Roosendaal-Nispen in oude ansichten

Roosendaal-Nispen in oude ansichten

Auteur
:   dhr. H.C.J. Zandbergen en dhr. Buysen
Gemeente
:   Roosendaal
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2612-0
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Roosendaal-Nispen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

door

H.C.I. Zandbergen

Europese Bibliotheek - Zaltbommel

W~OEN

OEKJE

ISBNlO: 90 288 2612 2 ISBN13: 978 90 288 2612 0

© 1971 EuropeseBib1iotheek-Zaltbomme1

© 2007 Reproductie van de zesde druk uit 1990

Niets uit deze uitgave mag worden vervee1voudigd en/of openbaar gemaakt door midde1 van druk, fotokopie, microfihn of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schrifte1ijke toestemming van de uitgever.

Europese Bib1iotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbomme1 te1efoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: pub1isher@eurobib.n1

INLEIDING

In dit boekje zijn afbeeldingen bijeengebracht van de gemeente Roosendaal en Nispen uit de periode 1885-1935. Dit tijdvak kenmerkt zich door de sterke uitbreiding van de bebouwing buiten de bestaande kom en de stijging van het aantal inwoners van 10.000 in 1885 tot ruim 24.000 anno 1935. Talrijke bouwkundige wijzigingen aan woonhuizen en bedrijfspan den veranderden in de loop van deze vijftig jaren het aanzien van de oude kern.

Sinds de aanleg van de spoorlijn Antwerpen-Roosendaal in 1854, beschikte de gemeente over een spoorwegstation annex douanekantoor. Het stationscomplex was gelegen aan het driehoekige pleintje, gevormd door de VughtstraatfStationsstraat. Rijksweg 56 (van Breda naar Bergen op Zoom) liep, via Bredaseweg - Hoogstraat - Molenstraat - Markt Kade en Wouwseweg, dwars door het centrum. Door het toenemend treinverkeer en de daaruit voortvloeiende urenlange sluiting van "de schuiven" was de spoorwegovergang Markt - Kade een geducht obstakel in de wegverbindingen. Het plan van 1899 voor de bouw van een nieuw station, poogde een oplossing te brengen in de bestaande problemen en situeerde het gebouwencomplex ver buiten het oude centrum. Op 26 april 1904 werd het werk aanbesteed en op 3 november 1907 reed de eerste trein het nieuwe em-

placement binnen. De directe stedebouwkundige consequentie van de bouw van dit project was de aanleg van het Stationsplein met de toegangswegen Brugstraat en Stationsstraat. Aan de hand van het op 13 maart 1909 door de gemeenteraad vastgestelde straten plan voor de gronden ten oosten en ten westen van de Brugstraat kon een bevredigende aansluiting met de oude kom tot stand worden gebracht, Ter bevordering van de woningbouw stelde de gemeenteraad in oktober 1920 aan de bouwverenigingen St.-Joseph, St.-Benedictus en Ons Ideaa1 bouwpercelen ter beschikking aan de Spoor-, Water-, en Groenstraat en in de "Knip" (huidige St.-Josephparochie). Eerst op 2 mei 1933 stelde de gemeenteraad het uitbreidingsplan voor de gehele gemeente vast. In verband met de bouw van de H. Hartkerk en de aanleg van de Rondweg moest dit plan in 1936 worden gewijzigd. De toenemende bebouwing noodzaakte het gerneentebestuur ook destijds maatrege1en te nemen voor de groenvoorziening. Een in 1917 daartoe ingestelde verfraaiingscommissie bep1eitte de aanleg van een plantsoen op het Stationsplein en ontwierp de Verfraaiing 1angs de oude Krampenloop. Volgens p1annen van prof. Bijhouwer werd in de jaren 1933-1934 het Burgemeester Coenenpark aangelegd en in 1935, TIli sloping van cafe De Regenbak en de huisjes van De

Kwakkelkooi, het plantsoen op het St-Jansplein.

Van oudsher was Roosendaal centrumgemeente in een bij uitstek agrarisch gebied. Op de sinds 1502 gehouden maandagmarkt werden naast nijverheidsartikelen ook landbouwprodukten en vee verhandeld. De huidige Veemarkt kwam in 1889 in exploitatie. In het midden van de vorige eeuw begonnen de industrieen zich te ontwikkelen. Van 1860-1870 waren aan de O. Havendijk gevestigd de drie suikerfabrieken van Janssens, Van Weel en Cie; Ravenswaay, Fercken, Jager en Cie en De Ram en Cie. Daarnaast telde men twee kandijfabrieken van G. Castelot en J. Rueb en de tabaksfabriek P.F. v.d. Biggelaar, Suikerraffinaderij Java opende in 1889 haar poorten en in 1897 kwam kandijfabriek Van Gilse en Schul in bedrijf. Anno 1900 waren er naast de rijststijfselfabriek Heumann en Cie nog de tabaksverwerkende industrieen van Ernest Martin (1893), gebr. Van Wely (1897) en P.L. Segers en Zn (1899). Borstelfabriek J. Vermunt begon in 1890 haar produktie. De industrialisatie nam in de twintiger en dertiger jaren toe. Gebr. Van den Brink biscuitfabriek werd opgericht in 1921, cooperatieve zuivelfabriek ,,'t Anker" in 1921, koffiebranderij J. A. Laane in 1924, sigarenfabriek M. A. van Eindhoven in 1924, Red Band Confectionery Works in 1928 en Hudson sigarenfabrieken in 1933.

Het stijgend inwonertal en de industriele ontwikkeling eisten uitbreiding van open bare voorzieningen. Begin 1893 nam de Zuid-Nederlandsche Stoomtram Maatschappij een tramlijn Roosendaal-Oud GastelSteenbergen in exploitatie voor personen- en goederenvervoer. Aan het begin van de O. Havendijk nabij de Veemarkt stond het tramstation. In 1934 nam de B.B.A. dit vervoer met bus- en vrachtautodiensten over. Een nieuw spoorwegstation kwam in 1907 gereed, het oude werd in 1908 afgebroken. Vanaf 1844 was de voormalige schuurkerk (thans schouwburg De Kring) in gebruik als ziekenhuis. Hieraan kwam een einde door de opening van het ziekenhuis Charitas in 1905 aan de Kalsdonksestraat. Het Roosendaalse politieapparaat bestond in 1885 uit drie veldwachters, gehuisvest in het oude raadhuis. Nispen kreeg in 1907 een nieuwe politiepost, bewoond door een veldwachter. Aan de Brugstraat werd in 1908 het nieuwe politiebureau voltooid, waarin de gemeentelijke politiedienst, bestaande uit een inspecteur, vier veldwachters en zes nachtwakers, werd ondergebracht. Reeds in 1818 was in de gemeente een brigade van de Koninklijke Marechaussee gestationeerd. Van 1881-1917 diende het pand Vughtstraat 17 als marechausseekazerne. Op 1, mei 1917 yond de verhuizing plaats naar een nieuw onderkomen aan de Kapellerlaan.

Abraham Vergeer had reeds in 1895 een gasfabriek opgericht om de kom der gemeente van verlichting te voorzien. Een nieuwe gemeentelijke gasfabriek verrees in 1883 aan de W. Havendijk. De oude werd in 1888 afgebroken om plaats te maken voor de Veemarkt. Exploitatie van een drinkwaterleiding was sinds 1887 in handen van een particuliere onderneming. In 1911 verkreeg de gemeente de waterleiding in eigendom en verpachtte deze aan de Mabeg te Utrecht. Achter de houten watertoren (afbroken in 1937) aan de Nispensestraat bouwde de exploitante in 1917 een nieuwe van beton. Sinds 1921 wordt de drinkwatervoorziening door de gemeente zelf geexploiteerd. Tijdens de Eerste Wereldoorlog besloot het gemeentebestuur over te gaan tot aan1eg van een elektriciteitsnet. Blokcentrales voorzagen in het najaar van 1918 de kom der gemeente van elektriciteit, De P.N.E.M. begon in 1922 met stroom1evering aan het gerneentelijk elektriciteitsbedrijf,

Anno 1885 waren er in Roosendaal scholen voor openbaar onderwijs aan de Vughtstraat, Burgerhoutsestraat en te Nispen. Bijzonder onderwijs werd gegeven aan de meisjesschool van de zusters franciscanessen aan de Molenstraat en aan de jongensschool van de broeders van St-Louis in de Vughtstraat. De open bare lagere school aan de Hoogstraat werd in

1903 en de huidige lagere school aan de Nieuwstraat in 1906 in gebruik genomen. Aan de Emmastraat opende in 1907 de protestantse gemeenschap haar eerste lagere school. Een klooster met meisiesschool werd in 1910 aan de Van Gilselaan gesticht door de zusters van de Molenstraat. De Vincentiusvereniging liet in 1912 een lagere school aan de Vincentiusstraat bouwen. In 1922 werd de St.-Corneliusschool aan de H ulsdonksestraat en in 192 6 de St. - Theresiaschool geopend. Nispen kreeg eveneens in 1926 zijn bijzondere meisjesschool St.-Antonius. Ook in de stijgende behoefte aan voortgezet onderwijs werd voorzien door de stichting van het St-Gertrudis- en St-Nobertuslyceum in 1919. Reeds sinds 1859 was er ambachtelijk onderwijs gegeven aan de tekenschool van H. G. Dirckx, Uiteindelijk kreeg dit onderwijs onder de naam "Burgeravondschool met voortgezette tekencursus" in 1906 zijn definitieve huisvesting in de openbare school aan de Nieuwstraat. De stichting van de landbouwwinterschool aan de Wouwseweg in 1921 voorzag in de behoefte aan gedegen landbouwonderwiis.

Het gehe1e grondgebied der gemeente was in 1885 verdeeld over drie parochies, De parochie van St.Joannes de Doper omvatte de plaats Roosendaal in zi,in geheel met uitzondering van het westelijk van de

Engebeek-Hainksebeek gelegen gedeelte, hetgeen van oudsher onder de St.-Lambertusparochie van Wouw ressorteerde. Kerkdorp Nispen had een eigen parachie van O.L. Vrouw Hemelvaart. Paters redemptoristen namen in 1874 de aan de Kade gebouwde kerk van O.L. Vrouw van A1tijddurende Bijstand in gebruik. Deze is geen parochiekerk geworden. Eerst in 1904 werd de kerk van de H. Antonius van Padua aan de Brugstraat voltooid. De St.-Corneliuskerk aan de Wouwseweg kwam in 1918 tot stand. Daarna vo1gden de St-Joseph- in 1923 en de H. Hartkerk (Kalsdonk) in 1936.

Twee harmoniegeze1schappen, "De Unie" en "V1ijt en Volharding", beheersten in 1888 het culturele leven. Beide korpsen organiseerden zowe1 muziek- als toneeluitvoeringen voor donateurs in eigen verenigings1oka1en. Tot 1901 was "De Unie" in zaal Van Gaalen op de Markt gevestigd. In dat jaar verhuisde de vereniging naar een meer accommodatie biedend gebouw op de hoek van de StationsstraatjVughtstraat. Zaal Broos aan de Kalsdonksestraat diende tot verenigingslokaal van "Vlijt en Volharding". Het gezelschap verplaatste in 1897 zijn activiteiten naar de zaa1 van C. A. Vergouwen aan de Damstraat (later Gildenhuis genoemd). Zang- en toneelvereniging "La Renaissance" nam het lokaal van Broos over. Na grondige

verbouwing kon in 1909 het gebouw "Katholieke Kring" worden geopend, Deze instelling groeide uit tot een centraal Roosendaa1s theater, waar buiten de plaatselijke ook beroepstoneel- en muziekgezelschappen konden optreden. Ook in Nispen bloeide het culture1e leven. Sinds 1924 waren in zaal Tivoli aan het Dorpsp1ein gevestigd de harmonie "St.-Caecilia" en de toneelvereniging "Onderling Kunstgenot".

Bij de samenstelling van dit boekje is getracht, uitgaande van het centrum van Roosendaal, de topografische afbeeldingen zoveel mogelijk straatsgewijze bijeen te brengen. De volgorde der prenten is mede bepaald door de eerste planologische ontwikkelingen der gemeente als gevolg van de stationsbouw en de daarop aans1uitende stratenplannen. Een aantal prentbriefkaarten van het kerkdorp Nispen kon eveneens worden gep1aatst. Tot slot zijn ter completering nog enkele toto's van gebeurtenissen uit de behandelde periode opgenomen.

De in dit boekje geplaatste afbeeldingen zijn afkomstig uit het gemeentearchief van Roosendaal en Nispen en van de oudheidkundige kring "De Ghulden Roos".

Dank zij gebracht aan de heer A. J. G. Buijsen voor zijn medewerking bij de samenstelling van deze uitgave.

I

1. Panorama van de oude stadskern ten noorden van de Markt. De opname dateert uit circa 1905. Links op de achtergrond ziet u de St.-Janskerk met daarnaast het oude raadhuis.

ROOSEr DAA:". C B) - Parorama.

4691

2. Panorama van de omgeving Kloosterstraat omstreeks 1910. Op de achtergrond links staat de St.-Antoniuskerk, in het midden de katholieke meisjesschool. De op de voorgrond staande gebouwen en de meisjesschool zijn thans afgebroken.

Roosendaal

Panorama, genomen van 01 den toreei der 51. Anton'uskerk

3. Opname vanaf de toren van de St.-Antoniuskerk in de richting van de Markt circa 1910. In het midden ziet u de Kloostersraat, op de achtergrond links de watertoren, in het midden de St.-Janskerk.

,

4. De Markt omstreeks 1885 met raadhuis en St.-Jan. Op deze foto is het raadhuis nag niet verbouwd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek