Renswoude - historie in foto's

Renswoude - historie in foto's

Auteur
:   Egbert Wolleswinkel
Gemeente
:  
Provincie
:   Utrecht
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2712-7
Pagina's
:   144
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Renswoude - historie in foto's'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Inleiding

De geschiedenis van Renswoude is in de vorige eeuw uitvoerig beschreven. Onderdeel daarvan waren diverse fotoboekjes, die al ofniet in beheer van de historische vereniging werden uitgegeven. Initiatiefnemer hiervan was de oprichter en oud-voorzitter Sjoerd Laansma, die als onderwijzer verbonden was aan de christelijke lag ere school. In 1967 debuteerde hij met 'Renswoude zoals het vroeger was', dat in korte tijd was uitverkocht. Van zijn 'Renswoude zoals het vroeger was 2' (1981) zijn nag slechts enkele exemplar en voorradig. Lag de nadruk bij deze boekjes op au de ansichtkaarten, in het begin van de jaren negentig bleek er een markt te zijn voor de uitgave van albums met familiefoto's. Drijvende krachten achter de twee publicaties 'Renswous' Fotoalbum (1990 en 1991) waren de bestuursleden Ria van Beek-van Ravenhorst en Aartje Vermeulen-Esser. Veel nieuw fotomateriaal uit particulier bezit kon op deze wijze ruim verspreid worden. Oak deze uitgaven waren in korte tijd uitverkocht. Heruitgaven zullen helaas niet kunnen verschijnen, maar de foro's in het archiefvan de vereniging worden gescand bij de Gemeentelijke Archiefdienst Amersfoort, am ze daarna via internet toegankelijk te kunnen maken.

In de afgelopen tien jaar is een aantal foto's verzameld dat merendeels niet eerder is gepubliceerd, maar dat alleszins waard is. Het verheugt ons dat in samenwerking met de Europese Bibliotheek, die een internationale naam op dit gebied heeft, een vijfde fotoboekje kan verschijnen. Het spreekt vanzelf dat oak hier de nadruk weer op familiefoto's ligt, omdat het aantal au de ansichten - die overigens wei in bijna oneindig veel variaties zijn gedrukt en uitgegeven - beperkt is. Gekozen is voor een min of meer chronologische volgorde, waarbij de kapstok, vooral in de beginperiode, de fotograaf is.

Het oudste fotomateriaal is van zeer vroege datum, namelijk van rond 1850. Dit komt door de persoonlijke hobby van de schoonzoon van de heer van Renswoude, die tot de eerste amateur-fotografen in Nederland behoorde. Deze Willem baron van Heeckeren van Kell

( 18 15 -1 9 14) experimenteerde al in 1 841 , tezamen met onder anderen burgemeester Nairac van Barneveld, met daguerreotypie-apparatuur. Met deze verzamelnaam, die is afgeleid van de familienaam van de Franse uitvinder van de fotografie L.].M. Daguerre (1839), wordt het eenmalige positieve beeld bedoeld, dat met een lange belichtingstijd direct op een verzilverde koperen pia at kon worden vastgelegd. Met behulp van een omkeerprisma werd

afbeelding in spiegelbeeld voorkomen. In de jaren veertig van de 19de eeuw werd door de Engelsman WH.P. Talbot het negatiefuitgevonden, waarvan meer afdrukken konden worden gemaakt. Eerst na circa 1860 werd deze nieuwe techniek algemeen toegepast in de fotografie. De populariteit ervan onder brede lag en van de bevolking gaf op den duur iedereen de mogelijkheid tegen betrekkelijk geringe kosten familieportretten te laten maken. De kwaliteit liet in de begintijd te wensen over, zodat bepaalde gelaatstrekken soms handmatig versterkt moesten worden (bijvoorbeeld het aanstippen van de ogen) ten behoeve van de herkenbaarheid.

Naast portret- en familiefoto's wordt in deze uitgave aandacht besteed aan de fotoreportages, die vanaf circa 1910 werden gemaakt van dorpsfeesten ter gelegenheid van nationale gebeurtenissen, bruiloften van de kasteelbewoners en intochten van burgemeesters. In het feodale Renswoude werd het yolk met brood en spelen zoet gehouden. Het dorp was vanaf het midden van de 17 de eeuw op erfpachtgrond gebouwd en een groat deel van de bevolking werkte voor of op het kasteel. Oak het merendeel van de boerderijen was eigendom van de familie Taets van Amerongen, die in de jaren 1811-1817, 1876-

1905 en 1911-1947 tevens de burgemeesters leverde. Op oudere leefti j d heeft Hendrik van Zanten (19 14-1 997) , die in 1926 als jongste bediende op het kasteel werd aangesteld, zijn herinneringen eens opgeschreven:

Toen woonden daar nog de douniriere Jan Karel baron Taets van Amerongen, geboren van Eeghen, met haar gezelschapsdame mejuffrouw De Marez Oijens, die een nicht van haar was. Haar kinderen waren uitgevlogen en haar oudste zoon Max woonde als burgemeester van Renswoude op huize Overbosch, naast het gemeentehuis. Het personeel bestond uit een kamenierster, een chauffeur /huisknecht, een keukenmeisje, een werkmeisje, een linnenmeisje, een los werkster en de jongste bediende, die allerlei klusjes met de ezelwagen moest doen.Verder hielp ik de chauffeur in de garage met het wassen van de vier auto's, deed boodschappen in het dorp, voorzag de vele kachels van hout en kolen en pompte water naar een groot reservoir op de zolder.Wanneer de kinderen en kleinkinderen in de zomer kwamen logeren, moest ik met het mooie ezelwagentje rondrijden om de vijvers en het kanaal. Als er 's winters drijfjachten werden gehouden, met wel 30 drijvers naast een achttal jagers, werd het wild op de ezelwagen geladen. Ik moest als boerenjongen wel wennen aan die deftigheid en werd bij de inndbouwcoopemtie geplaagd met mijn ezelwagen. Bij de slager, bakker en kolenboer was het ook vaak raak. De zeven bakkers op het dorp leverden om beurten een maand brood aan het kasteel. Naast het

huispersonee1 waren er drie tuinlieden: een man voor de bospaden, het vegen en houthakken, een baas van de moestuin en een van de bloemenkas. Zij werden bijgestaan door evenzovee11osse arbeiders. De vakmensen waren een timmerman en een metse1aar, die voor het onderhoud van de boerderijen en gebouwen zorgden. Tenslotte was er nog de jachtopziener, die ook we1 koddebeier werd genoemd.

Helaas zijn relatiefweinig fete's van het dagelijkse leven gemaakt. Een zeldzame uitzondering zijn die van het boerenleven op kasteelboerderij De Wachteldonk. De gebeurtenis moest in het algemeen bijzonder zijn am er een fotograafbij te raepen: een brand, de ingebruikneming van een kerk, maar oak een verkeersongeval.

Schoolfoto's werden veelvuldig gemaakt en zijn een geliefd thema. Renswoude kende tussen 1891 en 1924 twee lag ere scholen. De oudste, die al in de 18de eeuw werd genoemd, was de openbare lag ere school, gelegen aan de zuidzijde van Dorpsstraat (nr. 47). Deze school is vanwege afname van het leerlingenaantal in 1924 gesloten.

De christelijke lag ere school werd in 1890-1891 gebouwd aan de noordzij de van de Dorpsstraat (achter nr. 86).

De oudste klassenfoto's die bewaard zijn gebleven, zijn van de openbare school en dateren van circa 1888 (zie de afbeelding met alle namen in 'Renswous' Fotoalbum 1990 - p. 48) en van (4 november) 1895. Bij laatstgenoemde foto zijn helaas geen namen van leerlingen meer bekend. Zijn deze wel bekend, dan is de identificatie van de voorgestelden nag steeds niet gemakkelijk. Opvallend veel kinder en blijken bijvoorbeeld Van Ginkel ofVeldhuizen te heten. Ter onderscheiding werd vaak de boerderij of straat genoemd waar ze vandaan kwamen. De familierelatie is in sommige gevallen niet aantoonbaar. Men spreekt dan over 'heel ander soort' .

Dat de relaties tussen de verschillende families vooral voor buitenstaanders prablemen opleverden, bewijst onderstaande brief, die de dochter van hoofdonderwijzer Roelofsen in 1936 aan haar schoolvriendin Johanna van de Haar-Overeem schreef, toen beiden al een jaar of zestig waren. Bovengenoemde schoolfoto uit omstreeks 1888 en de brief zijn afkomstig uit het bezit van deze Hanna Overeem, die in 1972 de oudste inwoonster van Renswoude was.

Dientje Roelofsen, wier vader in 1910 eervolontslag kreeg als hoofd van de openbare lagere school, schrijft over het Renswoude van rand de eeuwwisseling:

Bloemendaal, 19 Mei 1936. Zaterdag was broer ]aap nog hier.Wij hebben een po os in het bosch gewandeld en alle oude herinneringen eens voorgesteld. Nu kwam ineens in mij de gedachten eens iets te laten hooren. Bij alle buitenmenschen op Renswoude ben ik haast niet zooveel geweest dan bij uwe ouders [Evert Overeem (18281914), landbouwer in De Groep, in 1865 getrouwd met Maria Veldhuizen (1840-1910)]. Als kind met vader en moeder en later liep onze schoolweg naar Amerongen bij u heen en gingen we altijd even aan om te drinken.Vaak had uwe moeder een kopje koffie klaar en werden alle nieuwtjes uit het dorp aangehaald. Aan den ouden heeroom vroeg ik waarom hij nooit in de kerk kwam en dan zei hij Psalm 19: 1 op ['Het ruime hemelrond, vertelt met blijden mond, Gods eer en heerlijkheid

( ... ) ']. Altijd als ik die eens zing, denk ik aan hem.Wij bewonderden altijd de handigheid van uwe moeder als zij de mutsen opmaakte. Zij kwam veel bij onze buren Van derVeer [woonden tot 1898 op Dorpsstraat 49-51] op visite en dan kwam zij altijd bij ons aan. De heele familie van uwe ouders kan ik mij zoo voorstellen. De vrouw van G.]. van Butselaar [ woonden na 1898 op Dorpsstraat 49-51] heeft mij ook nog eens geschreven. Met Klaasje Klomp ging ik op de catechesatie.Al de kinderen van Gijsje van Ravenhorst kende ik.Als er eene groote boerenbegrafenis was, ging ik altijd naar het kerkhof; daarom wist ik wat familie van elkaar was. Zoo groot als die van de vrouw van deWachteldonk [Johanna van

Maanen-van den Brandhof (1856-1937)] heb ik nooit gezien.Op [Groot] Ubbelschoten bijVeldhuizen moest ik voor vader altijd zeggen dat hij zitting had voor de Spaarbank. Hier kwam ik zondag iemand tegen, die net op de jongste dochter van Aart van Wien lijkt.Als kind leerde men ons, dat daar allemaal ongelukkige kinderen waren, omdat man en vrouw neef en nicht waren.

Moe en ik zeiden altijd tegen vader als die wat afkeurde, waart gij maar als Van Gent [boer op Emmikhuizen]. Toen die eens bij ons was, zei hij: 'wot Luutje doet, is altijd goed'. (Uw oom, die met de huishoudster van Schuur [de schoenmaker] trouwde, kocht van mijne eigen moeder het kabinet en ging toen in de Betuwe wonen.) Toen zijne moeder, de oude vrouwVan Gent, werd begraven, reed de moeder van]ans deWaal uit de Krommehoek [Molenstraat] ook achter. Zij was ook eene tante van vrouw Van de Pol van [Klein] Ubbelschoten en stamde van goede familie af.

Met uwe ooms van Abbelaar [Camelis en Melis Overeem op Klein Abbelaar] mochten wij altijd meerijden, wat wij als kinderen wat aardig vonden. De oude vrouw van De Grote Fliert [Aaltje Veldhuizen-van Ginkel (1863-1942)] heb ik nooit gezien, omdat die nooit in de kerk kwam. De naamgenote van uwe moeder op De Kleine Fliert heeft alle zeven kinderen bij vader op school gehad. VrouwVan Bennekom [geboren Van de Vliert] opWittenoord had zestien kinderen, waarvan vijftien bij vader op school zijn geweest. Zij had zes broers. Met Tonia van Ginkel ben ik ook eens naar

Wilgenburg en Groepje geweest. Hare dochters hebben mij nog eens geschreven.

Den dag 30 April 1882, toen onze eigen moeder ziek werd, zijn broer Bart en ik bij Eva Jansen (Roode Haan) op visite geweest. Bij de families Bruis en Lange1aar [Emmikhuizen J kwam ik met Jans van Assen. Met Heintje [van de Haar J, de zuster van uw man, ging ik naar school. Zijn jongste broer heb ik leren lezen. Gerritje Hendriks zat naast mij. De Haverkamps, Schoonhoven,versteeg,van Burken, Ploeg,van Ginke1, Lam.verweij, Pater en Van Eem.Wat was die Hope vroeger groot. De kinderen van Dirkje Lagerweij [getrouwd met Camelis Bas en sedert 1894 woonachtig op boerderij De Hope J gingen ook bij vader op school en de vrouw van De Kleine Vliert [Aaltj evan Ravenhorst - Lagerwei j (1851-1922)J was een nicht van haar.

De burgemeester van Overbosch [M.].L. baron Taets van Amerongen J heeft mij verleden jaar ook nog eens geschreven. Bij den oom van Uw man was een bok.AI de familie Vlastuin van Nijborg en DeWetering kan ik mij ook voorstellen. Zeg uwe zuster Gijsje van mij gedag en verte1 uwe bekenden maar eens hoe ik het maak. D.

Oak aan volwassenenonderwijs wordt aandacht besteed. Een enkele foto is eerder gepubliceerd, maar dan onduidelijk en/ of zander namen van de voorgestelden. Daarin wordt nu voorzien, terwijl soms correcties zijn aangebracht.

Het boek besluit met amateuropnamen van de veranderde infrastructuur, kort na de oorlog. Zandwegen werden verhard, beken rechtgetrokken en de spoorbrug vernieuwd. Daarmee eindigen we ruim een eeuw later dan we begonnen waren.

Ten slotte een woord van dank aan allen die foto's beschikbaar stelden en aan Joke Taets van Amerongen voor het verhaal van Henk van Zanten. Speciale vermelding verdienen Martin Brink, die wees op de publicatie over de daguerreotypieen in 'De Gelderlander' van 24 december 1997, en aan Jan de Vries, die onbekende Renswoudse foto's ontdekte bij de Stichting Historisch Boerderijonderzoek (NOM) te Arnhem.

Veel kijk- en leesplezier toegewenst!

Egbert Wolleswinkel,

voorzitter Historische Vereniging Oud-Renswoude

Gebruikte afkortingen:

ARA: Algemeen Rijksarchief, 's-Gravenhage;

AHR- FATv A: Archief Huis Renswaude- Familiearchief Taets van Amerongen;

AOR: Archief Historische Vereniging 'Oud - Renswaude' ; GAA-AGR: Gemeentelijke Archiefdienst AmersfaortArchief Gemeente Renswaude;

GAR: GemeentearchiefRenswaude (d.w.z. (nag) niet avergedragen aan GAA);

NOM: Nederlands Openluchtmuseum, Arnhem RAGld: Rijksarchiefin Gelderland, Arnhem

1 De amateurfotograafWillem baron van Heeckeren van Kell (1815-1914), dieaan het einde van zijn politi eke loopbaan enige jaren minister van Buitenlandse Zaken zou worden, trouwde in eerste huwelijk in 1843 met Sophia Johanna Justina barones Taets van Amerongen van Renswoude (1817 -1861). Zij stichtten een gezin op kasteel Bingerden te Angerlo, waar hij burgemeester was. Daar fotografeerde hij in 1850 in ongedwongen omstandigheden zijn vrouw, hun oudste twee kinderen Justine (geboren 1 844) en Willem (geboren 1846) van Heeckeren van Kell en zijn schoonvader, de heer van Renswoude. Joost Gerard Godard baron Taets

van Amerongen (17691850), was van 1811 tot 1817 burgemeester (maire) van Renswoude, trouwde in 1 81 6 met Clasina Cornelia van N ellesteyn en overleefde haar drieenhalf jaar.

De daguerreotypieportretten zijn in deze laatste periode van zijn leven gemaakt. (Gelre, Bijdr. & Meded. 69 (1978), p. 217-234.) [RAGld,huisarchief Ruurlo.J

2 Nadat van negatieven afdrukken op papier gemaakt konden worden, ontwikkelden fotografen ook de kunst van het retoucheren. Dit heeft mede bijgedragen tot het

succes van de portretfotografie, waarbij kleine afdrukken als cartes-de-visite werden verspreid. Twee mooie voorbeelden daarvan zijn de omstreeks 1865 bij 1. Wegner &

Mottu te Amsterdam en (later ook) Utrecht vervaardigde foro's van de opvolgende heer van Renswoude, mr. Maximiliaan Jacob Leonard baron Taets van Amerongen

(1821-1901) en zijn echtgenote jonkvrouwe Henriette Jacqueline Wilhelmine Huydecoper (1826-1901). [AHR-FATvA, album Six.]

3 Mr. M.].L. baron Taets van Amerongen was lid van de Tweede Kamer en van Provinciale Staten van Utrecht en aan het einde van zijn loopbaan van 1876 tot 1880 burgemeester van Renswoude. Van 1851 tot 1876washij gemeenteraadslid en van 1864 tot 1876 tevens wethouder van Renswoude. In 1873 was sprake van een groots volksfeest, dat door het zilveren bruidspaarTaets van Amerongen-Huydecoper aan de bevolking van Renswoude werd aangeboden. Het feest werd afgesloten met vuurwerk van de heer Ruysch uit Utrecht, dat vanwege de weerspiegeling ter weerszijden van het 'grand canal' werd afgestoken. De foto, die hem ten-voeten-uit weergeeft, komt waarschijnlijk uit het atelier van dezelfde fotograaf. [GAR, fotoalbum 1.J

4/5 Het portret van Jan Karel baron Taets van Amerongen (1852-1922) is aan de achterzijde 1881 gedateerd en werd gemaakt in Den Haag bij de hoffotograaf].L. de Lavieter & Co. aan de Willemstraat. De foto van zijn vrouw Louise Henriette van Eeghen (18561831) werd enige jaren later -waarschijnlijk tijdens een vakantiereis - gemaakt door L. Schewes, hoffotograaf van de hertog van Nassau te Wiesbaden (D.).

Een speelse kabinetfoto van hun oudste vier kinderen Max, Henriette, Joost en De-

borah Taets van Amerongen, achtereenvolgens geboren in 1882,1883,1884 en 1886 en gestoken in matrozenpakjes, is van de hand van].W Wentzel teAmersfoort. Hun

vader Jan Karel, enige zoon van de heer van Renswoude, werd in 1880 benoemd tot burgemeester van Renswoude en bleef die functie tot 1905 uitoefenen vanuit de villa Overbosch (Dorpsstraat 12-14), die speciaal als burgemeesterswoning was gebouwd. Aan het einde van zijn carriere kreeg hij te kampen met gezandheidsproblemen. Voorjaar 1904 kreeg hij

ziekteverlof en bracht twee maanden door in Zuid-Europa. Per 1 mei 1905 werd hij wegens ziekte eervol ontslagen, waarna hij tot gemeenteraadslid werd gekozen en nog tot 1911 als wethouder functio-

neerde. Op zijn aanbeveling werd Iohannes Bernardus de Beaufort

(1875-

1961), de

zoon van

de gelijknamige burgemeester van Woudenberg,

in zijn plaats tot burgemeester van Renswoude benoemd. Toen deze in 191 1 werd benoemd in Goes, kwam Renswoude vrij ten behoeve van Maximiliaan Jacob Leonard baron

Taets van Amerongen, die tot 1947 zau aanblijven. Na de benoeming van zijn zoon trok Jan Karel zich uit het politieke leven terug. Met zijn vrouw vierde hij in 1921 op

kasteel Renswoude temidden van hun

kleinkinderen hun 40-jarig huwelijksjubileum. (GAAAGR,

inv.nrs.

124-125; S. Laansma, Kasteel Renswoude, 1986, afb. p. 30.) [GAR,fotoalbum I ;ARA, archief WHo de Beaufort, inv. nr, 562.J

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek