Renesse in oude ansichten deel 2

Renesse in oude ansichten deel 2

Auteur
:   C.P. Pols
Gemeente
:   Schouwen-Duiveland
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3385-2
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Renesse in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Er gaat een geheimzinnige kracht door onze wereld: het sentiment van het verleden. Het verschijnsel is internationaal en vooral de jongeren geven er gretig aan toe. Wat zou het heden missen als deze kracht zich steeds weer zo duidelijk laat voelen en wat is de oorzaak van dit nauwelijks te herkennen protest tegen onze huidige vorm van samenleven? Iedereen zal daarop een ander antwoord weten: dat hangt af van zijn leeftijd, van de omgeving waarin hij is grootgebracht en van de dingen die indruk hebben gemaakt. Ongetwijfeld is er echter het vage onbehagen met de wereld van nu, een wereld waarin onze welvaart de vlinders en de kikkers verdrijft, waarin de maan bereikbaar is, maar de binnenstad nauwelijks, waarin kleurentelevisie is gekomen en het ganzenbord is gegaan en waarin de huizen te hoog zijn om als kind op straat te spelen.

Natuurlijk maken we fouten bij onze hang naar het verleden. We zetten de trieste werkelijkheid uit vroeger dagen opzij: de vaak grauwe armoede, de beperkte vrijheid van denken en doen, het uitzichtloze stempelen door de werklozen van de jaren dertig en de smalle straatjes en kleine huisjes, waarin het wonen nu ook niet bepaald een lolletje was. Maar het is ongeveer als de bijbelse spreuk: "Onderzoek alles en behoud het goede." Daarom floreren in heel Zeeland en daarbuiten de rommel- en snuffelmarkten, daarom is er een hausse in de vraag naar oude ansichtkaarten, eierdopjes en dergelijke en daarom deed "Bartje" het een paar jaar geleden zo goed op de televisie. In de mode- en amusementswereld zien we soortgelijke tendensen. Derhalve hebben we in Renesse eens rondgekeken of er nog een stukje nostalgie viel op te diepen. Moesten we .modieus" zijn en ons beperken tot het verleden van de jaren twintig, dertig of veertig? Het verleden reikt toch verder? Er was uiteindelijk keus genoeg! Zeer bewust hebben we bij het samenstellen van deze drie boekjes over Renesse de historie van het dorp niet behandeld. am de teksten leesbaar te houden, hebben we ons in de toelichting sterke beperkingen op moeten leggen. Dat was vaak moeilijk; er zou immers bij elke afbeelding veel meer te verteHen zijn, maar de nadruk ligt nu eenmaal op de plaatjes. In zoverre werkte ook de beperkte tijd die we onszelf konden toestaan een handje mee, terwijl tevens de plaatsruimte bij de ansichten en foto's veelal geen langere teksten gedoogde.

Bij het samenstellen van het eerste boekje van Renesse bleek een te grote hoeveelheid fotomateriaal te zijn bijeengebracht om in een deel te worden opgenomen. Materiaal dat toch waard is te worden gepubliceerd en voor het nageslacht bewaard te blijven. Daarom zijn het meteen drie deeltjes geworden en ... er is nog materiaal blijven liggen ...

Maar nu genoeg over dit alles, want we beginnen aan onze tocht door het Renesse van vroeger. We nemen u mee naar de tijd van 1900 tot 1955, al kijken we daarbij echt niet op een paar jaar eerder of later. We wensen u een goede reis en hopen u op aangename wijze te laten zien hoe het hier eens is geweest. ..

1. Op de gravure, die dateert van hetjaar 1745, zien we de kern van het dorp Renesse. Links domineert de grote hervormde kerk. Dergelijke plaatjes bestaan van een groot aantal plaatsen op Schouwen-Duiveland. De meeste van dit soort zijn ondertekend met de initialen C.P.d., hetgeen betekent: Cornelis Pronk, Dordrecht. Ook van Slot Moermond bestaat in dezelfde serie een dergelijk plaatje.

2. Van de kerk van Renesse zijn in de loop der jaren tientallen foto's en ansichtkaarten gemaakt, maar de twee die hiernaast staan afgebeeld, zal men maar zelden tegenkomen. Vooral de linker kaart, waarop de kleren "op den-bleik" liggen, is zeer uniek te noemen. Het stempel op de achterzijde draagt het jaartal191O. Aan de rechterzijde zien we nog het oude brandspuithuis en aan de andere zijde van de toren bevond zich het arrestantenlokaal.

Tot de kerken waarmee na de Tweede Wereldoorlog de Rijksdienst voor de Monumentenzorg met betrekking tot de restauratie zich ging bemoeien, behoorde ook de kerk van Renesse. Min of meer synchroon hiermee liep een onderzoek door de Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek. Als gevolg hiervan is er wat meer duidelijkheid gekomen in de historie van deze middeleeuwse kerk, die zo fraai de brink van Renesse domineert.

Uit vroegere opgravingen kon worden geconcludeerd dat deze kerk eertijds door een gracht was omringd. Tussen kerk en gracht was een terrein gelegen dat ten dele werd gebruikt als kerkhof. Dat was het deel dat onmiddellijk rond de kerk was gelegen en omgeven was door een muur, nog altijd aangeduid door het voetpad op het dorpsplein. In het glooiende terrein tussen muur en gracht werden talrijke sporen van (forse) palen aangetroffen, die de vraag hebben opgeworpen of men te Renesse te doen heeft met een van de vrij zeldzame kerkhoven die ooit tevens gediend hebben als verdedigingswerk in woelige tijden.

Sroele uif d2enesse.

3. Andere bronnen vermoeden dat er voor deze 15e-eeuwse kerk een andere kerk moet hebben gestaan. Opgravingen in de jaren veertig hebben hiervan duidelijke gegevens opgeleverd. In de kerk werd namelijk destijds de fundering van het vroegere kerkgebouw gevonden. Tevoorschijn kwamen de voortzetting en afsluiting van die vroegere fundering. De vorige kerk is waarschijnlijk een zaalkerk geweest, met een lengte van ongeveer 36 meter bij een breedte van 11 meter; een kerk stammend uit de 13e of 14e eeuw. Het moet een formidabel gebouw geweest zijn. In het midden van de rechter koormuur bevond zich het hoofdaltaar, waarbij de fundering nog geheel aanwezig bleek. De altaarsteen - een eenvoudige arduinsteen met vijf kruisjes - werd in 1949 teruggevonden in de bestaande kerk en heeft een plaatsje gekregen voor de preekstoel.

Grafkelders.

Voor het hoofdaltaar werd in 1950 een grafkelder gevonden, die plaats bood aan een persoon. De vloer bleek versierd te zijn met drie kruisen van opstaande bakstenen. Ter zijde van het hoofdaltaar en voor de fundering van een zijaltaar werd eveneens een grafkelder ontdekt van dezelfde constructie als de reeds genoemde. De skeletten in beide kelders waren grotendeels vergaan maar fragmentarisch nog voldoende aanwezig om vast te stellen dat de hoofden in het westen lagen. Volgens de destijds zeer ter zake kundige amateur-archeoloog J .M. de Nooijer is hiermee aangetoond dat het wereldse personen waren, die hier hun laatste rustplaats vonden en geen priesters. Geestelijken werden namelijk met het hoofd naar het oosten begraven. Geen eenstemmigheid werd verkregen over de datering van de grafkelders, evenmin als over de identiteit van de daarin bijgezette personen. Bij afbraak van de oude school in 1916 is uit duidelijke fragmenten, die van onder de bepleistering tevoorschijn kwamen, gebleken dat het vroegere kerkgebouw in romaanse stijl was opgetrokken. De huidige kerk is een specimen van laat-gothiek. Deze foto werd begin 1930 uitgegeven.

4. De foto rechts dateert van begin 1900 maar de linker is van wat recentere datum. Op de oudste foto zien we zelfs de oude dorpspomp nog afgebeeld en een fraaie gietijzeren straatlantaarn. Het is niet bekend wanneer de aan St. Jacobus gewijde kerk werd gebouwd. Beschikbare bronnen spreken elkaar vaak tegen. Mogelijk stond er in 1207 reeds een kapel en het huidige gerenoveerde koorvan de kerk zou al omstreeks het jaar 1300 gebouwd zijn en de toren kort na 1400. Voor het schipwordt 1505 als bouwjaar vermeld. Na de Hervorming (te Renesse omstreeks 1575) werden kerk en koor door een muur van elkaar gescheiden. Het koorgedeelte werd later verbouwd en gebruikt als school. In 1976 werd de totaal vervallen schoolruimte afgebroken en het koor in oude staat teruggebracht. Op 14 januari 1978 yond de overdracht aan de kerkeraad plaats.

Hervormd Renesse, dat deel uitmaakt van de classis Zierikzee, vormt al van oudsher een kerkcombinatie met het naburige Noordweile. De eerste predikant na de Hervorming die hier het leraarsambt heeft waargenomen, was Carel van den Broecke, die hier al in 1587 stond. We hebben op deze plaats helaas geen ruimte om aile predikanten die hier gestaan hebben op te sommen, maar wei de laatste vier. H. Cramer vertrok van hier in 1951 naar Oostzaan en van 1952 tot 1968 was F.A. van Liere hier predikant. Hij vertrok naar Oppenhuizen. In 1969 deed dominee L. de Wit hier zijn intrede en vertrok in 1979 naar Rotterdam-Zuid. In 1980 kwam kandidaat T.S. Fahner vanuit Zeist naar hier en hij vertrok begin 1986 naar Dronten in Oostelijk-Flevoland.

De kerk te Renesse

5. Nogmaals een afbeelding van de Renesser kerk, maar nu van vee I recentere datum en waarop we links nog een gedeelte van de oude school waar kunnen nemen. De drieklassige school werd smalend wel eens "de puist" genoemd en was een doom in het oog van vele dorpsgenoten maar ook van vele toeristen. Toen de school eenmaal verdwenen was, kon worden begonnen met de opbouw van een geheel nieuw koorgedeelte. Mede door de bemoeienissen van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg is nu voor koor en kerk een harmonisch geheel ontstaan. Ret koor zelf ademt de sfeer van weleer uit, ook al omdat dit gedeelte is opgetrokken van zogenaamde kloostermoppen, waarvan er een deel van de afbraak van het oude koor en school weer opnieuw gebruikt is. De twee gotische ramen aan de oostzijde heeft men overgenomen van een 18e-eeuwse prent, terwijl de vensters aan de noordzijde volkomen identiek zijn aan de vensters die hier in de vroegste periode van de kerk ook aanwezig moeten zijn geweest. Behalve het oorspronkelijke koor is er aan de zuidzijde ook nog een zijstuk gebouwd. Hieraan is echter niets oorspronkelijks en dat moet dan ook louter gezien worden als een "fantasiebouwsel", voortgekomen uit de behoefte van efficientie. Niettemin past het zeer goed in het geheel van kerk en koor. In dit gedeeIte bevinden zich ook de ingang, toiletten en een keukentje.

In de koorruimte, die als consistoriekamer in gebruik is, vaIt meteen bij binnenkomst de zeer forse kroonluchter op. Deze weegt zo'n honderd kilo, is twee meter hoog en heeft een middellijn van anderhalve meter. Verder zijn de muren voor een zeer groot gedeelte behangen met kleurige familiewapens, die tot dan de zalen van Slot Moermond sierden. Wat het orgel betreft, dit is een Oberlinger orgel, reeds meer dan een eeuw oud en het werd gebouwd door de bekende orgelbouwers de gebroeders Oberlinger te Windesheim; dat was in 1882. Ret deed eerst tot aan de Tweede Wereldoorlog dienst in de Deutsche Evangelische Gemeinde aan de Zwarte Paardenstraat te Rotterdam, waarna het naar Renesse kwam. Ret is het enige Oberlinger orgel in Nederland. Oorspronkelijk had men het orgel in de toren van de kerk geplaatst. Maar toen de Jacobuskerk in de jaren vijftig werd gerestaureerd, werd het daarna boven de preekstoel in de kerk gemonteerd. Vaste organist is Lex Zeedijk uit Bruinisse. Ret 103 jaar oude Oberlinger kerkorgel is onlangs door orgelbouwer Ernst Leeflang uit Apeldoorn grondig gerestaureerd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek