Princenhage in oude ansichten

Princenhage in oude ansichten

Auteur
:   Herman Dirven en Piet Dekkers
Gemeente
:   Breda
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2049-4
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Princenhage in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

INLEIDING

Nu, in de jaren zeventig, wordt het vroegere dorp, of beter gezegd de vroegere dorpskom van Princenhage, weer behoorlijk uitgebreid. Vooral ten noorden en ten zuiden van de oude dorpskom verschijnen hele nieuwe straten, ja zelfs een heel nieuwe wijk. Daardoor zal hopelijk de functie van het eeuwenoude dorp als lokaal verzorgingscentrum weer wat worden opgevijzeld. Want als er een dorp de laatste dertig jaar heeft bewezen, hoe funest een annexa tie voor een plaatselijke gemeenschap kan zijn, dan is dat Princenhage weI.

Ve1e honderden jaren was Princenhage-dorp, of kortweg ,,'t Aogje", een kerkelijk, bestuurlijk en economisch-sociaal centrum voor de eertijds grote gemeente Princenhage. Het dorp is ontstaan in de veertiende en vijftiende eeuw rond de St-Martinuskerk, die was gebouwd op een lichte verhoging aan de weg van Breda naar Bergen op Zoom. In 1650 zijn daar de Dreef en de Mastbosstraat, als verbindingsweg tussen het Liesbos en het Mastbos, bijgekomen. Ongeveer weer een eeuw later werd het voetpaadje naar het noorden (de oude Heilaarstraat) ook een straat.

In het midden van de vorige eeuw werden ook de spoorwegen aangelegd, waardoor in de gemeente Princenhage in korte tijd zelfs drie stations kwamen. Aan het einde van diezelfde eeuw werden er ook tramlijnen vanuit Breda via Princenhage naar Zundert-Antwerpen en naar 't Liesbos-Etten aangelegd. In die tijd kreeg Princenhage nationale bekendheid als toeristenplaats, vooral dank zij haar prachtige bossen. Heel wat grote hotels, en ook vele mooie villa's, dateren van die jaren, Vooral die langs de huidige Haagweg en Liesboslaan.

Princenhage begon ook snel te groeien met haar bevolkingsaantal. Was tot 1800 de bevolking vrij constant, rond de 3.000 zielen (in 1796 welgeteld 3.285), in 1840 bereikte Princenhage de 5.000 en in 1906 de 10.000 inwoners. De volgende jaren ging de groei vooral sterk door rond het

Duitenhuis, waar vele arbeiderswoningen werden bijgebouwd. In 1927 werd dit gedeelte door Breda geannexeerd, waardoor het inwoneraantal terugviel tot net iets boven de 11.000. In 1941 had Princenhage weer zo'n 13.000 inwoners, maar toen werd het gehe1e zuidelijke gedeelte bij Breda gevoegd. Het noordelijk gedeelte, boven de spoorlijn Breda-Roosendaal, werd de nieuwe zelfstandige gemeente Beek met nog geen 4.000 zie1en.

In de periode die in dit fotoboekje wordt behandeld, is het van belang te weten dat Princenhage werd bestuurd door de volgende burgemeesters: A. Wermenbol (1865-1880), A. Schrauwen (1882-1903), F. Dommer van Poldersve1d (1904-1917), J. Vermeulen (1917-1935) en G. Sutorius (1935-1941). De eerste burgemeester van het zelfstandige Beek werd J. Sterkens. Hij was tevens ook de laatste secretaris van het zelfstandige Princenhage. De pastoors van de St.-Martinusparochie waren in die periode: G. van Spaandonk (1870-1874), P. van Oers (1874-1904), F. Flooren (1904-1922) en A. Bouman (1922-1961). De bouwpastoors van de twee nieuwe parochiekerken waren: A. Hoevenaars (Liesbos) en Ant. Adr. Ansems.

Wij hebben in dit boekje getracht een beeld op te roepen van de jaren 1890 tot 1940. Op de eerste plaats hebben we daarom in een vijftigtal toto's de diverse straten, gebouwen en dergelijke als in een rondwandeling aan u voorgelegd. Daaropvolgend laten we u in een vijfentwintigtal foto's nog even een kijkje nemen in het rijke verenigingsleven, het kerkelijk leven, bij diverse gebeurtenissen, groepen, enzovoort. Onze wens is natuurlijk dat we daarbij zo volledig mogelijk zijn geweest, hoe wei wij ook wei goed beseffen dat helemaal volle dig zijn een onmogelijkheid is.

Toch hopen wij dat u dit boekje nog dikwijls met genoegen

zult doornemen en dat het ook voor u een herinnering levendig zal houden aan de tijd dat Princenhage nog echt ,,'t Aogje van het Zuiden" was.

De werkgroep "Haagse Beemden" dankt allen die hebben meegeholpen bij het samenstellen van het boekje "Princenhage in oude ansichten". In de eerste plaats willen wij hier noemen dr. F. Brekelmans, archivaris van de gerneente Breda. Tevens maken wij hier ook van de gelegenheid gebruik om te wijzen op een soortgelijk boekje als dit, maar dan onder de titel "Breda in oude ansichten". Het is geschreven door de heer Brekelmans en uitgegeven in 1967, terwijl in 1973 een tweede druk verscheen. De nummers 98 tot en met 112 van dit deel betreffen ook Princenhaagse ansichten, zoals de Haagsepoort, de Markt, de boterfabriek, "Boschhek", Liesbosstraat, Lucia, korenmolen "De Hoop", "Lindenhof", "Lindenburg", hotel "Liesbosch", "Huis ten Bosch" en de boswachterswoning in het Liesbos. Verder gaat ook onze bijzondere dank uit naar drs. C. Lohmann, archivaris van de gerneente' Prinsenbeek, de heer F. Kimmel, directeur van het stedelijk en bisschoppelijk museum, de heren M. Lips, J. van de Broek, A. van Nunen, G. van Stokkom en J. Dekkers en de dames Van Schaik-Rijnen, Bijl-Nooyens, Nooyens-van Stokkom, Noorcn-Schrauwcn, Dekkers-Frijters en Van Rosrneulen-Dirven, Allen hier genoemd, en ook degenen die ons nog verder informatiemateriaal hebben verschaft, zeggen wij hierbij nogmaals onze hartelijke en welgemeende dank. Wij willen nog even wijzen op ons tijdschrift "Hage" dat nu, in 1975, haar eerste lustrum viert, met andere woorden dat aan het einde van dit jaar haar vijftiende uitgave ziet verschijnen. Het nummer 14 (verschijnt september) zal helemaal handelen over de huidige toe stand van aIle monumenten die

zich nu nog in de vroegere gemeente Princenhage bevinden. In totaal ruim zeventig gebouwen.

Werkgroep "Haagse Beemden"

De foto's, afgedrukt in het boekje "Princenhage in oude ansichten", zijn afkornstig uit de volgende collecties:

P. Dekkers 3, 5, 6, 10, 20, 27, 28, 32, 39,43,45,46,48,52, 58,62,69,70,72,73,74,77.

Mevrouw Bijl-Nooyens 4, 7,8, 9, 11, 21, 24,25,26,29,30, 31,33,35,41,57.

H. Dirven 1, 12, 15,23,38,51,54,71,75,76. M. Lips 2,60,61,67,68.

Stedelijk Museum 13, 14, 17, 18, 34,44,50. Gemeentearchief Breda 19, 40, 55.

Provinciaal Genootschap voor Kunsten en Wetenschappen 16, 36,37.

Gemeentearchief Prinsenbeek 49, 56. J. van Dijk 59, 65.

B.B.A.47.

Rooyakkers 53

J. v.d. Broek 63.

P. Dirckcn 64.

J. Rijvers 66.

Mevrouw Hamilton 42. Mevrouw Vriens 22.

De cijfers verwijzen naar de numrners van de afbeeldingen.

INHOUDSOPGA VE

1. Luchtfoto Princenhage-dorpskern in 1926

2. De Markt van Princenhage

3. De Markt van Princenhage

4. De Markt met de gedenknaald (monument)

5. De Markt aan de westzijde

6. Raadhuis en toren (hoge spits)

7. St.-Martinuskerk met afgewaaide toren

8. St.-Martinuskerk te Princenhage

9. Interieur van de St.-Martinuskerk

10. Dreef met de protestantse kerk

11. Dreef met het postkantoor

12. Dreef met de lindebomen

13. Dorpsstraat (Voorstraat), nu Haagweg

14. Voorstraat, nu Haagweg

15. Voorstraat vanaf de Markt gezien

16. De villa "Princenoord" aan de Haagweg

17. De villa "Hage" aan de Haagweg

18. De villa "Wilhelmina" aan de Haagweg

19. De Haagsepoort aan de buitenzijde van Breda

20. Markt en Heilaarstraat

21. De Kerkstraat of Heilaarstraat

22. Station Princenhage-Beek op Heilaar

23. Huize "Heilaar"

24. De Grootestraat,nu Liesbosstraat

25. De Grootestraat, nu Liesbosstraat

26. Het Mauritspleintje, nu Liesbosstraat

27. Liesbosstraat met brouwerij "De Koe"

28. Korenmolen "De Hoop" aan de Liesboslaan

29. Luciagesticht aan de Liesboslaan

30. Hotel "Bellevue" ("De Kroon") aan de Liesboslaan

31. Villa "Palmyral" aan de Liesboslaan

32. Ingang Liesbos aan de Liesboslaan

33. Cafe "De Drie Linden" aan de Liesboslaan

34. Hotel "Burck" bij het Liesbos

35. Hotel "Huis ten Bosch" bij het Liesbos

36. Pastoor Van Arskerk bij het Liesbos

37. Kindervakantiekolonies bij het Liesbos

38. De Leursebaan met theekoepel

39. Het jachthuis in het Liesbos

40. Huize "Zoutland" bij het Liesbos

41. Effen met roorns-katholieke kerk en pastorie

42. De standaard korenmolen van Effen

43. Hoeve "In 't Hout"

44. Hotel "Boschhek" bij het Mastbos

45. Laantje in het Mastbos (Princenhage)

46. Historische pomp op de Markt

47. De tram in Princenhage

48. De paardetram in Princenhage

49. Eerste echte vuilniswagen in Princenhage

50. Duitenhuis bij Breda

51. Fruitmarkt "Duitenhuis", 1900

52. Tuinbouw of hovenierderij

53. Boerenstandsorganisatie Princenhage

54. Cooperatieve stoomzuivelfabriek "Martinus"

55. Installatie burgemeester Dommer van Poldersveld

56. Afscheid burgemeester Vermeulen

57. Installatie burgemeester Sutorius

58. Huldiging gemeentebode H. Simons

59. Harmonie "Cecilia"

60. Mannenkoor "Princenhage"

61. Toneelvereniging van het .Kruisvcrbond"

62. Voetbalvereniging "Groen-Wit"

63. Handboogschutterij "Geen Moed Verloren"

64. De schaatskoning: Koen de Koning

65. Princenhage: kegelclub "Kracht en Vooruitgang"

66. Burgersocieteit ; Het 's Maandags Gezelschap"

67. Onthulling monument

68. De openbare lagere school

69. De katholieke meisjesschool

70. Zelatricemiddag parers, Liesbos

71. Sacramentsprocessie

72. De katholieke jonge rneisjesvereniging

73. Dameskerkkoor St.-Martinuskerk

74. Ereboog gouden bruiloft

75. Tramongeval bij het Liesbos

76. Auto-ongeval op de Rijsbergseweg

77. Carosseriefabriek "De Ley"

1. Luchtfoto dorpskern Princenhage in 1926.

Princenhage-dorp bestond vroeger uit een vierta1 straten, de Dreef, de Grotestraat-Liesbosstraat, de Heilaarstraat en de Voorstraat-Bredaseweg (nu Haagweg), die samenkwamen op het driehoekige marktplein. De westkant aan deze Markt eindigt vrij abrupt en twee kleine straten omzomen als het ware een ei1andje (tussen de huidige Liesbosstraat en de Doelenstraat). Pas aan het einde van de vorige eeuw werden de eerste dwarsstraten aangelegd, die langzamerhand van dit "sterpatroon" een "spinneweb" hebben gemaakt, en het is eerst nu, in 1975, dat Princenhage werkelijk sterk wordt uitgebreid. Zo is de Esserstraat pas rand de jaren dertig werkelijk aangelegd a1s straat. Vroeger liep hier wel een klein voetpadje dat in de vo1ksmond het ,,1aantje van mevrouw Van Gogh" werd genoemd.

De Doelen, die a1s het ware de kerk, het kerkhof en de scho1en oms1uit, liep en loopt vanaf de Dreef achter de kerk om naar de Liesbosstraat (vroeger Mauritsplein). Let bij de foto ook op de rails, het grote Luciagesticht op de achtergrand (bovenkant foto) en op de torenspits van de St.-Martinuskerk, die toen nog fonke1nieuw was, want enkele jaren tevoren was de oude er afgewaaid, waarna men er een nieuwe spits op heeft laten zetten.

Een enkele opmerking nog over het vele "groen" dat men voora1 achter de huizen ziet. Dat is iets waaraan we heden ten dage alleen maar met weemoed kunnen terugdenken.

Foto KLM Aerocarto B.V. nr. 3336

2. De Markt van Princenhage.

Deze foto is gemaakt door Antoon Sprangers in 1890. Hij was timrnerman-aannerner en woonde aan de Markt (ongeveer waar nu de Amrobank is gevestigd). Van hem wordt verte1d dat hij de eerste Princenhagenaar was die een eigen fototoeste1 bezat. Op de voorgrond staat "de kleine pomp" en daarnaast een van de oudste lantaarnpalen van Princenhage. De "grate pomp" stond iets verderop, waar ze nu nog staat.

Rechts op de foto zien we het "Gemeentehuis" dat toen net een eeuw oud was en algemeen "Raadhuis" werd genoemd. Bij de stichting in 1792 sprak men echter van "Dorpshuis". In de kelder van het raadhuis woonde, samen met zijn broer, de gemeentebode Cornelis Adriaansen. Links op de foto is de eeuwenoude herberg "Ret Roode Hert" te zien. Al bekend in 1518, heeft deze herberg altijd een centrale functie gehad in het Princenhaagse dorpsleven. Zo was het in 1890 ook een station (wachtplaats) voor de stoomtram naar Antwerpen. Let ook op de rails die met een fraaie bocht vanaf de Markt de Dreef indraaien.

In deze Dreef woonde, net achter "Ret Roode Hert", de rijtuigverhuurder Bernard Gijzen en daarnaast stond de pratestantse kerk (gebouwd in 1829). Dominee was toen dr. Aug. van Maasdijk. (Nu is hierin het administratiekantoor van het katholiek onderwijs gevestigd, Dreef 7.) Op de achtergrond is nog net de luifel van broodbakkerij Jac. Nooyens (nu bakkerij P. Lips, Dreef 17) zichtbaar.

3. De Markt van Princenhage.

Foto-uitgave in 1905 van J .H. van Gaa1en te Breda. (De retouchering is originee1, dus op de oude prentbriefkaart aangebracht.) Links op de foto is nog een raam zichtbaar van de bakkerij van Walterus Loomans (nu bakkerij Pol v.d. Bogaert, Haagse Markt 33). Daarnaast zien we "Het Roode Hert", waarin Johannes Lips toen kaste1ein was. Achter de herberg steekt de toren van de St.-Martinuskerk boven alles uit.

Naast het raadhuis staat de kosterswoning, die was verdeeld in twee woongedeelten, namelijk voor Carolus Luyten, de koster, met zijn vrouw, zoon en vijf dochters en voor Johanna Willemsen, de rentenierster, samen met haar kostganger de organist Camillus Dellaert. In totaal dus tien personen. Het pand was eigendom van de Roomsche Gemeente van Princenhage (nu het postkantoor en de cadeauwinkel van C. Rombouts, Haagse Markt 5).

Daarnaast is de pastorie te zien die in die tijd werd bewoond door de pastoors Paulus van Oers (1874-1904), Frederik F100ren (1904-1922) en Antonius Bouman (1922-1961). Kapelaans uit de tijd dat deze foto werd gemaakt waren onder anderen: Jac. van Nimme, Ant. Koenraadt, Adr. van de Made en J. Siebeling. (Momentee1 is in dit pand de Rabobank, Haagsemarkt 6, gevestigd). Op de voorgrond zien we een paard met brouwerskar van een brouwer uit Etten. Op de pomp stond to en een levensgrote 1antaarn.

Prinsenhagen.

+

.

~.

Markt .

J. H ?? vifl' Gaalen, Breda.

4. De Markt van Princenhage met de gedenknaald.

In 1898 werd prinses Wilhelmina als koningin ingehuldigd. Te Princenhage werd, zoals op zovele plaatsen, een feestcommissie ingesteld, die besloot tot oprichting van deze gedenknaald (zie ook foto 67). Het ontwerp was van de Bredase architect Ant. Verlegh en de gedenknaald werd vervaardigd in de ateliers van Breedvelt te Dordrecht. Het werd een zuil in de vorm van een obelisk met inscripties op de vier zijden, welke betrekking had den op de historische banden van Princenhage met het huis Oranje-Nassau, In 1930 werd het monument verplaatst naar de kruising van de tegenwoordige Scharenburgstraat en de Laan van Mertersem.

De teksten op deze obelisk luiden (voorzijde): .Hulde van's PRINCENHAGE aan zijne edele gebiedster de Hooge Vrouwe van's PRINCENHA GE, Baronnesse van Breda, de nieuwe loot van d'oude stam Nassau -Uranie H.M. KONINGIN WILHELMINA bii hare troonbestijging op 31 augustus 6 september 1898".

(Zijkant): "Jan van Polanen, Heer van Breda, koopt de Heerlijkheid de HAGE van Johanna, Hertogin van Brabant 8 maart 1387".

(Achterzijde): "Graaf Engelbrecht van Nassau de Roemrijke huwt Johanna, erfdochter Polanen 1 aug. 1403. Gehuldigd als Heer van Breda en de Hage 24 aug. 1404".

(Zijkant): .Reinier Graaf van Nassau erft Prinsdom Oranje 1531 Voor Breda en de Hage gehuldigd als Heer 1539. Willem de Zwijger erft van zijn oom Reinier Oranje, Breda en 's Princenhage 1544, gehuldigd als heer te Breda en's Princenhage 29 maart 1552, wordt stadhouder der Nederlanden 1581".

Uitgave Blom-J euken, Breda, 1910

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek