Schaijk en Reek in oude ansichten

Schaijk en Reek in oude ansichten

Auteur
:   J.M.F.J.A. Sluijters
Gemeente
:   Landerd
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4448-3
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Schaijk en Reek in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Het is onmogelijk de historie van twee dorpen volledig te behandelen, maar een overzicht in vogelvlucht is hier weI op zijnplaats.

Bij opgravingen yond men hier een klokbeker (1500 v Chr.) en een dodenakker uit de Romeinse tijd.

De eerste geschreven bronnen maken reeds in 1189 en 1218 melding van de hoeve op Gaal. Een bewust streven naar economische zelfstandigheid leidde ertoe dat in 1332 verscheidene dorpen in deze streek het gebruik verkregen van de gemene heidegronden; mogelijk is dit de stoot geweest tot het opbloeien van Schaijk en Reek.

In 1421 werd een kapel gebouwd op Scawijc en in 1469 stond er al een bedehuis in Reek.

Landbouw en veeteelt waren de voornaamste bestaansmiddelen. Verbouw van rogge, haver en boekweit was het sterkste punt van de boeren, spurrie en knollen werden gebruikt als veevoeder. De veeteelt concentreerde zich op het houden van schapen en koeien. Dit vee was belangrijk want het leverde niet aileen vlees, melk, wol en huiden, maar produceerde bovendien mest ten behoeve van het bouwland. Bedrijfsuitbreiding was bijna niet mogelijk want buiten het dorp was slechts heide, zandverstuiving en bos. Het hout uit de bossen diende als bouwmateriaal en brandstof, op de heide stonden de bijenkorven en werden plaggen gestoken voor de pots tal. Een deel van de bevolking van Reek moest tengevolge van de overstrorningen van de Beerse Maas noodgedwongen van akkerbouw afzien en trachten de graslanden als bestaansbron te exploiteren,

De kronieken beschnjven rampen en plunderingen de eeuwen door; in de vijftiende en zestiende eeuw de Brabants-Gelderse oorlogen en sedert 1568 de Tachtigjarige Oorlog lieten deze regio niet onberoerd.

Het Land van Ravenstein, waartoe Schaijk en Reek vanouds behoren, was een soevereine heerlijkheid buiten de macht van de Republiek der Verenigde Nederlanden en dit neutrale gebied werd na de Vrede van Munster (1648) om politieke

redenen kerkelijk bij het bisdom Luik gevoegd, waarbij tegelijkertijd in 1667 Schaijk en Reek tot zelfstandige parochies werden verheven.

Ontelbare regimenten zijn langs de Reekse molen aan de baan van Den Bosch naar Grave getrokken, Fransen in 1672, Engelsen in 1702, Hannoveranen in 1747.

De kleine eeuwenlang geeerbiedigde grenzen van het Land van Ravenstein worden in september 1794 door de Sansculotten voorgoed uitgewist. Franse huzaren persen de bevolking drank, geld en voedsel af, Schaijk wordt geplunderd, in Reek komt het Franse hoofdkwartier, De prijzen van levensmiddelen stijgen tot het vijfvoudige, na de soldaten volgen bedelaars en vagebonden.

Schaijk krijgt een nieuw bestuur, Reek zijn lang verbeide gemeentelijke zelfstandigheid. De lasten van het vroeger staatsbestel worden afgeschaft maar het devies vrijheid, gelijkheid en broederschap weerhoudt de Fransen niet van diverse heffingen: de belastingen zijn nog draaglijk maar de schuldenlast stijgt onrustbarend door oorlogsschade.

Op 5 januari 1800 verkopen de Fransen de genaaste gebieden aan de Bataafse Republiek, die via het Koninkrijk Holland nogmaals ingelijfd bij het Napoleontische rijk, uiteindelijk worden opgenomen in het Koninkrijk der N ederlanden. De allerlaatste schermutselingen worden herdacht in het huidige gemeentewapen, de burgemeester van Reek schrijft immers:

"Reek van ouds geen wapen gevoerd hebbende, heeft als wapen en spreuk aangenomen een driekleurig schild, waarop in de middelste baan staan afgebeeld de letters R.R.R. voor Reek, Religioni, Regi, tot herinnering dat de gemeente Reek de eerste is geweest op de linker Maasoever die op 15 januari 1814 in het gezigt van de naburige vijand de vlag heeft opgestoken en die dezelve door het roeren der trornmen en de houding aannemende alsof de gemeente met militairen magt was bezet, tegen aile uitvallen der Fransche tot de komst van het Eerste Battaillon van Linie op 24 Februarij daaraanvolgende heeft weten te bewaren; en de ingezetenen van Reek

gedurende de blokkade van Grave zich steeds bij aile attaques aan het spits van den landstorm hebben bevonden en heldhaftig gedragen hebben."

De oorlogen zijn over, de vrede moet gewonnen, de welvaart nog verdi end worden.

In Schaijk en Reek woonden wei enige winkeliers en ambachtslieden maar de bevolking bestond merendeels uit boeren die met hard werken een karige kost verdienden; notabelen waren de notaris, de pastoor en de bierbrouwende burgemeester, de industrielen de Reekse orgelmakers en de molenaars. Het sociaal stramien was niet veranderd of er nu 1680 of 1830 op de kalender stond; de agrarische mens sluimerde de slaap van eeuwen, onberoerd door de reeds vijftig jaar oude industriele gisting. Hij kende wat besloten geluk, plus de gewone arrnoede, plus de lokale rijkdom, die aJieen maar rijkdorn leek orndat het net even meer was dan buurrnan bezat. De boer was koning op eigen erf, maar slaaf bij zichzelf. Alles deed hij traditioneel, kunstmest en industrie lagen evenver uit zijn gezichtsveld als een stap op de maan. Geld was kapitaal, nauweliiks ruilmiddel, Geleefd werd van oogst en slacht. De boer consurneerde wat hij produceerde en zo was het in zijn ogen heel goed. Het levenspeil was leefbare armoede of povere welvaart al naargelang akker en vee voortbrachten, Zijn vee betekent boter en in de potstal mest om de grond tot oogst te dwingen; op de akker pleegde hij een wat gecultiveerd drieslagstelsel. De lage opstallen en de torenhoge molens stoffeerden het landschap, de bossen werden pas aangelegd na de Jandbouwmalaise in de jaren zeventig. Waar grasland voor de hooiwinning was geexploiteerd werd een noodJottig eenjarig pachtsysteem sterk in de hand gewerkt; door de vele erfdelingen was een versnipperd bodembezit ontstaan.

De massale invoer van graan uit Amerika, RusJand en Argentinie veroorzaakte in Europa de grate landbouwcrisis, alleen te bestrijden door betere ontwikkeling van de boer en het laten varen van verstijfde bedrijfsmethoden.

De landbouwcursus leert een agrarische techniek die regelrecht indruist tegen her drieslagstelsel dat grootvader nog van aver tot aver had meegekregen uit het versterf van Karel de Grote. De nieuwe landbouwtechniek is de start van een verandering in structuur, levenswijze en mentaliteit.

De boeren zijn uit hun dommel ontwaakt en reiken elkaar de hand in cooperatieve vereniging, veefonds en zuivelfabriek. Ze maken zelf geen boter meer, maar brengen de melk naar eigen fabriek St.-Jozef en St.-Donatus.

Tijdens de Eerste Wereldoorlogondervindt de kleine boer wei enige terugslag maar zonder ernstige gevolgen.

Telegraaf en telefoon maken snelle communicatie mogelijk, zo ook de autobusdienst Grave - Oss.

De beurskrach en daaropvolgende wereldcrisis brengen ook hier de welvaart tot teruggang. In de magere jaren zijn de in werkverschaffingsverband uitgevoerde ontginning en bebossing het niet vermoede begin voor het huidige recreatiegebied: de Maaskanalisatie maakt voorgoed een eind aan de jaarlijkse overstromingen van de Beerse Maas.

Tijdens het democratisch bestel van het Koninkrijk was er reeds lang sprake van het scheppen van grotere bestuurseenneden, wat plots tijdens de bezetting resulteerde in de beschikking, waarbij met ingang van 1 juli 1942 de gemeenten Schaijk en Reek werden opgeheven: .Jiaar gebieden vormen sarnengevoegd een nieuwe gemeente Schaijk",

Dit boekje kon niet worden sarnengesteld zonder medewerking van particulieren.

Gaarne betuig ik hun langs deze weg mijn erkentelijkheid voor het afstaan van waardevolJe gegevens en fotomateriaal, met name aan de heer M. J. van de Venne en de farnilie Verbeekvan de Sandvoort te Reek en zeer bijzonder de heren W. Brands te Schaijk en mr. F. J. H. J. van Heeswijk te Lith.

Groeren uir ~ HAIJK

Straat

SCHAIJK

Temidden van een weelderige bomengroei in het centrum van ons dorp demonstreert de jongen met kruiwagen het "veilig verkeer" in een tijd toen de auto nog een bezienswaardigheid was. In de verte bij het kruispunt ziet u de oude dorpspomp, in 1925 afgebroken. Rechts staat het huis van slager Van Kraaij, tot 1913 postkantoor. Daarnaast is nog even het prachtige huis zichtbaar dat in 1935 is gesloopt om plaats te maken voor de bouw van het parochiehuis.

1

De zusters van J.M.J. zijn in 1890 naar Schaijk gekomen en in 1960 vertrokken. Het klooster is in 1970 afgebroken. Ter plaatse zuIlen woningen voor bejaarden worden gebouwd. Ook het vroegere verenigingsgebouw - later kleuterschool - zal weldra worden gesloopt. De kinderen gaan naar school. Wij zien vooraan onder andere Bertha Verweijen en Albert Kouwenberg. De priester is kapelaan Van Tilborg (1915-1917). Rechts achter de bomengroei een rij oude huizen die aIle zijn verdwenen. Ziet u de "bronolie"-straatlamp tegenover de Bossestraat?

~ ~ Groet uit Schaijk ~ ~

Links zien we het huis van burgemeester-brouwer A. Hoefnagel. Zijn kinderen kijken geinteresseerd naar de fotograaf. Willem Verhagen brengt vaatjes bier naar de klanten. Rechts: het in 1895 door notaris Gervers gebouwde huis waar ook de notarissen Schellekens (1930-1957) en Van der Putten (tot 1965) hebben gewoond. De hond onder het raam was vroeger de schrik van de kleine kinderen in hun eerste schooldagen tot ze merkten dat het woest kijkende dier steeds in dezelfde stenen stand bleef staan.

Schaijkschen hoek

Bij de bekende uitspanning en herberg "De Schaijkse Hoek" langs de Steenweg Den Bosch-Nijmegen stopte in de vorige eeuw de diligence. In de schuur werden de paarden verwisseld. De brievengaarder bracht en haalde hier de post. Van 1896 tot 1958 hebben hier de families Van Thiel en Wingens gewoond. In 1962 is het huis afgebroken door Rijkswaterstaat in verband met een geplande tweebaans rijweg, welk plan geen doorgang zal vinden. De kleine Wim Spanjers kijkt vol spanning of hij vandaag misschien een auto zal zien.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek