Warning: mysql_connect(): Headers and client library minor version mismatch. Headers:50156 Library:50527 in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php on line 15

Warning: session_start(): Cannot send session cookie - headers already sent by (output started at /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php:15) in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/require.req.php on line 2

Warning: session_start(): Cannot send session cache limiter - headers already sent (output started at /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php:15) in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/require.req.php on line 2
Uitgeverij Europese Bibliotheek | Schippers op Westlandse wateren in oude ansichten | boeken | alfabetisch-overzicht
Schippers op Westlandse wateren in oude ansichten

Schippers op Westlandse wateren in oude ansichten

Auteur
:   J.N.M. van Leeuwen en H.C. Lelieveld
Gemeente
:  
Provincie
:  
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-6146-6
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Schippers op Westlandse wateren in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  >  |  >>

Inleiding

Dat de Westlandse beroepsschippers ooit in een speciale uitgave in het zonnetje gezet zouden worden, lag niet in de lijn der verwachting. Omdat we echter met een beroep te maken hebben dat in het Westland reeds lang uitgestorven is, werd de vraag naar zo'n uitgave steeds sterker. Natuurlijk werd er wel eens een opname van een (motor)schuit in een boekje van een van de Westlandse dorpen geplaatst. Het bleef echter heel mondjesmaat, waardoor er diverse keren vragen gesteid - en opmerkingen gemaakt - werden inzake de mogelijkheden van een apart schippersfotoboek. Mede omdat elke suggestie nader onderzoek vereist, werd alles op een rijtje gezet dar eventueel tot de realisering van zo'n boekje zou kunnen Ieiden. Uit dat onderzoek bleek onder meer dat lang niet elk beroep/vak in aanmerking kan komen voor een aparte uitgave.

Er werd echter ook zonneklaar aangetaond dar er in dit opzicht nog wel degelijk mogelijkheden zijn. Met de uitgave van "Schippers op Westlandse wateren" wordt bewezen dat er serieus aandacht geschonken wordt aan hetgeen leeft onder de burgers.

Dat deze beroepsgroep hierbij als eerste aan bod gekomen is, mag als een verdienste van het gilde der schippers zelf gezien worden. Zij zijn het geweest die de wateren in en om het Westland bevaren hebben. Niet alleen uit persoonlijk winstbejag, maar ook ten gunste van de bewoners alhier. Bewust wordt dat laatste op de tweede plaats gezet omdat dit, met alle respect, wel onbewust gegaan zal zijn! De schippers hebben hun vak in de loop der [aren zo belangrijk weten te maken, dat zij mede aan de basis gestaan hebben van de ontwikkelingen in hetWestland. Vanaf de vroegste tijden zijn de schippers onmisbaar geweest, zij brachten levensmiddelen in de ruimste zin van het woord waar mogelijk binnen handbereik. Aanvankelijk met trek-, zeil- en duwschuiten; pas in het begin van de twintigste eeuw

kwamen de motorboten in zwang.

Van die eerste groep schuiten zijn weinig opnamen voorhanden, de gemotoriseerde vaartuigen nemen daarom in dit schippersboekje het leeuwedeel voor hun rekening. We prijzen ons echter gelukkig dat er toch ook materiaal te bewonderen valt uit de periode van voor het motorentijdperk. Bovendien kreeg de fotografie pas in het laatste kwart van de negentiende eeuw meer gestalte, hoewel de eerste bruikbare foto's omstreeks 1830 "het licht" reeds zagen.

Dit alles houdt in dat er voor de laatste eeuwwisseling weinig foro's gemaakt zijn die op het schippersvak betrekking hebben. Na 1900 werden er wel met enige regelmaat langs en op het water foro's gemaakt van de zogenaamde Westlanders, maar nimmer in grote getale.

Legio schippersfamilies hebben slechts een of twee opnamen van hun schuit. Anderen hebben zelfs niet eens een foto van hun geliefde vaartuig, hoewel zij er sorns dertig/veertig [aar mee gevaren hebben. Deels komt dit onder meer omdat varende schepen vaak aan het oog onttrokken waren en derhalve voor een fotograaf moeilijke objecten bleken te zijn.

We hebben echter tach zeldzame en boeiende fete's uit oude laatjes en albums weten te vissen, zodat dit boekje een gegarandeerd plekje in de boekenkast zal weten te veroveren.

Vooral omdat er op de Westlandse wateren geen enkele beroepsschipper meer actief is, hebben we het bij alle foro's over "toen". Uiteindelijk zal dit boekwerkje meer begrip en waardering teweeg moeten gaar brengen voor het prachtige schippersvak in hetWestland van weleer. Jongeren in het Westland kunnen zich nauwelijks voorstellen dar er destijds enkele tientallen gezinnen per dorp brood op de plank kregen dankzij het edele beroep van schipper. De waterwegen alhier werden

van de vroege morgen tot de late avond druk bevaren, het Westland kon floreren mede dankzij de schippers. Jarenlang werden bijna aIle materialen aan- en alle produkten afgevoerd via het water. Daarvan is dit "Schippers op Westlandse wateren" een stille getuige.

Een kleine tachtig schepen, eens varend door hetWestland, passeren de revue. Schepen die vijftien tot vijftig ton konden laden en bijna allemaal diverse keren per week het Westland aandeden. Verreweg her meest schepen die voor het eerst water voelden tussen 1900 en 1 960, het jaar waarin de laatste nieuw gebouwde motorschuit afgeleverd werd.

Ve!e jaren onderhie!den Westlandse schippers met hun (motor)schuiten de zogenoemde beurtdiensten tussen de grote steden en het hier gevestigde tuinbouwgebied. Zij waren soms dagen van huis, maakten werkweken van tachtig uur en sliepen 's nachts aan boord op strozakken. Pas na de Tweede Were!doorlog werd de roef wat gerieflijker ingericht.

Van de schipper (en zijn gezin) werd vee! gevergd, desondanks kijkt vrijwel iedere oud-schipper met weemoed terug naar die vervlogen tijd, deels nog steeds niet begrijpend dat hun bloeiende bedrijfstak in het Westland volledig ten onder moest gaan.

Voor geen goud hadden de schippers willen ruilen met een job aan de wal, het waren toch een soort vrijbuiters in een eigen wereldje. Een wereldje dat hier aan u voorbijvaart ter ere van aIle Westlandse schippersfamilies.

Niet iedere schipper is verrneld, dat kan ook niet. Getracht is om zoveel mogelijk materiaal te verwerken tot een leesbaar geheel, of dat zo is laat ik graag aan uw beoordeling over.

Dank wordt gebracht aan iedereen die, op welke manier dan ook, zijn ofhaar steentje bijgedragen heeft aan de totstandkoming van dit schippersboekje.

Een bijzonder woord van dank is voor de heer H.C.Lelieveld uit Poeldijk, die een schat aan gegevens ter beschikking heeft geste!d. Zonder hem had dit boekwerkje waarschijnlijk nooit uw huiskamer bereikt en dat zou best jammer zijn geweest.

J,N.M. van Leeuwen

] Er wordt bij u met de deur in huis gevallen via een schitterend plaatje van , ,Eendracht 2" . Alhoewe! van de eigenaar van de rnotorboot geen gegevens boven water gekomen zijn, meenden we

de foto door haar zeldzaamheid toch een plekje te moeten geven in deze specifieke schippersuitgave. Zeker is dat de opname gemaakt werd ter ge!egenheid van de opening van de Poeldijkse exportveiling in 19] 2. Op die gedenkwaardige zomerdag gaven diverse zangkoren uit het Westland acte de presence in Poeldijk, Feit is dat er van deze .Eendrachr 2" (met dezelfde "lading") ook een toto gemaakt werd voor de klok van de Poeldijkse veiling met het voltalJige veilingbestuur en een groot aantal genodigden, onder wie de toernnalige burgemeester G. Sutori us ( 1 9] 1 -

1 92 1 ). Die opname leende zich echter niet zo voor deze uitgave omdat de schuit minder helder is. We hebben hier met een Poeldijks zangkoor te maken dat de openingsplechtigheid luister bijzet. De opname moet gemaakt zijn vanafhet terrein van de eerste Poeldijkse veiling, nu in gebruik

bij Jan Olsthoorn. De oude houten brug over de Gante! zorgde dat de gemeenten Monster en Naaldwijk ook op de Nieuweweg met elkaar verbonden waren. De kiek werd gemaakt richting Honselersdijk, tervvijl "Eendracht 2" koers zet naar de Monsterseweg. De producent van deze prachtige

kick is de bekende Rotterdamse fotograaf v.d. Akker, een bekende verschijning bij festiviteiten in

die jaren. Links de nog altijd aanwezige woning van de familie Van der Knaap langs een nog autoloze Nieuweweg. De vlag wappert van diens woning, een teken dar er iets belangrijks aan de hand was.

Al met al een indrukwekkend tafereeltje, dat hier waarachtig niet misstaat.

2 Ondanks de Maassluise eigenaars is er geen moment getwijfeld of "HetVertrouwen" in dit Westlandse schipperswerkje thuis zou horen. Want als er een boot is die zich vele jaren lang wekelijks diverse malen in onze omgeving Jiet bewonderen, dan was dat wel "Het Vertrouwen" . Bij rnijn weten was dit her grootste schip dat de Zweth, Gamel, Lange- en Hollewatering voor en na de Tweede WereJdoorlog aandeed. De motorschuit werd in 1 92 2 gebouwd voor johan OosterJee te Maassluis en kon meer dan vijfig ton, meestal zand, laden. Deze hoeveelheid kon het schip, vanwege de te geringe diepte van de wateren, niet in een keer hetWestland birmen ktijgen. Schipper Oosterlee had daar echter, inventief als hij was, een passende oplossing voor gevonden . Voordat "Het Vertrouwen" onze kant op kwam werd er onder Maasland ongeveer achttien ton overgestort in .Energie". Deze narn het derde deeJ

van het veel grotere zusterschip over en het probleem was opgelost. Er hoefde niemand voor die klus ingeschakeld te worden, de spullen hadden de schippers aan

boord. De bouwmaterialenhandel van de firma De Zeeuw te Poeldijk kan gerust als grootste afnemer van OosterJee geboekstaafd worden. Veertig jaar na de rewaterJating kwam het schip in handen van Wim Koole uit Schipluiden en de vaart werd als "Op Hoop Van Zegen" voortgezet. Het zandvaren werd gestaakt en maakte plaats voor het transport van srenen. Als zodanig maakte het schip, overigens na een aanvaring, een keer kennis met de bodem van de Vliet bij Voorburg. Schipper was de toen pas l e-jarige Jan Ruisbroek, die sarnen met de schippersknecht Mathijs Koole de bemanning vormde. "Op Hoop Van Zegen" werd gelicht en teruggebracht in de vaart. De forse boot had blijkbaar "tropenjaren" gemaakt, want op 50-jarige leeftijd gaat zi] definitief voor anker. De prachtige "Het Vertrouwen" ligt hier afgemeerd in de omgeving van Maasland, kort na een deel van haar lading afgestaan te hebben aan "Energie". Jammer dat er geen energie over was om het schip van de ondergang te redden, want de sloop werd omstreeks 1970 een feit.



3 In 1922liep deze "Op Hoop Van Zegen" van de helling ten behoeve van de's Gravenzandse schipper J. Beekenkamp. Aanvankelijk wilde het met dit schip niet erg" vlotten" ? zodat het diverse keren van eigenaar veranderde. Na een kort avontuur in Amsterdam komt de motorboot, nu als "Dicky", in bedrijf bi] Ab Eikelenboom in Schipluiden. We schrijven dan 1950. Na een redelijk behouden vaart van negen jaar doet de Schipluidense schipper "Dicky" weg en vindt in Nico Zuiderwijk een nieuwe schipper / eigenaar. Nico Zuiderwijk, telg nit een roemrijk Heuls schippersgeslacht, was toen in Naaldwijk woonachtig. Hij turnde zi]n boot om tot "Adriana" en zou tien jaar lang de waterwegen in Zuid-Holland gaan bevaren. Hij heeft zich in die tijd grotendeels bezig gehouden met de aanvoer van veen voor de Westlandse tuinbouw. De opname laat

ons "Adriana" zien tijdens een proefvaart met vernieuwde voortstuwing in 196 1 . Terwijl het personeel van de fabriek de resultaten controleert;geniet schipper Nico achterop zijn boot van het prachtige uitzicht en van de vooruitgang van de techniek. Omstreeks 1970 is het vervoer

van veen per schip duidelijk op zijn retour, zodat ook schipper Zniderwijk er met pijn in zi]n hart de brui aan geeft. Na een kleine vijftig jaar ondervindt "Adriana" aan den lijve dat alles vergankelijk is! Nico Zuiderwijk heeft echter aan de wal een "vast stekkie" gevonden in het lieflijke

Honselersdijk en is nog lang niet van plan dat op te geven.

- .. -

i:iliilgg~I""ji;Iiii~ N:'.t QE;;l.rr

4 Op deze pagina krijgt u "Adriana Wilhelmina" van Maarten van Zanten voorgeschoteld. De Monsterse schipper ligt hier met zijn motorschuit voor anker langs de Havenstraat in zijn woonplaats. Schipper Van Zanten is tientallen jaren een vertrouwde verschijning geweest in Westlands wateren. Voor zover bekend heeft "Adriana Wilhelmina", in tegenstelling tot veel andere Westlandse scheepjes, na de oorlog maar een "kapitein" gehad. Er kan rustig gesteld worden dat de familie Van Zanten hun scheepje, zeker in de zornermaanden, gebruikte als een soort "buitenhuisje". Waar mogelijk vergezelde mevrouwVan ZantenWijnands haar stu urman op zijn verre reizen. Bijna altijd nam zij bezit van hetzelfde plekje, links op de roef. Maarten van Zanten heeft in zijn lange schipperscarriere alles vervoerd wat los en vast zat, niets was hem te veel.

Omdat dit algemeen bekend was, heeft hij waarschijnlijk zijn yak tot op hoge leeftijd uit kunnen oefenen. Er was aan die leeftijd een nadeel verbonden; hij nam het onderhoud van zijn 25-tonner niet meer zo serieus. Dit resulteerde onder meer in het zinken van zijn "Adriana Wilhel-

mina" bij de oversteek naar de Oude Maas. Met een afgeladen schuit suikerbieten verdween de Monsterse motorboot onder de golven. Schipper Van Zanten had geluk dat hij aan de kant voer, anders had hij het wellicht niet meer na kunnen vertellen. Na lichting werd er weer rustig ver-

der gevaren, wachtend op het volgende avontuur. De opname toont ons het gezin Van Zanten (vader, moeder en zoon) kort voor het uitvaren naar verre oorden. Inmiddels is het hele spul al weer een kwart eeuw voorgoed uitgevaren ...

5 De Monsterse schippersfamilie Piet Bol heeft tientallen jaren vier rnotorschuiten geexploiteerd (1922-1980).We denken dan aan "Gerarda Elizabeth", "Clazina", "Zes Gebroeders" en de hier afgebee!de "Thomas Moms" . Schipper Leen Bol was met zijn "Thomas Moms" een vaste klant op de Gante!, Holle- en Langewatering, Zweth, Look, Vlaardingervaart enzovoort. Het in 1 92 3 afgeleverde motorschip werd gebouwd op scheepswerf "De Industrie" te Alphen aan de Rijn. Het grootste deel van zijn loopbaan heeft Leen Bol vanuitAmsterdarn en Zaandam hout gevaren naar het Westland. In drukke tijden sprong "Thomas Morns" haar zusterschepen bi] in de groente- en fruirvaart. Op gevorderde leeftijd verkoopt Leen Bol zijn motorschuit aan schipper Meeuwisse te 's-Gravenhage, maar blijft vooralsnog schipper op "zijn" boot (zonder naamswijziging). In

1980 "emigreert" de "Thomas Moms" zelfs naar Engeland. Deels op eigen kracht vaart het schip de Noordzee over, op zoek naar onze buren in West. Aldaar aangekomen werd het schip ingezet in de wateren rond Weybridge, onder verantwoording van Mr. Locatelli. De inmiddels 77 jaar oude "Tho-

mas Morus" veranderde nimmer van naam en is anno 1995 nog steeds in de Engelse vaart. De foto laat ons het voormalige Westlandse motorschip zien in zijn huidige functie, met name zand laden in de sluis te Stoke Lock in Engeland.

6 Het vaartuig op deze foto behoort tot de oudste motorschuiten die in het Westland gevaren hebben. Zoals veel van haar "collega 's" veranderde ook dit schip nogal eens van eigenaar en naam. De motorboot kwam als "Maria" in de vaart, maar zag haar naam al snel veranderen. Schipper v.d. Akker uit De Lier heeft vanaf 1915 onder "Jacobus" lange tijd door het Westland gevaren, maar vooral in de omgeving van zijn woonplaats, Hi] bracht onder meer in het seizoen regelmatig voederaardappelen naar de aardappelstorneri] in De Lier. De Schipluidense schipper Nelis van der Windt nam na verloop van tijd ,,Jacobus" over van v.d.Akker. Hij nam het transport van afvalijzer en andere metalen ter hand vanuit Delft naar de Hoogovens in het Noordhollandse I]muiden. Schipper Van der Windt heeft enige tijd onder een andere naam gevaren, maar onder het bewind van diens opvolger Marinus Klop uit 's Gravenzande werd de oude naam ,,Jacobus" weer in ere hersteld (1 953) . Hoewel het vaartuigWestlands enige stad als thuishaven had, was de boot er

weinig te vinden, omdat schipper Klop het in de houtvaart bijzander druk had en dus meestal onderweg was. De 's-Gravenzandse schipper ging vanaf 1966 samenwerken met de Naaldwijkse firma Bol en gezamenlijk stortten zi] zich in het vervoer van Vinkeveense veen naar grondbedrijven en kwekers. Via de Loosduinse schippersfamilie

Persoon kwam de rnotorschuit in 1972 bi] Aad van der Valk in Rijswijk terecht. Als een zekere hommage aan zijn afkomst onderging het schip opnieuw een naamsverandering, in dat jaar werd hij herdoopt als "Westlandia". Onder die welluidende naam neemt zij, ook anna 1995, nog steeds deel aan het verkeer over de waterwegen. Het ruim wordt echter

allang niet meer gevuld met afvalijzer ofveengrond, maar uitsluitend met mensen die voor hun ontspanning een tochtje willen maken. Deze opname kwam in 's-Gravenzande tot stand op een welbekend plekje, zeker voor de stedelingen aldaar, U zult begrijpen dar Marinus Klop toen nog eigenaar was van deze prachtige ,,Jacobus".

7 Een schepping van de eertijds zo bekende scheepsmaker Pieter van der Plas uit Kwintsheul zien wij de Heulbrug aldaar naderen. Het is de 36 ton metende "Vier Gebroeders", destijds gebouwd ten behoeve van de Poeldijkse schipper H. van der Ven. Veelal vervoerde schipper Van der Ven kolen voor de brandstoffenhandel van plaatsgenootTheo de Brabander. In 1938 werd de "Vier Gebroeders" verkocht aan Engel van den Berg uit Kwintsheul. De functie van de motorschuit werd met het veranderen van eigenaar ook gewijzigd. Vanaf genoemd jaar vormde het vervoer van groente en fruit naar de Rotterdamse markt aan het Noordplein de hoofdrnoot. In de Tweede Wereldoorlog werden er ook regelmatig suikerbieten en diverse koolsoorten vanuit Noord-Holland naar Kwintsheul gevaren, In 1956 verkoopt schipper Van den Berg de motorschuit en krijgt dorpsgenootArie van der Knaap het juweeltje in zijn bezit. Schipper Arie doopte zijn varend paleisje als "Morgenster" en bracht op zijn eerste reis een lading graan vanuit Rotterdam naar de Heulse llraanhandelaar

Jan van derValk. In 1964 werd zoon Cees eigenaar van "Morgenster", hij bracht als zodanig allerlei materialen naar het Westland, De laatste jaren dat Cees van der Knaap beroepsschipper was, vervoerde hij de zo bekend geworden veen uit Vinkeveen. In

1 976 was voor hem de beroeps-

vaart fini en werd "Morgenster" een weekendboot. Dat is-ie, met genoemde Cees, tot op de dag van vandaag gebleven. We zien schipper / stuurman Arie van der Knaap, terwijl zoon Andre op het voordek staat. Rechts was de timmerrnanswerkplaats van Jan Eekhout en daarnaast de smederij

van Jan Schulte, het voormalige eerste Heulse veilinggebouw (1907-1928), gevestigd.

8 De in Leeuwarden gebouwde "Zorg en Vlijt" verliet als nieuw schip in 1923 de hoofdstad van Friesland. Het kreeg in schipper Piet Koole uit Schipluiden zijn eerste eigenaar. Het mooie schip, een zogenoemde scherpsteven, kon 43 ton laden, een inhoud die meestal ten volle benut kon worden. De voornaamste mkomstenbron van Piet Koole is het transport van hout voor de kistenfabrieken geweest. Als het aan de veihngen wat rustiger werd, was dit direct te merken aan de benedigde hoeveelheden hout. Vandaar dat het najaar benut werd voor het vervoer van aardappelen vanaf de Zuidhollandse eilanden richting markt te 's-Gravenhage. Na bijna een kwart eeuw op "Zorg en Vli]t" gevaren te hebben, neemt Piet Koole afscheid ten faveure van zoon Gerrit (1947). De naam veranderde niet, maar Gerrit Koole ging met "Zorg en Vlijt" wel een andere

koers varen. Hij kreeg de mogelijkheid om stenen te gaan vervoeren vanuit Lobith en omstreken naar het westen des lands ten behoeve van de woningbouw. Een keer per week maakte hij de reis west-oost en terug. Gerrit Koole bleef tot 196 9 aan de macht, maar een nieuwe Koole

stond klaar in de persoon van Marinus. De laatste Koole bleef tot 1975 varen. In dat jaar kwam er na 52 [aar een eind aan het Kooletijdperk. Schipper Slingerland uit Zoeterwoude kocht de boot en hield deze tot 1980 in de vaart. Korte tijd later vertrok de boot naar het Noordhollandse

Monnikendam. We zien "Zorg en Vlijt" onderweg met schipper Gerrit Koole aan het rad in de stuurhut. Aan het bevestigde touw is te zien dat het motorschip op die bepaalde dag niet aIleen voer, maar tevens een sleep meetrok.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek