden de landerijen van de Leguitpolder overstroomd en ging al het gezaai verloren. Ook in 1906 liep deze polder onder water.

De gronden van de Hikkepolder, die vroeger Onze Lieve Vrouwepolder werd genoemd, zijn grotendeels in en Iangs de Vosvliet ontstaan. Herhaalde doorbraken hebben deze polder geteisterd en hem aanzienlijke schade toegebracht. We noemen de dijkdoorbraken in 1530, 1532, 1570 en 1682. In 1699 en 1700 werd de zeedijk aanzienlijk verzwaard. Een zekere Jan J ansz. van Couwerve is de bedijker geweest van Vogelsang, de zevende polder van Oud-Vosserneer. In 1568 werd deze polder bedijkt, doch tijdens de Allerheiligenvloed van 1 november 1570 trof deze polder het ongeluk van een overstroming. Ook tijdens de vloed van 26 januari 1682 stroomde het water de Vogelsangpolder in en veroorzaakte De Vrijberge was aanvankelijk in drie gedeelten gesplitst: het Gravenhors en de dijkages Hollarc en Van Haaften. In 1511 werd deze polder ccn prooi van het zeewater. De naam "berg" of "berghe" betekent haven, terwijl deze polder zijn naam tc dank en heeft aan cen aanzicnlijk geslacht, dat de naam "Vrijberghe" voerde en in Tholen woonde. De thans bestaande gronden, die door de Heren van Vrijberghe ter inpoldering werden uitgegeven, bestaan uit de dijkages OostVrijberge, West-Vtijberge en Nieuw-Vrijberge, waarvan Nieuw- Vrijberge het laatst is bedijkt.

De gronden van Oost- Vrijberge lagen ten westen van de Vosvliet, 01' 8 maart 1625 overstroomde deze polder. Pas in 1633 kregen de eigenaren vergunning om hun geinundeerdc polder te bedijkcn, Later, in de nacht van 14 01' 15 januari

1808, liep deze polder nogmaals onder water.

De bedijking van West-Vrijberge vond plaats in 1657, nadat daartoc in mci van dat jaar octrooi was verleend. De stormvlocden van de achttiende ceuw hebbcn slechts geringe overlast bezorgd. WeI ontstond er schade aan de waterkering door het stormgetij van 3 maart 1715. In 1808 bcreikte het zecwater door de geweldige storm van 14 en 15 januari een ongekende hoogte, waarbij de dijk op drie plaatsen bezweek en de polder onder water liep, waardoor vooral in de laaggelegen stukken het gezaai verloren ging.

Het octrooi ofte weI de vcrgunning tot bedijking van de Nieuw-Vrijbergepolder dateert van 29 april 1746. Ook dit gedeeltc is niet gespaard voor rampen. Tijdens de stormvloed van 11 maart 1750 ontstonden niet minder dan drie dijkbreuken en geraakte de polder onder water. Dc later geheel ingesloten dijk is in 1763 belangrijk verhoogd.

De Hollarepolder, waarvan de bedijking heeft plaatsgehad voor gemeensehappelijke rekening van de ambaehtsheren van Vossemeer en Vrijberge, heeft zijn naam te dank en aan en is een herinnering aan de zeeheld Marinus Hollaar, die als viceadmiraal in september 1631 een overwinning op de Spaanse vloot behaalde. De Hollarepolder is een van de polders die nooit door de stroom is aangetast.

In de aehttiende eeuw is sprake van het Rammegors (in de volksmond "Strammegors" genoemd). De schorren, waaruit de Van Haaftenpolder is ontstaan, waren door een niet diepe waterloop geseheiden van de meer zuidelijk gelegen aanwassen. Het restant van deze waterloop is thans nog bekend onder de naam "Stinkgat". De reehthebbende op deze gronden, A.M. van Haaf'ten, trad in 1852 in overleg met Bastiaan Kramer om de zomerkade tot zeedijkshoogte op te werken en om de aan te leggen dijk aan de Hollarepolder aan te sluiten.

Met de uitvoering van de bedijkingswerken van de Sluispolder werd op 2 juni 1877 een begin gemaakt. Bij de inpoldering moesten nog twee belangrijke kreken worden afgesloten. Het octrooi tot inpoldering is verleend door A.P. Snouek Hurgronje te Middelburg.

In 1908 werd een stoomgemaal gesticht, genaamd "De Drie Groote Polders". Het bestuur bestond uit diikgraaf W.H. van

Gorsel, de gezworenen F.J. Ampt, M.A. Douw en L.M. Friderichs en ontvanger-griffier J .M. de Graaff. De ontwerper van het stoomgemaal was ingenieur-architect W. Brandsma Johszn.

In de versehillende polders rondom Oud-Vosserneer zijn diverse boerderijen gelegen, die elk een eigen naam dragen:

"De Laatste Stuiver", "Dijkzicht", "Hoogkamer", "De Kleine Puit", "Lapperskot", "Duivekeet", "De Boschhoeve", "Zwaanhoeve" of "Zwanekot", .Kraatcnkot", "Gankelhoevc", "Het Hof", .Welgelegen", "De Hikke", "Oost- en West-Leguit", "Karnemelkpot", "Mariahoeve", "Welgelegen", "Torenhoeve", "Kouwenberg", "Molenzicht", "Splitshoeve", "De Wouter", "Luizeknip", "Begijnhoeve", "Hoeve Elisabeth", "Blauwe Poor t", "De Mare", "Onverwacht", "Vrijberge", "De Juffer", .Wcsthocf", "Middelhoef", "Oosthoef" en "De Enige Dochter",

De bevolking van Oud-Vossemeer was fel gekant tegen de herindeling van de gemeenten op Tholen. De hier en daar aangcbrachte leuze "Handen af van Vosmeer" heeft eehter helaas niet geholpen. Het dorp, dat thans deel uitmaakt van de gemeente Tholen, teIt vijf kerken: een hervormde, een rooms-katholieke, een gereformeerde (deze is in 1975 gesloopt en op de plaats van de oude kerk wordt een nieuwe, kleinere gereformeerde kerk gebouwd), een ehristelijk-gereformeerde en een kerk van de Gereformeerde Gemeente in Nederland.

Het wapen van Oud-Vossemeer is een zogenaamd sprekend wapen van goud, beladen met een vos van keel, zwemmende op een zee van lazuur en zilver. Men zou de "zee" in duidelijker blazoenering beter kunnen aanduiden als golvend gedwarsbalkt in een aantal stukken blauw en zilver.

Tot slot van deze inleiding willen we allen uit Oud-Vossemeer en C.P. Pols uit Zierikzee, die ons oude kaarten en/of oude foto's in bruikleen afstonden en die ons diverse informaties gaven, hartelijk dankzeggen. Uw hulp werd door ons ten zeerste gewaardeerd. Maar genoeg over dit alles, want we beginnen thans aan onze tocht door het oude Oud-Vosserneer! Goede reis!

1. We beginnen met een oude opname van de hervormde kerk. Deze fraaie kerk, die onder Monumentenzorg valt, hetgeen is aangegeven door een blauw-wit plaatje rechts van de ingang van de toren, is in het begin van de vijftiende eeuw gebouwd. Deze kerk, gewijd aan Johannes de Doper, werd tijdens de beeldenstorm in 1566 geplunderd. Tien jaar later, in 1576, werd deze kerk door brand verwoest. Nadat dit kerkgebouw in 1595 was herbouwd, werd het in 1913-1914 grondig gerestaureerd onder leiding van wijlen architect J .F.L. Frowein. Het raam in de zijbeuk is hier nog gedeeltclijk dicht gemetseld. De op het kerkplein staande bomen alsmede het ijzeren hek zijn in de loop der jaren verdwenen. De beide zijbeuken zijn vroeger bewoond geweest. Duidelijk is op de foto het tweetal ramen zichtbaar waarachter een zekere mevrouw Lindhout heeft gewoond. Ook werd dit gedeelte enige jaren bewoond door een onderwijzersgezin. In de andere beuk (niet op de foto zichtbaar) woonde ene mejuffrouw Kaatje Menheere. Later werden de beide zijbeuken bij de kerk getrokken, waarvan de ene zijbeuk dienst doet als consistoriekamer.

Jrerk Oud- V08semeer.

OiJ()-'JJS";:MS~ ~ lNTC::RlZ.uR N~;:) H RV. ,~-:-~K 'T

:<OPE~ !l «ROON L; ) G'=S8HONK-N D~O~ J y. ~_s '/ L;.

2. We gaan eens een kijkje nemen in het interieur van deze kerk. Deze foto is genomen vanaf de zijde van het orgel. De koperen kroon, die dateert van 1767 (volgens jaarboek of omstreeks 1775), werd geschonken door J. van Rosevelt. Deze fraaie kroon wordt gemarkeerd door een drietal verlichtingsarmaturen, dat later is verdwenen. Het zilveren doopbekken was een geschenk van Johanna Ermina van Rosevelt; zij gaf het in 1761 aan de kerk ten geschenke. Johan lsebree, ambachtsheer van Oud-Vossemeer, vervaardigde in 1769 de koperen lessenaar op de preekstoel. Deze lessenaar deed bijna een eeuw dienst in de Waalse gemeente van Goes. Toen deze gemeente in 1857 werd opgeheven, werd de fraaie koperen 1essenaar gesehonken aan de hervormde gemeente. De kansel staat met haken aan de muur, juist in het midden van het koor. Hij heeft onder het klankbord nog twee groene gordijntjes, die later zijn verwijderd.

3. Een niet alledaags gezicht! We zien hier de haan op het ijzeren kruis, staande in de Achterstraat. Het gehele geval werd van de toren verwijderd om het een opknapbeurt te geven. De bcide woningen aan weerszijden van de Raadhuisstraat verkeren nog in hun oude toestand.

Achterstraat.

Dud vossemeer.

4. Deze foto laat ons twee bekende gebouwen zien, die Oud-Vosserneer jarenlang vele diensten hebben bewezen. Links zien we het van 1711 daterende raadhuis, dat slechts uit cen ver trek bestond (met daarnaast een vertrekje dat dienst deed als spreekkamer voor de burgemeester) en waarin de vroede vaderen hun raadsvergaderingen hielden. Menig jong paartje stapte hier in het huwelijksbootje. Rechts zien we de hervormde pastorie, waarin als laatste ds. R.C. van Putten woonde. Later, toen er in de Bou Kooijmanstraat een nieuwe pastorie was gebouwd, kreeg de oude pastorie een gemeentelijke bestemming en werd het gebouw ingericht als gemeentehuis, waarin ook de gemeentesecretarie was gevestigd, Een gedeelte werd nog bewoond. De bomen en het ijzeren hek rondom het kerkplein alsmede het ijzeren hek voor de pastorie, dat vroeger als afscheiding dienst deed, zijn inmiddels alle verdwenen.

1

u - Vossemeer. Interieur n' echthuis" (1767Hhans Gemeentehuis

5. Hier zien we het interieur van het in 1711 gebouwde raadhuis, dat aanvankelijk dienst deed als "Rechthuis". Later werden in deze kamer de raadsvergaderingen gehouden en was de gerneentesecretarie erin ondergebracht. Dit raadhuis bestond uit slechts een vertrek voor de gemeentelijke activiteiten. Later was er behoefte aan meer vertrekken, zodat men in de oude hervormde pastorie volop gelegenheid had om de gemeentelijke activiteiten te ontplooien. Een gedeelte van deze oude pastorie werd zc1fs toen nog bewoond.

6. Links: een bekende naam, die nauw met Oud-Vossemeer is verbonden, is Van Rosevelt. In de Raadhuisstraat stond dan ook een groot, monumentaal gebouw, het Rosevelthuis genaamd. Boven de deur zien we de levensboom, terwijl voor het Rosevelthuis de familie Pollie met vrienden poseert. Het Rosevelthuis is enkele jaren geleden afgebroken en het heeft plaats gemaakt voor een nieuwe, moderne woning.

Op de rechter foto zien we het oude "Huize Rosevelt" nog in zijn oude glorie met daarboven het wapen van Van Rosevelt.

7. Dit is een opname van het hervormd kerkkoor, genomen na deelname aan het te Goes gehouden zangconcours op Hemelvaartsdag 1952. Op de bovenste rij zien we, van links naar rechts: J. Quaak, Jacs. van Dienst, Mars. Quist Bzn., C. Bruijnzeel, Adr. Gunst (de latere koster van de hervormde kerk), Herm. de Ruiter, J.L. van Dijke, A.J. Geuze, J. Otto en C. Droogers. Op de tweede rij poseren: mevrouw C.S.M.P. Pollie-Vreugdenhil, mejuffrouw C. Kesteloo (onderwijzeres aan de School met den Bijbel), C. Geuze, J. van der Vlies, Jac. Klippel, J. Bevelander, J. Quaak, Lenie van der Jagt, mevrouw J. Bevelander-van der Stel, mevrouw E. de Witte-van As, D. van der Jagt en Joz. van Daalen. Op de derde rij zitten: mevrouw L.J. van Westen-van Nieuwenhuijzen, Joh. Berkheij, R. Arnoudse, C. Boogaard, dirigent A.H. Ridderhof, M. Hage, J. Minheere, mevrouw J. Minheere-den Haan (afkomstig uit Sint Annaland), M. Rijstenbil en M. Potappel. Vooraan op de grond: A. van Dienst, N. Pipping, L. Vroegop en L. de Wijze,

Oud:Vosseirlek "Het {idS~lp!jel.""

",;. .

8. Een oude opnarne van het "Smidsklokje" met daarvoor een aantal inwoners van Oud-Vosserneer. Op deze foto zien we onder anderen Jantje van Poortvliet (met fiets en emmer in de reehterhand), Jacs. Hoogkamer, Kootje Hommel (in Thoolse dracht), Johannes Kievit (de latere slager uit de Raadhuisstraat), Willem Douw, Marientje de Wilde, Ko Groffen (met meisje aan de hand), Keesje Gebraad, Jacob Gebraad, Jacob Vos, Cor Ampt, Jan Gebraad, een monteur van Massee en, met baard en hoed, nachtwaker Abraham Rijnberg, de vader van meester Rijnberg die later in de Molenstraat woonde en die onderwijzcr was aan de open bare lagere school in die straat.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek