Rolde in oude ansichten

Rolde in oude ansichten

Auteur
:   W. Houtman
Gemeente
:   Rolde
Provincie
:   Drenthe
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-6034-6
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Rolde in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Inleiding

Toen de Franse schrijver Henry Havard in 1876 zijn boek "La Hollande pittoresque" schreef vloeide zijn pen over van bewondering voor de schilderachtige taferelen, die zich voor hem ontvouwden op een zomerse wandeling van Assen naar Rolde: "Maar nu komt weldra Rolde in het zicht en onze verrukking wordt nog grater, want met Rolde begiut die rij van Drentse dorpen, die de schilders adoreren en die ook die affectie rechtvaardigen, want het is onmogelijk iets te aanschouwen wat nog schilderachtiger zou zijn. De vriendelijke behuizingen schijnen verloren te gaan onder de grate eikebomen en vanuit hun bladernest zien we van alle kanten zonder opsmuk boerderijtjes oprijzen met hun grote daken die tot aan de grand reiken en met hun oude muren, waar de warm gekleurde stenen door de witte kalk heenbreken. En midden in het dorp, in deze mooie omlijsting, verheft zich de kerk met haar puntige toren en zijn verhoogd kerkhof met zijn bloemenschat en in de hoek een smidse ... "

Ook de bekende Rotterdamse predikant Jacobus Craandijk, van wie in 1884 het boek "Wandelingen door Nederland" verscheen, schreefheel lyrisch over wat hij in Rolde en omgeving zag: "Weldra blinkt de ranke torenspits boven den boschrand voor ons. Een breede laan, waarboven de digt ineen gewassen takken een prachtig gewelf vormen, opent zich. De eerste huizen van Rolde scharen zich langs den weg onder het lover der eiken. In de tuinen bloeijen heesters en een liefelijke geur stijgt uit den bloemperken op. En nu hebben wij spoedig den brink bereikt, het middelpunt van het fraaije dorp, dat een der oudsten van de Drentsche dorpen is en een der belangrijksten tevens."

Beide schrijvers vestigen ook de aandacht op het oudste verleden van Rolde, op de hunebedden en tumuli en de Ballerkuil. Daarover wordt in Van der Aa's "Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden" (1847) gezegd: "Onder deze gemeente is het, dat de oudheidkundigen

zich voorstellen oude heilige bosschen aan de dienst van Heidense Goden gewijd, en dien in verband brengen met de aanwezige vele grafheuvels en de plaats der regtspraak."

Zoals we hierna zullen zien, is de geschiedenis van Rolde voor 1700 veel meer van bovenlokale betekenis geweest, dan deze nadien ooit nog zou worden.

Het middeleeuwse Drenthe bestond nit zes rechtsdistricten of "dingspelen": rand de dorpen Vries, Anloo, Rolde, Beilen, Diever en Emmen. Er zijn sterke aanwijzingen dat dit de oorspronkelijke, vraegmiddeleeuwse parochies waren. Onder deze zes nam het Rolderdingspel een bijzandere plaats in. Het was verreweg de kleinste van de zes en alleen hier splitsten zich later geen nieuwe parochies van de moederparochie af, zodat kerspel en dingspel bleven samenvallen. Rolde onderscheidde zich verder door zijn centrale ligging: midden tussen de vijf andere dingspelen in. Vanwege die ligging vonden verschillende bijeenkomsten, die heel Drenthe aangingen, hier plaats. De Etstoel, het hoogste gerecht van Drenthe, hield twee van zijn drie jaarlijkse vergaderingen binnen dit dingspel. Toen als gevolg van de toenemende behoefte om bestuuren rechtspraak van elkaar te scheiden zich naast de Etstoel de Landdag onrwikkelde als ho,pgste bestuursorgaan, koos deze laatste als vergaderplaats meestal het Grallerholt, dat eveneens binnen her RoJderdingspelligt. Daar zijn belangrijke beslissingen genomen. Zo hebben de Drenten daar in 1522 de Gelderse hertog Karel als hun heer erkend, besloot men in 1580 toe te treden tot de Unie van Utrecht en werd in 1600 hier een voorlopig College van Gedeputeerden gekozen. In 1602 legden de aanwezige eigenerfden er hun eed van trouw af aan de Generaliteit en aan de Gereformeerde Religie, waarmee de hervormiug in Drenthe officieel een feit was geworden.

Hoewel de Landdag in 1602 besloot naar Assen te verhuizen, waar het

voormalige klooster als bestuurscentrum beschikbaar was gekomen, werd er tot 1696 nog diverse malen vergaderd. Het is dan ook niet verwonderlijk dar Rolde eertijds wei de hoofdplaats van de Olde Lantschap Drenthe werd genoemd. Omdat de Etstoel vanaf 1688 haar rechtszittingen ook in het voormalige klooster teAssen was gaan houden, kunnen we wei zeggen dat Rolde omstreeks 1700 als bestuurlijk en justitieel centrum had afgedaan. Het Grallerholt kwam als vergaderplaats nadien nog eenmaal in de belangstelling, toen daar in 1897 de Drentse Zuivelbond werd opgericht.

Gesteld kan worden, dat in de nu volgende peri ode de geschiedenis van Rolde en zijn buitendorpen niet wezenlijk afwijkt van die van de andere zanddorpen op of nabij de Hondsrug. Het grondgebied van het dingspel Rolde ging in 1811 over naar de gemeente Rolde, nadat daar in 1807 de gemeente Assen al van afgescheiden was. De boerschappen of boer marken, die voor 1811 verordenende bevoegdheid hadden, raakten deze nu kwijt, maar behielden niettemin grate invloed in de dorpsgemeenschappen. De kleinere dorpen dtoegen een geheel agrarisch karakter. In de wat grotere dorpen Rolde, Grolloo en Ballao kwamen nogal wat keuters voor, die kleine bedrijfjes hadden en daarnaast nevenactiviteiten. De ambachtslieden waren bijna geheel in het hoofddorp Rolde geconcentreerd. Met de keuters mee maakten ze daar dtiekwart van de bevolking uit.Anno 1947 werkte nog 70 procent van de mannelijke beroepsbevolking in de landbouw, maar in 1971 was dit reeds teruggelopen tot 30 procent.

De eerste verharde weg in de gemeente Rolde was de provinciale weg Assen-Rolde (1842), terwijl het vervolg van Rolde naar Gieten in 1848 gereed kwam. De weg Rolde-Grolloo-Schoonloo-Westerbork was de eerste gemeentelijke weg die verhard werd (1908). Het aanzien van de gemeente Rolde veranderde sterk in de eerste helft van de twintigste

eeuw door de ontginning van de uitgestrekte, nagenoeg boomloze heidevelden. Staatsbosbeheer kocht veel heideveld aan voor bebossing. Hoewel deze staatsbossen aanvankelijk bedoeld waren voor houtproduktie, zijn ze naderhand een factor van betekenis geworden in de toegenomen belangstelling voor recreatie en toerisme.

Na de Tweede Wereldoorlog kwamen de ontwikkelingen in een stroomversnelling. De ruilverkavelingen "Grolloo/Schoonloo" en "Rolde" brachten een verdere ontsluiting van het buitengebied; verschillende kampeercentra en instellingen op sociaal-medisch gebied vestigden zich in de gemeente vanwege het natuurschoon en de gunstige geografische ligging en het reeds voor de oorlog aarzelend begonnen forensisme ontwikkelde zich stormachtig, hetgeen een sterke groei van de dorpen tot gevolg heeft gehad.

Zo zou de gemeente Rolde ongemerkt de 21 e eeuw in kunnen schuiYen, ware het niet dat een gemeentelijke herindeling dreigt te leiden tot een eerdere opheffing.

Asserstraat vanaf Zonneheuvel tot Kerkbrink

De Asserstraat in 192 7, gezien in de richting Assen. Het aan de zuidzijde van de weg gelegen "Zonneheuvel" was een van de eerste villa's die in de jaren dertig van deze eeuw aan de Asserstraat werden gebouwd. De hier afslaande zandweg gaat naar Deurze. Let op het restant van de zandverstuiving, die pas werd doorgegraven bij de verharding van de weg AssenRolde (1842).Aan de noordzijde van de weg naar Assenop de foto niet meer zichtbaar - zijn de zandduinen nog aanwezig in het bos van de familie Hollema.

~9ldcrwcg bij Roldc

A. Plcst - Roldc

2 Het landhuis 't Ruige Veld, dat in 1921 op het gelijknamige landgoed werd gebouwd voor G. Dumbar. Deze woonde er met zijn vrouw en drie kinderen slechts tot eind 1924.Van 1927 tot 1938 werd het huis bewoond door de gepensioneerde schooldirecteur J. Elstrot. In 1937 werd het verkocht aan de "Vereniging tot stichting en exploitatie van Christelijke vacantiekoloniehuizen in Nederland", die het huis verbouwde en uitbreidde. In 1958 werd er nog een grote vleugel bijgebouwd. Nadat in 1982 de oude villa werd afgebroken, bestaat de bebouwing geheel uit vrijliggende pavil-

joens, die huisvesting bieden aan een kinder- en jeugdpsychiatrische kliniek.

Mooi Drenthe. Landhuis Rolde

3 Omdat er voor de in

1946 benoemde burgemeesterTh.Ph. baron Mackay geen geschikte woning beschikbaar was, werd besloten tot de bouw van een ambtswoning aan de Asserstraat. Deze kwam in 1949 gereed. Na Mackay woonden hier nog de burgemeesters mr. ]. van Huis en ].G. Borgesius. In 1978 besloot de gemeente de ambtswoning, waarover bij de bouw nogal wat commotie was geweest vanwege de

hoge kosten, publiek te verkopen.

4 De Asserstraat met rechts het bos van Tetrode en de witte veldwachterswoning en links het huis, dat aanvankelijk villa "De Koningh" heette. Toen W. van Gorcum, drukker en uitgever te Assen, dit huis ging bewonen werd her door hem omgedoopt in "De Wilthe" naar de voornamen Willem en Thea van hem en zijn vrouw. Op de plaats van dit huis en de twee naastgelegen huizen stand rand 1840 een zogenaamde calicotfabriek, een katoenweverij, met circa dertig werknemers.

INGANG, ROLDE

5 Cafe Ottens met naastgelegen speeltuin was in 193 1 een geliefd doel voor het opkomend dagtoerisme. Voor veel Assenaren was een wandeling naar Rolde met een bezoek aan de uitspanning van Ottens, de Balloerkuil en de hunebedden en daarna een terugreis per trein, het summum van een welbestede vrije dag.

6 Kermisexploitant A. Harms, die na de Tweede Wereldoorlog cafe Schipper voordien cafe Ottens - overnam, drukte een nogal Arnerikaans aandoend stempel op de uitspanning door de naam te veranderen in "Broadway" en gokkasten en andere attracties te installeren. In 1960 werd het pand overgenomen door een zekere De Haan, die het in 1963 verkocht aan]. Lesschen. Deze veranderde de naam in Cafe-RestaurantSpeeltuin ,,'t Hof van Rolde". Op deze ansichtkaart presenteerde hij de achterzaal als "een grote nieuwe amusementshal" met daarin .Jiet grootste draaiorgel van Europa". Het orgel met de naarn

"Venus" werd toen overigens mechanisch in werking gebracht.

Stationsstraat en Kerkbrink

7 Het station Rolde is een van de weinige tastbare herinneringen aan de N.V. Noord-Ooster Locaal Spoorweg Maatschappij (NOLS), die in 1905 een spoorlijn Assen-Stadskanaal opende. De bouwstijl van het station, daterend van 1904, is geinspireerd door de Art-Nouveau (Jugendstil). De aanvankelijk voorspoedige exploitatie nam in de jaren twintig reeds af. Het reizigersvervoer werd in 1947 definitief gestaakt, het goederenvervoer in 1 9 7 1 , waarna in 1978 de spoorlijn werd opgebroken.

ROLDE, - Station.

8 Dit beeld van de Stationsstraat, met op de achtergrand juist links van de weg het station, dateert van 1918. Twee jaar daarvoor was een klinkerverharding aangebracht, die echter rand 1923 werd verbreed. Aan de linkerzijde zien we de tuin behorend bi] het familiehotel A.S. Sanders, dat stond op de plaats van de huidige RABO-bank.Vooraan rechts van de weg zien we de boerderij van de familie Kamps (thans pand bouwbedrijf Haak) en vervolgens de boerderij van de familie Brands (thans pand meubelmakerij Boersma).

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek