Scharendijke in oude ansichten deel 2

Scharendijke in oude ansichten deel 2

Auteur
:   B. Coomans
Gemeente
:   Schouwen-Duiveland
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4528-2
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Scharendijke in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  >  |  >>

~rcet uit EIKeri!e~

6. Aangezien de foto's in deze verzameling niet gerangschikt zijn naar jaartal, springen we nog al eens heen en weer in de tijd. In dit geval gaan we vier jaar terug in vergelijking met het plaatje op de vorige bladzijde, namelijk naar het jaar 1910 en we worden geconfronteerd met een leuke schoolfoto uit Elkerzee. De fotograaf zette de kinderen met hun meester en juffrouw neer naast de woning van "het hoofd der school" en kreeg zodoende de tuin met het "domenies 'ein" van de pastorie als decor. De leerlingen die bier zo braaf in de lens van de camera kijken, vormden samen de vierde, vijfde en zesde klas van het schooljaar 1910-1911.

Het meisje links vooraan, zittend op een stoel die voor de gelegenheid even bij de vrouw van de meester was geleend, is Jans Houtman. Naast haar op de houten bank zien we van links naar rechts: Jan Pleune, Jacob Padmos, Bas de Witte, Piet Geluk, Jans Tuiten en Neeltje van de Panne Jacdr. De tweede rij wordt gevormd door van links naar rechts: juffrouw L.T. La Roy, Thonis Tuiten, Mina Geluk, Cor Vijverberg, Jan Finson, Bart van de Vaate, Neeltje van de Panne Jdr. en Keetje van de Panne. Achteraan, ook weer van linker naar rechter zijde: Lieven Houtman, Leendert Vijverberg, "bovenmeester" A.L. Arnelunxen, op de knie van de onderwijzer Leen van de Panne Pzn., Teeuw Vijverberg en ten slotte, "dege" met horlogeketting aan het knoopsgat van zijn jas, Willem de Witte. Het stenen poortje links van Lieven Houtman gaf toegang tot de tuin van de meester. Als het erg warm was zette Amelunxen hier een wit-geemailleerde emmer met water uit de "tras" neer, waaruit de schooljeugd met het klaarliggende kroesje een slokje mocht drinken.

Het tamelijk hoog aan de muur bevestigde gemeentelijke "plakkebord" werd in die dagen bijgehouden door de in Ellemeet woonachtige P. de Moor. Naast veldwachter was hij tevens gemeentebode van .D'n Ouwendiek" en Elkerzee. Met behulp van een laddertje klom hij naar het bord en prikte er namens het gemeentebestuur al of niet gewichtige zaken aan. Achter de juffrouw hangt de brievenbus van de PTT. De post werd toentertijd door "postloopers" vanuit Zierikzee gebracht. Gestoken in het uniform van de posterijen, de posttas op de rug, stok in de hand en speciale schoenen met ijzerbeslag aan de voeten, liepen zij elke dag hun route langs de dorpen. Als de inhoud van de tas een bepaald gewicht te boven ging, liep er een "hulppost" mee. In plaats van een PTT -pak, had hij een koperen plaatje van het postbedrijf als herkenningsteken op zijn jas. Ze maakten heel wat kilometers, die postlopers. In de zomerdag ging dat nog wel, maar in het natte najaar en in de winter, als de hagel om je oren sloeg en sneeuwval het lopen danig bemoeilijkte, was het bepaald geen baantje. Waar mogelijk werd de openbare weg verlaten om door gebruikmaking van de kerkepaden de ronde wat in te korten. Toen in april 1915 ook in Elkerzee en omgeving "d'n tram" ten tonele verscheen, ging men de post per spoor vervoeren. Door de plaatselijke bestellers werd het van de tramhalte gehaald, gesorteerd en op de plaats van bestemming bezorgd. Daarbij hebben zij natuurlijk nooit kunnen bevroeden dat de ansichtkaarten die ze ongetwijfeld ook in handen kregen en af en toe best eens wat beter "bekeken", ooit nog eens in een boekje als dit terecht zouden komen ...

7. Hier een tweede schoolfoto, maar nu gemaakt ter herinnering aan een bijzondere gebeurtenis in Elkerzee. Op 15 mei 1925 vierde men daar namelijk het veertigjarig jubileum van juffrouw L. T. (Tannetje) La Roy. Zoals we op het plaatje zien werd de schoolleuk versierd en er stonden verschillende plechtigheden op het programma. Daar hoorde ook het maken van deze groepfoto 6ij. De ernst van de situatie is van de gezichten af te lezen en eerlijk is eerlijk, veertig jaar onderwijzeres op dezelfde school is niet niks, daar mag je best even met gepaste eerbied bij stil staan.

We zien dat de volgende kinderen doen, te beginnen op de voorste rij, van links naar rechts: Marinus Hanson, Jans de Meulmeester, Doortje Priemus, Pietje van Bloois, Kriena Hanson, Koos Kristelijn, Adrie van den Bout, Nellie Pleune, Leentje van den Bout en Johanna de Meulmeester. In de tweede groep staan van links naar rechts: Riska Romijn, Adrie Priemus, Krientje de Meulmeester, Pietje Gakeer, Leendrina van Bloois, Martina de Vrieze, Jo Hanse, Janna Dorreman Wdr., Leentje Kristelijn, Nellie Elenbaas en juffrouw L.T. La Roy. De derde rij van links naar rechts: Anthonie Pleune, Bram van Bloois, NN, Koos van der Werf, Gerard Gakeer, Wim de Vrieze, Piet Jan van Bloois en Wim Kristelijn. De bovenste rij, tot slot, van links naar rechts: meester A.L. Amelunxen, Piet Dorreman Wzn., Kees Dorreman, Jaap van de Panne Jzn., Wim Priemus en Leen de Meulmeester. Heel toevallig schrijven we het stukje bij deze foto op 15 mei 1986, precies eenenzestig jaar na dato dus. Er is nogal wat veranderd sindsdien. Het hele leerstelsel is overhoop gehaald en laten we maar aannemen verbeterd. De verhouding leerling-Ieerkracht is veel soepeler geworden. Op sommige scholen mogen tegenwoordig de meester en de juffrouw bij de voornaam genoemd worden, iets wat in 1925 totaal ondenkbaar was. Zelfs de ouders van de kinderen keken nog met ontzag op tegen het onderwijzend twee- of drietal. Verder zijn natuurlijk ook de kinderen van nu anders dan die van vroeger. Hun gedrag, mondigheid en, met betrekking tot nevenstaand plaatje, zeker ook hun kledinggewoonte. Nagenoeg aIle pupillen op de voorgrond hebben "rieglaersjes" aan de voeten. De meeste meisjes dragen een prachtige grote strik in het haar en bij de jongens was de matrozenkraag erg in zwang. Kijk en vergelijk, wat een verschil met 1987! Of de kinderen op onze moderne "basisscholen" met hun "groepen" in plaats van klassen nog een speciaal voor de gelegenheid geschreven lied zouden zingen, zoals dat gebeurde voor de jubilerende juffrouw La Roy, is nog maar de vraag. Een veertigjarige termijn maakt vandaag de dag bovendien bijna niemand meer vol. In elk geval zong de schooljeugd van Elkerzee nog weI voor de "juf'. Het versje was geschreven op de wijze van het liedje waarvan ook de eerste regel werd gebruikt, namelijk "Wij leven vrij, wij leven blij" en de woorden luidden als volgt:

Wij leven vrij, wij leven blij Verheugd, tevree op Elkerzee; Want 't is vandaag een mooie dag, Een dag van vreugd en [eest en lach, De vlag waait uit, de school is mooi, Voor 't feest van juf La Roy!

Het is thans veertig jaar gelee' Dat ze kwam op Elkerzee; Om de kinderen te leren,

Nu mag zij jubileren,

Vandaar vandaag dit vroliik feest, 't Is een mooie tijd geweest!

8. De vijftien dames hier bijeen op het grasveld voor de Elkerzeese school hebben we leren kennen als de "rozenknipsters". Zoals we een bladzijde eerder vemamen, werd op 15 mei 1925 het veertigjarig jubileum van juffrouw L. T. La Roy gevierd. De papieren rozen en stingers waarmee men de ingang van het schoolgebouw versierde, werden vervaardigd door het creatieve groepje hier op de foto. Het zijn van links naar rechts: Jans Hanse, M. Dalebout-Fokker, Keetje Finson-Berrevoets, Dientje Amelunxen, Sara de Witte, Jans Tuiten, Kaatje van der Weele en Sientje de Witte. Op de stoelen zittend hiervoor, van links naar rechts: Lena van Eenennaam-Bodbijl, Betje van den Hoek-Loeve, de weduwe J. van Eenennaam en Pietje van der Weele-Leendertse. De drie jonge dames op de voorgrond zijn van links naar rechts: Koos van Bloois, Sientje Hanse en Tannetje Hanson. Getooid met fraaie Schouwse muts, toont de weduwe Van Eenennaam door middel van het leitje nog eens duidelijk in welke periode de veertig ambtsjaren van onderwijzeres La Roy vielen.

Geheeltinks bevond zich de deur van het op de achtergrond zichtbare, met slingers en takjes aangeklede schoolgebouw. Rechtsachter zien we de boogvormige entree van de kerk. Boven de ingang was de ons allen weI bekende Zeeuwse wapenspreuk .Luctor et Emergo" in steen uitgehouwen, alsook het jaartal17 41, het jaar waarin de kerk werd herbouwd. Of ook het provinciewapen aanwezig was weten we niet, maar de spreuk alleen al onderstreepte nog eens dat het kerkgebouw op kosten van het (provinciaal) "Kantoor der Geestelijke Goederen" werd onderhouden. Over het Zeeuwse wapen gesproken: we kennen dit allemaal als een uit de golven oprijzende leeuw met daaronder als vanzelfsprekend een lint met het al aangehaalde devies .Jk worstel en kom boven". Toch zijn beide onderdelen, wapen en spreuk, niet tegelijkertijd ingevoerd. De .zwemmende leeuw" dateert van 1450 en is, zij het in een iets andere vorm, door Philips (de Goede) van Bourgondie ingesteld. In 1856 werd voor een politieke gebeurtenis een herdenkingsmunt geslagen, met onder andere een afbeelding van het wapen van Zeeland. De penning had het volgende Latijnse randschrift: Autore Deo, favente regina, luctor et emergo, 1586. Vertaald kwam dit neer op: Den Zeelantschen Leeuw, die worstelt ende climt op uyt den water, door Gods werck ende goetgunsticheyt der conunghinne. De Latijnse uitvoering van het opschrift werd om haar lengte in tweeen gedeeld en zo ontstond de op zichzelf staande spreuk .Luctor et Emergo", die dus eigenlijk dank zij voomoemde gedenkpenning onder het Zeeuwse wapen terechtkwam.

We zijn weI ver afgedwaald van de "rozenknipsters" en het feest in Elkerzee, maar zo gaat dat zo dikwijls bij het bekijken van oude foto's. Hoe vaak zouden de glimlachende dames overigens zelf onder het boogie met de spreuk zijn doorgelopen? Zouden ze geweten hebben wat er allemaal aan vastzat? Waarschijnlijk niet en op die 15e mei 1925 was dat ook helemaal niet van belang, er waren die dag luchtiger zaken aan de orde.

Omdat het zo aardig bij bovenstaande tekst past, maken we hier een plaatsje vrij voor een door D .A. Poldermans geschreven liedje. Hij was de zoon van de Ellemeetse onderwijzer M. Poldermans en schreef in 1919 ook het Zeeuwsche Volkslied.

Op ons waepen staet'n Leeuw, I Boven waeter' aolverwege En ie leert an elke Zeeuw, I Dat'n vechte kon van dege, Vechte tegen golfgevaer, I Dat besprong van aolle men,

Mae de Leeuw was aoltied klaer, IOnvervaerd in bange tieen.

De Zeeuwse Leeuw

Op ons waepen staet 'n Leeuw, IFlienk en [erm, z'n kop nae bove En zoo stond'n eeuw nae eeuw, IOe de baeren rond s'n stove.

Onze Leeuw, zoo fier van aerd, I Roept ons toe mit forsche stemme: .Bluuf den naem van Zeeuwe waerd! I Aoltied worst'le toch ontzwemmel

Uit .Kinderversjes en Volksliederen uit Zeeland" .

9. Wie, zoals wij voor dit boekje, op pad gaat om zoveel mogelijk interessante foto's bijeen te sprokkelen, moet zijn eisen ten aanzien van de kwaliteit van het beschikbaar gestelde af en toe wat lager stellen. Dat ging zeker op voor de vier schoolfoto's uit Elkerzee die we hier zien afgedrukt. Geen kunstwerkjes, maar naar ons idee toch te waardevol om zomaar links te laten liggen. De bovenste dateren van 1935, de onderste zijn twee jaar jonger. Het was de tijd van meester L. Huson, die op drie plaatjes dan ook nadrukkelijk aanwezig is. Straks meer over hem, maar we willen nu eerst de ongeveer vijfenzeventig kinderen van hiemaast voorstellen,

We beginnen linksboven en zien daar op de achterste rij van links naar rechts: Anna Kloet, Riek Dorreman ldr., Neeltje Kooman, juffrouw Nellie Elenbaas, Jo Kristelijn, Jannetje van der Werf, Adrie Priemus en Johannes Hage. De middelsten: Huib Verton, Pietje van de Panne Mdr., Dientje Dalebout, To van der Schelde, len Huson, Lies van de Panne Pdr., Corrie Vis, Maatje Dalebout en Dorus Hanson. Vooraan: meester L. Huson, Frans van der Weele, Jan Tuinman, Piet Tuinman, Anton Verton, Leendert Kristelijn en Dirk Hage. De lange meneer rechts is J.H. Braal, de grondlegger van garage Braal te Zierikzee. Hij was toen chauffeur bij busbedrijfVan Oeveren en had de kinderen op hun schoolreisje naar het Liesbos gereden, waar de foto gemaakt werd.

Dan kijken we naar de groep rechtsboven, die wat ons betreft weI wat ordelijker had mogen worden opgesteld. We proberen de leerlingen in een logische volgorde de juiste naam te geven. Eerst het voorsterijtje: Lies van de Panne Pdr., Corrie Vis, len Huson, Johanna Kloet en een onbekende. Dan drie meisjes daarboven vanaflinks: Tannie van den Bout (met bril), Janna Meganck en Maatje Dalebout. Links staat weer meester Huson, schuin daarachter Piet Tuinman, iets naar voren Anton Verton, nog wat naar voren Jan van der Schelde, daarboven Marie van der Weele, achteraan Adrie Priemus, wat naar voren knipoogt Gilles Kloet ons toe, met achter zich Jans Kristelijn en daar weer achter Adrie Kloet. We vervolgen met To van der Schelde, voor haar Jannetje Kloet, Rinus van de Vaate, voor de onbekende meneer Rinus Meganck, Jan Stoel en mevrouw Huson. Linksonder een helaas wat beschadigde foto, met op de achterste rij: Leendert Kristelijn Jzn., Frans van der Weele, Jan Stoel, Rinus van de Vaate en Adrie Kloet. Verder zittend: Kees Kristelijn, Anton Verton, Gilles Kloet, Piet Tuinman, Jan van der Schelde, Dirk Hage en Rinus Meganck. Rechts met dikke jas meester Huson.

Het laatste groepje bestaat uitsluitend uit meisjes. Achteraan van links naar rechts: Adrie Priemus, Dientje Dalebout, Maatje Dalebout, Anna Deurloo, To van der Schelde, Tannie van den Bout en Krina Deurloo. Midden: Geertje van de Panne Mdr., Janna Meganck, Johanna Kloet, Jans Kristelijn en Marie van der Weele. Vooraan, links te beginnen: len Huson, Jannetje Kloet, Nellie Deurloo, Lies van de Panne Pdr. en Corrie Vis.

Een nadere kennismaking nu met meester Huson, een op ons wat koddig overkomende verschijning, van wie je zou zeggen:

"Daar geloof je zomaar niet alles van." Het tegendeel was waar. Hij was een gewaardeerd onderwijzer, graag gezien bij de jeugd. Misschien kwam dat door de leuke en goede muzieklessen die hij eens per week gaf. Er werd fluit (zo'n blikken ding) en "arpe" gespeeld en veel gezongen. Vaak meerstemmig, waarvoor eindeloos geoefend werd. Huson was erg precies en als je bij het voor de tiende keer herhalen van een liedje moest hoesten in de laatste zin, dan volgde er nog een elfde keer. De meester voerde als nieuwigheid het door de kinderen onderling na laten kijken van het werk in. Of dat vooruitstrevendheid was of gemakzucht weten we niet. Gezien zijn uiterlijk kiezen we voor het laatste, maarwij waren er natuurlijk niet bij ...

10. In een moeilijke tijd als de jaren dertig bloeide het verenigingsleven. Er waren weinig radio's en geen televisie. De jeugd bezat brommer noch auto en geld was er ook niet; het was erisistijd! Wie zieh wilde vermaken deed dat thuis of dieht bij huis in verenigingsverband. Voor dat laatste was natuurlijk leiding nodig, hetgeen meestaI neerkwam op de sehouders van "d'n domenie", de meester of de juffrouw. Een enkele keer strikte men een "gewone burger", maar dat was dan vaak omdat die bijvoorbeeld de muziekkunst beheerste. Dank zij deze mensen beleefden clubs en koren praehtige jaren. In Elkerzee kende men een mannenkoor onder leiding van "directeur" Abr. Coomans van "De Lelie" en te Seharendijke bestond een gemengd zangkoor, waaruit het huidige "Sursum Corda" (de harten omhoog!) voortkwam. Er zijn nog mensen die de liedjes van toen foutloos kunnen zingen. Met elke noot klinkt dan als het ware een jeugdherinnering op. Het was een gemoedelijke, plezierige tijd. De koorleden gingen puur vriendschappelijk met elkaar om. Sommige jongens liepen jarenlang met hetzelfde meisje op naar huis en zelden of nooit was men "ondeugend" , zoals er ook sporadiseh iets serieus groeide uit die vriendsehappen. Het bekende liedje "Het meisje van de zangvereniging" geeft precies weer, hoe het de meeste koorleden verging met betrekking tot de romantiek. Men kon ook lid worden van de meisjes- of jongensvereniging.

Reehts zien we de ehristelijke jongelingsvereniging "Eben Haezer" uit Elkerzee, vereeuwigd in 1934 tijdens een tweedaagse fietstoeht door Brabant. De leiding ervan was in handen van dominee R. Bosehloo, een sympathieke man die voor iedereen klaarstond en, zo vertelde men ons, beslist een krans verdient voor alles wat hij in Elkerzee heeft gedaan. De "jongelingen" kwamen op donderdag bijeen in de eonsistorie. Als het te koud was verhuisden ze naar de pastorie. Na het gebed moest steeds een van de jongens een bijbeltekst verwerken in een spreekbeurt. Dan was er pauze, waarna een voordracht naar keuze volgde. Zingen deed men ook. De dominee speelde dan op het harmonium. De contributie bedroeg tien cent per week. Van dat geld kon men drie a vier nieuwe boeken per jaar kopen. Daartoe had men een abonnement op de "Nobelreeks". Marinus Hanson was negen van de tien jaar dat hij lid was bibliothecaris van "Eben Haezer".

Eens per jaar gaf men een uitvoering, soms samen met de meisjes en dat was onvoorstelbaar gezellig. Er werden voordrachten of een toneelstuk geleerd en hoe meer er gerepeteerd moest worden, hoe liever het de jeugd was. Plaats van handeling was de school. Een lokaal diende als zaaI (altijd voll), in het andere bouwde men een podium, geleend van cafehouder Joh. Kooman uit Scharendijke. De jongens en meisjes vonden het aItijd jammer als de voorstelling voorbij was, want dat betekende ookhet einde van de samenwerking, waar een heel jaar naar was uitgekeken. Een enkele keer was er eens een bijzondere activiteit, zoals het uitstapje naar Brabant.

Door werkzaamheden konden toen niet aile leden mee. Wie er wel meefietsten vernemen we nu. We zien van links naar rechts: Leen Houtman, Johannes den Bleijker, Marinus Hanson, Marien van den Hoek, Jaap Kooman, Bart de Glopper, Johan Korsman, Bart Ringelberg, dorninee R. Boschloo, Jaap van de Panne Janzn. en Cente Plandsoen. Zo'n tripje moest natuurlijk zo goedkoop mogelijk geregeld worden. Daarom sliep het gezelschap in boerenschuren onder een zelf meegebrachte deken en kookte men onderweg zijn eigen potje. Alles nog eenvoudiger dan thuis, maar wat deerde het, je was "op reize"!

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2019 Uitgeverij Europese Bibliotheek