Oud Muiderberg

Oud Muiderberg

Auteur
:   G.L. van der Heijde en G. Dam
Gemeente
:   Muiden
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-6328-6
Pagina's
:   84
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Oud Muiderberg'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  >  |  >>

6 De Hakkelaarsbrug

De Hakkelaarsbrug, de brug over de van 1642 daterende trekvaart van Amsterdam naar het Gooi, is ook de scheiding tussen de Muidertrekvaart en de Naardertrekvaart. De naam komt al op zeer oude kaarten voor. De smalle klapbrug bleef altijd een obstakel voor verkeer in beide richtingen, zeker in de tijd dat de Gooische stoomtram erover denderde. Ook op het water was het druk: diverse foro's tonen trekschuiten en ook zeilschepen. Rond 1870 passeerden zo'n 50.000 vaartuigen per [aar de brug.

Oorspronkelijk was de brug van hout en werd met de hand gedraaid, de laatste zestig jaar echter elektrisch.

WE. Voskuilen bediende de brug samen met zijn vrouw van 1907 tot 1954! Hij was de enige in de buurt met een telefoon, zodat zelfs bewoners van het Naardermeer zich naar hem moesten begeven om te telefoneren. Na 47 jaar nam schoonzoon Wiering met zijn vrouw deze taak over tot 1986. Daarna een tijdlang Cor Hensbergen-van der Veer van boerderij Nooitgedacht en nu wordt de bediening van gemeentewege geregeld.

In de naast de brug gelegen brugwachterswoning was tot omstreeks 1965 een cafe gevestigd. Vanaf het begin was er een rijwielstalling bij, die met name vanaf 1960 veel door forenzen werd gebruikt.

Vanuit Muiderberg ging er slechts om de twee uur een bus naar Amsterdam, maar alle bussen vanuit het Gooi richting Amsterdam v.v. stopten onder het viaduct over de in 1959 aangelegde rijkswegAl.

In 1971 werd het onbewoonbaar verklaarde brugwachtershuis gesloopt om een betere verkeerssituatie te krijgen in verband met de tijdelijke route Amsrerdam-Lelystad. Ais woonruimte voor de brugwachter werd een stacaravan neergezet.

Aan de overzijde ligt de buurtschap Hakkelaarsbrug: twee boerderijen, bewoond door links Hollander (nu Reek) en rechts Hensbergen, en

achter deze boerderijen vonden en vinden nog tal van gezinnen huisvesting in dicht op elkaar gebouwde woningen.

Vanaf de Hakkelaarsbrug liep er een smalle weg naar het Naardermeer. In 1904 werd een voorstel om het Naardermeer aan te kopen vom het storten van huisvuil door de gemeenteraad van Amsterdam met een stem verworpen. Dit gaf de aanzet tot de oprichting van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten op 22 april 1905. De eerste aankoop was in 1906 het Naardermeer, een uniek natuurgebied.

De bekende molen "De Onrust" werd in 1809 gebouwd. Aan het eind van de vorige eeuw werd Piet ter Beek, gehuwd met Willemijntje Landwaart, de molenaar. Zij kregen dertien kinderen en veleTer Beeken op het dorp zijn van deze tak. Zijn jongste zoon Her volgde hem op als molenaar. Nu is Gerlof Schaap, als werknemer Vall Natuurmonurnenten, de molenaar.

Deze foto uit 1 92 4, toont brugwachter Voskuilen, met pet. Links op de foto de Peperbus (her elektriciteitshuisje) en de boerderij van Jan Nagel en helemaal rechts het seinhuis van de brug (rood-groen licht) en het cafe-restaurant het Witte Huis (afbeelding 5).

Hakkelaarsbrug

t

; I-

7 Elba

Al in de vorige eeuw stond hier de hoeve "Elba" (niet .Etrekove" zoals de kaart vermeldt!). Volgens Sierksma (1988) is deze naam ontstaan in de tijd dat Napoleon I in 1814-1815 de "Honderd dagen" moest doormaken als "monarch van Elba", verbannen naar het eiland in de Thyreense Zee. Elba was een boerderij met een grote boomgaard; veestal en kippenschuur, op een "eiland", aan het begin van het dorp langs de Zwarte Weg, later Hakkelaarsweg en na 1900 Googweg genaamd. Het riviertje de Goog, dat ontsprong bij de huidige Boskapel, stroomde er langs. In de vorige eeuw werd de Goog uitgegraven tot de jodenvaart en later verlengd tot het hjkenhuis van de Joodse Begraafplaats. De Iodenvaart vormde de verbinding tussen de Muidertrekvaart en de Ioodse Begraafplaats. Overleden joden uit Amsterdam kwamen per trekschuit helemaal tot het hjkenhuis. Ook de zerken kwamen aanvankehjk per trekschuit, later per vrachtauto, Tot omstreeks 1930 waren er nog trekschuiten in gebruik, die soms werden getrokken door vrouwen. Er werden drie bruggetjes over de Iodenvaart gebouwd ten behoeve van de boerderijen. Her laatste bruggetje gaf toegang tot boerderij Elba. Het pand werd bewoond door Gijsbert en Adriaantje van Ettekoven-de Graaf zijnde de ouders van tante Iaan, getrouwd met Frans Jan ter Beek (ouders van Adri Anhuiser-ter Beek van Het Rechthuis). Daarna woonde hun zoon Henk van Ettekoven er. Er was een bescheiden uitspanning. waar met name karnemelk geschonken werd, echter nooit op zondag. Er was ook een bescheiden slaapgelegenheid voor Amsterdammers die er 's zomers konden logeren.

Het waterpeil van het land rond Elba was vaak een probleem. Toen de Grote Zeesluizen in Muiden nog niet aangelegd waren, stuwden noorderstormen het Zuiderzeewater de Vechtmonding op. De Vecht had dan geen afstroom, waardoor de poldergemalen hun water weer niet in de Vecht kwijt konden. Hierdoor kwam het herhaaldehjk voor dar boerde-

rij Elba, kennelijk het laagste punt, last van hoog water had. In oktober 1926 stonden de gehele boomgaard en een gedeelte van het erf onder water. Als de gemalen wei maalden, werd het water in de trekvaart zo hoog, dat de kaden dreigden door te breken.

Bij de Zeesluis was geen gemaal. Om de hoge waterstand in de trekvaart weg te werken, is er in 1934 een apart gemaal gebouwd tussen het witte Dijkhuis (waar Gijs du Pau nu woont) en het Muiderslot. Via de "Vest" werd er gemalen. Toen dat nog niet voldoende was, heeft men over de zeesluizen enorrne buizen gelegd, die door middel van een groot gemaal het water over de sluis transporteerden. In 1965 was het water in de trekvaart zo hoog dat de kade naar de Noordpolder verhoogd en verzwaard moest worden.

Oorspronkelijk was er aan de westkant van de boerderij een sluiswerkje gebouwd om het waterpeil van de Ioodse Begraafplaats enigszins te regelen ten opzichte van de polder.

Achter het boerderijtje aan de andere kant van het weiland hgt nog een unieke wal van enkele honderden meters. Deze beboste wal, eens een voetpad, vormde negen eeuwen geleden al de grens tussen "Holland" en "Naardinckland" en heet vanouds het Jagersbosje.

In 1966 kocht joop van Zanten het gehele perceel en liet in de boomgaard tussen Elba en de Ioodse Begraafplaats een bungalow met bedrijfsruimte bouwen. Henk van Ettekoven verhuisde toen naar her Frans Halsplantsoen. Enkele jaren daarna werd de boerderij gesloopt en zette Ioop van Zanten er in boerderij-achtige stijl het hnidige Elba neer op de plaats van de kippenschuur en ging daar wonen.

De foto is omstreeks 1908 gemaakt.

Y.·· Vereeu ig ing "Fjori~ Uitg. ,

c:J3oel'derij

.MUider~ pP.U 7~

8 Station GooischeTram

Op 22 [uli 1881 kon men voor her eerst vanuit Amsterdam (Weesperpoort) via Watergraafsmeer (Middenweg), Diemerbrug en Muiden per stoomtram naar Muiderberg reizen. De reistijd was 65 minuten. De Gooische tramlijn werd in de jaren daarna doorgetrokken naar Naarden, Bussum, Huizen, Laren, Blaricum en Hilversum.

De tram reed komend vanuit Muiden over de Rijksweg langs Wegman en over de Hakkelaarsbrug, alles enkelspoor. Bij het Rechthuis was het station met een beperkte rangeermogelijkheid. Op het stuk dood

spoor, dar de Brink opliep, werden de melkbussen van de Muiderbergse boeren geladen. In Amsterdam stonden de melkslijters klaar om de melk uit te venten. De GooischeTram kreeg al gauw de bijnaam de Gooische Moordenaar, want er gebeurden vele ongelukken, met name in Muiden en langs de Rijksweg, ondanks het feit dat er in de beginperiode betrekkelijk langzaarn mocht worden gereden, namelijk in de bebouwde kom en op de kruispunten 7,5 km/uur en daarbuiten 15 km/uur. Ook toen al werd op de bochtige Googweg te hard gereden. De Nederlands-Israelitische Hoofdsynagoge klaagde over de botsingen die plaatsvonden met de lijkwagens voor de begraafplaats.

Toen Muiderberg in de jaren twintig steeds meer opkwam als badplaats, werd besloten tot de aanleg van een echt station. In 1924 werd een stuk Kocherbos aangekocht en gekapt. Hier kwam een emplacement met meer sporen en rwee perrons (189 x 29 m). In dezelfde tijd werd door de Amsterdamse Waterleiding een standpijp geplaatst voor de levering van ketelwater. Om de grote passagiersstroom in goede banen te leiden, werden dranghekken geplaatst. In de toptijd kwamen er wel twee trams tegelijk aan met ieder vijfhonderd mensen; op zondag arriveerden tien trams, dus zo'n vijfduizeud dagjesmensen!

Rond 1930 nam de GooischeTramweg Mij (G.T.M.) motortrams in bedrijf om de concurrentie aan te kunnen met de busmaatschappij

"Gooi-Express". De reistijd werd nu korter en er was geen last van roet meer. Nadeel voor Muiderberg was dat er besloten werd om ten gerieve van de doorgaande reizigers Muiderberg niet meet aan te doen. Passagiers voor Muiderberg moesten voortaan bij de Hakkelaarsbrug overstappen op het stoomtrammetje naar het dorp. Hiertegen rees veel protest en er werd overgegaan tot de aanleg van een doorgaand dubbelspoor over de huidige G. Doulaan door het Kocherbos en de polders naar de Naardertrekvaart. Vanaf 1932 konden alle motor trams via Muiderberg naar het Gooi, dagelijks uiteindelijk wel 33 in beide richtingen.

Ook de G. T.M. schakelde over op bussen en zo werd de tramdienst Amsterdam-Larcn-Hilversurn in 1939 vervangen door een busdienst. Tussen Amsterdam en Muiderberg bleef een tram rijden, maar nadat de motortram in de barre winter van 1 940 vast kwam te zitten, werd op 13 februari 1940 de laatste rit gemaakt en kwam ook mer de bus. Personenvervoer met de tram in het Gooi ging door tot 1944 en goederenvervoer naar de chemische fabriek "Naarden" en de kalkzandsteenfabriek tot 1957.

Een paal voor het Rechthuis met een model van de stoomloc 5 erop en de tekst STATION STTRAM op de muur van het Rechthuis herinneren nog aan de glorietijd van de tram.

De foro dateert van 1930.

Muiderberg, Station Gooische Stoomtram.,

9 Rechthuis

Het Rechthuis, hotel-restaurant aan de ingang van het dorp aan de Brink, was oorsprankelijk een boerderij met voorhuis. In 1792 kornt voor het eerst de naam "Regthuis" voor. Vanaf die tijd werden hier in de "opkamer" plaatselijke geschillen en kleine overtredingen afgedaan; belangrijke zaken werden door het kantongerecht in Naarden behandeld.

In 1862 verpachtte Iitta, de toenmalige eigenaar, de boerderij aan C. ter Beek, een zoon van de jagermeester van de familie Koch van het buiten "Hofrust". Deze jagermeester woonde in Woudheuvel (ook een boerderij). Naast de pacht van her Rechthuis (boerderij en cafe) beheerde hij ook het Kocherbos voor de familie Iitta. Bij zijn overlijden in 1888 ging de pacht over op zijn zoon CL, ter Beek Czn., die in 1899 de waranda liet bouwen. Ook aan de G. Doulaanzijde kwam een soortgelijke waranda.

Het hotel had I'roeger grate stallen. Bij begrafenissen op de Ioodse Begraafplaats konden de koetspaarden daar rusten en gevoerd worden.

In 1910 verkocht Daniel Josephus Jitta het Rechthuis voor f 10.000 aan c.L. ter Beek Czn. Laatstgenoemde was een aanzienlijk man. Van 1895 tot 1930 was hij onafgebraken gemeenteraadslid, zonder lid te zijn van een bepaalde partij. Hij verwierfhet pand Woudheuvel en het hotel-restaurant Werth (Beukenoord en Pretty Home). Deze panden kwamen in bezit van zijn jongste zoon Sicco -lange tijd lid van C.O.M. - en zijn twee dochters Fie en Cornelia. Ook kocht hij .De Ierp'' (aan zee bij de hervormde kerk) , dat later aan zijn zoon Cornelis toeviel. Zoon Frans Jan werd bij het overlijden van zijn vader in 1945 en zijn moeder in 1950 eigenaar van het Rechthuis.

Het Rechthuis was een ANWB Bondshotel en fungeerde als station/wachtplaats van de tram (afbeelding 8). Ook hoorden bij het Rechthuis twee wandelterreinen, namelijk het uitgestrekte bos van

Hofrust (nu Kocherbos) en het wandelterrein Berghuize, dat zich van de Kerklaan langs zee uitstrekte tot het wetland (later werden hierop de huizen aan de Flevolaan gebouwd), het huidige gebied Roodekercke en Tussenkercke. Voor beide terreinen kon men in het Rechthuis gratis toegangskaarten krijgen.

Nadat Frans Jan ter Beek en jaant]e ven Ettekoven (tante [aan) in 1966 de exploitatie van het Rechthuis overdraegen aan hun dochter en schoonzoon Adri en Wim Anhuiser, betrokken zij een op het eigen terrein gebouwde woning aan de G. Doulaan.

In 1980 werd het boerderijgedeelte van het Rechthuis gesloopt en vervangen door drie appartementen voor de verhuur en daarboven hotelkamers. Het totaal aantal bedden is momenteel 34.

Nog steeds bevindt zich onder de opkamer van het Rechthuis een laatmiddeleeuws gewelfde kelder, nu in gebruik als wijndepot. In de loop der jaren veranderde de aanbouw en waranda's vele malen van aanblik. Het puntdak werd een plat dak en de waranda aan de zuidzijde werd dichtgemaakt. Deze gecreeerde ruimte heeft velerlei bestemmingen gehad. Een tijd lang was het de keuken en officiersmess van de Coehoorn, Jan en Clarie Bruurs had den er hun eerste woninkje en ook startte hier de neutraal bijzondere kleuterschool "Het Kabouterhuis", die later naar de overzijde verhuisde. Begin jaren zestig was er een kapsalon (Weyers, later Marga Koning en Pepita) en tegelijkertijd was er een deel ingericht als noodkantoor voor de Rabobank, dar voorheen gevestigd was, komend uit het dorp, in het laatste woonhuis rechts voor de Hakkelaarsbrug. Al deze ruimten in het Rechthuis zijn nu een grate zaal geworden voor ontvangst van gezelschappen etc.

De foto geeft de situatie weer zoals die was omstreeks 1919.

L_

~~~f···;f: t~:/:~~~_:_:~:

. -.-"-- ~ --~ ~

-.~- ...

-: :=7-

--

- . :.p .....

~-t Rechthui

·MUIDERBERG _

10 Cafe De Landbouw

Cafe "De Landbouw" (in de volksmond ook wel "De Koepel" genoemd) was een houten gebouw dar naast Pretty Home (afbeelding 11) stond.

In de jaren dertig had fotograafIbehngs hier korte tijd zijn fotoateher. Op de Brink kon je een foto laten maken in een mooie Citroen, die bij zijn huis stond (afbeelding 11). Daarna werd het pand als cafe-lunchroom geexploiteerd door Gerrit de Beus, die aan de Badlaan (afbeelding 25) woonde. Na hem waren er nog verschillende beheerders/ eigenaren tot het pand in 1973 afbrandde. De achter "De Landbouw" gelegen woning "Gruno State" - alleen het punt]e van het dak is op de foto te zien - brandde kort hierna ook af. Huurder was toen Herman Keuning, die ook "De Landbouw" pachtte. Laatste eigenaar was Van Schaik. Na de brand werd de grond verkocht aan leurs, die er een bungalow Iiet bouwen.

"De Landbouw" was een van de vele horecagelegenheden aan de Brink. Gerrit de Beus adverteerde in 1935: "Onder de eenwenoude boomen aan den Brink, gezellig terras met concert." De naam Brink wordt overigens pas in 1923 voor het eerst vermeld. In de vorige eeuw komen de namen Berger Meent (westzijde) en Gooische Meent (oostzijde) voor.Ten tijde van de grote buitenplaatsen rond de Meent werden in dit gebied, "een onvrugtbaar stuk grond, meerendeels tot opslag van rnest, asch en ander vullis dienende" in 1703 de eerste bornen aangeplant en werd het tot een openbaar plantsoen, dat door de aanwonenden werd onderhouden. Rond 1900 wordt er gesproken over "het Beukenbosch" met zijn honderden in rijen aangeplante bomen, waar ook toen kinderfeesten plaatsvonden en in de muziektent concerten werden gegeven. Door het bos hep een kronkelweg vanafhet station van de stoomtram naar de Dorpsstraat (toen ook wel Badlaan genaamd). In 1898 werd de Koningin Wilhelminaboom geplant. Het

bergje met de vijver (een wel) was er toen ook al. Het werd in 1900 door de zojuist opgerichte VVV "Floris V" van een hekwerk in de Muiderbergse kleuren (geel/blauw) voorzien, waarbinnen fleurige bloemperken werden aangelegd. Rondom dit bos liep het Heerenpad, later Heerenweg, nu Brink/Echolaan). Behalve een muziektent, in 1903 door VVV "Floris V" geplaatst, stond er ook een klok. Midden op de Brink was na de oorlog de eindhalte van de bus.

End jaren vijftig wordt er veel over de Brink geschreven: de Brink "verloedert", veel achterstallig onderhoud, dode bomen vormen een gevaar, onkruid staat 50 em hoog, er moet een natuurwacht komen etc. etc.

In de [aren zestig krijgt de Brink een facehft. Bomen worden gerooid en nieuwe geplant, de weg wordt meer "gestroomhjnd" en het eerste asfalt komt op de Brink. Overa! worden meidoornhagen aangeplant (discussie in de gemeenteraad over de vTaag rode of witte meidoorni), Het wordt weer een openbaar plantsoen.

Dankzi] een aerie "steun de herbouw muziektent", georganiseerd door de Vereniging tot Viering van Nationa!e Feesten, komt er in 1987 een nieuwe muziektent, een exacte kopie van de oude. Muziekvereniging "G.A. Heinze" krijgt deze bi] haar 85-jarig bestaan ongevraagd cadeau.

Op de voorgrond van de foto staat DaanAnhuiser (zoon van de eigenaar van het Rechthuis) met fiets. De foto is in 1967 gemaakt door Theo Khnkhamer.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2020 Uitgeverij Europese Bibliotheek