Schoonhoven in oude ansichten deel 2

Schoonhoven in oude ansichten deel 2

Auteur
:   C. van Holten
Gemeente
:   Schoonhoven
Provincie
:   Zuid-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2075-3
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Schoonhoven in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

blijkt uit verschillende voorrechten aan de inwoners verleend, onder andere "tolvrijheid door het gantsche Sticht". Onder Nicolaas van Cats werd het slot tweemaal belegerd door de burgerij, omdat Nicolaas met de Zeeuwen en Vlamingen samenspande. In 1349 werd een hevige slag geleverd tegen Jan van Arkel, bisschop van Utrecht. In het jaar 1300 krijgt de stad van de Hollandse graaf Jan II toe stemming om zich te om wallen. Of dat ook in dat jaar gebeurd is is niet zeker. Rondom 1320 is er zeker sprake van een stadsmuur. Gedurende de veertiende eeuw bereikte Schoonhoven de grootte die het zou behouden tot na de Tweede Wereldoorlog. De stad dankte deze bloei aan de plaatselijke heren, die tevens heer van het - toen nog minder belangrijke - Gouda waren. Toen de laatste heer van Schoonhoven, graaf Guij van Blois, in 1397 zonder wettelijke nakomelingen overleed kwam de stad weer aan de graven van Holland. In 1375 verwoestte een hevige brand de stad bijna geheel. In de jaren tussen 1375 en 1390 zal de grote kerk (de St.-Bartholomeuskerk) zijn gebouwd en ook het eerste van de vier kloosters. In het begin van de volgende eeuw werd Schoonhoven in de Hoekse en Kabeljauwse twisten gewikkeld. Jacoba van Beieren zag zich in 1424 de heerschappij ontzegd over Holland, Zeeland en Friesland en besloot zich meester te maken van enige steden in Holland. Wetende dat Schoonhoven haar genegen was, koos zij deze stad als eerste uit en zond Floris van Kijfhoek met gewapend volk naar Schoonhoven. De stad 'was spoedig overmeesterd, doch het slot werd eerst na zes weken bemachtigd, door de dappere tegenstand van Albrecht Beyling en Willem Coulster. De eerste werd aan Jacoba overgeleverd en '" doch hier zwijgen de feiten en komt de legende aan het woord. Algemeen wordt toch aangenomen dat Beyling een maand uitstel kreeg, vertrok en na die maand werkelijk terugkwam, wetende dat hij ter dood zou worden gebracht, al heeft hij misschien niet een zo verschrikkelijk einde als lev end te worden begraven vermoed. Op dit verhaal wordt echter gegronde kritiek uitgeoefend en het is waarschijnlijk dat Beyling maanden, wellicht jaren daarna nog leefde .. De twisten om de macht in Holland, waarbij Jacoba's echtgenoot Jan van

Brabant, haar oom Jan van Beijeren en haar neef Philips de Goede van Bourgondie een rol speelden, hebben in deze streken een enorme ellende gebracht. In 1488 werd Schoonhoven nog betrokken bij de laatste opflikkering van de Hoekse en Kabeljauwse twisten. In dat jaar werd een overval vanuit Rotterdam afgeslagen en een vaandel buit gemaakt.

Echter niet voor een andere bezoeking: brand. In 1518 was die zo noodlottig dat meer dan de helft van het aantal huizen verbrandde. Volgens een .Jiandvcst" van Karel, graaf van HoIland, "over de helft van Huizen en Haardsteden tot 320 toe". Verder nog drie kloosters, een poort en een toren, onder welk getal huizen zijn geweest, negen oliemolens, aile smeden, alle bouwlieden, aile radmakers en schuitemakers met hun huisraad. In het begin van de Tachtigjarige Oorlog speelde Schoonhoven een voorzichtige rol en hield voorlopig 's konings kant. In 1572 werd het echter na een hevige belegering door Lumey ingenomen, doch in 1575 werd het door Hierges opnieuw belegerd. De Prins van Oranje schreef aan het stadsbestuur de dijken door te steken, doch door de eigen baat van een burgemeester werd dit bevel niet volbracht, daar hij zijn koren daardoor verloren zou zien gaan, dat nog op het veld stond. De prins zond toen kolonel de la Garde, die met veel moeite in de stad wist te komen met zijn manschappen. Door verraad van twce burgers kwam Hierges de zwakke plaatsen te weten en toen hij voor de bestorming bij de gouverneur de stad opeiste, kreeg hij ten antwoord: "Hij slaapt nog en heeft gelast hem niet te wekken." Een dag later was Schoonhoven ingenomen, ondanks de dappere tegenstand van de slaperige gouverneur. In 1577 trad Schoonhoven tot de Pacificatie van Gent toe. De strijd tussen remonstranten en contra-remonstranten is met hevigheid gevoerd en lokte zelfs een nachtelijk bezoek van prins Maurits uit, dat ten gevolge had dat Schoonhoven de eerste stad was waar de regering werd veranderd. De Tachtigjarige Oorlog was de oorzaak van nieuwe versterkingen van de stad. Er werden bolwerken aangelegd, poorten gebouwd en vernieuwd (onder andere in 1601 de Veerpoort, in 1591 de Lopikerpoort en in 1573 de Vrouwenpoort).

Nog een maal werd men met oorlogsgevaar bedreigd toen in 1672 de optrekkende Fransen reeds voor Utrecht lagen. In allerijl werd de stad versterkt. Een aanslag in augustus 1672 mislukte. Twee Fransen werden te Schoonhoven veroordeeld, daar zij van plan waren de stad in brand te steken. De achttiende eeuw had een rustig verloop; middelen van bestaan waren het slaan van olie, lijnbanen, tapijtweverijen (de vergaderzaal der Hollandse staten telde verschillende mooie exemplaren uit Schoonhoven). Van Berkum schrijft in 1750 ongeveer: "Thans vindt men er veel koperslagers, die zich vooral bezighouden met het maken en verzenden van koperen theeketels in ongelooflijke aantallen." Ook zijn er veel zilversmeden, die in het klein werken voar binnen- en buitenlandse steden. Het bakken van Koster's-Fontevn koek is het gehele land door bekend, zo ook de zalmvangst. In het laatst van de achttiende eeuw is een toevallige omstandigheid het rustige stadje noodlottig ,gewarden: de aanhouding van prinses Wilhelmina aan de GoejanverweIlesIuis, in 1787, De oorzaak is daarvan bekend. Teneinde een bezoek aan Den Haag en de mogelijke invloed daarvan te beletten, werd zij door de Statenpartij nabij de Goejanverwellesluis teruggewezen. Haar werd de keuze gelaten om met haar stoet (twee koetsen en drie kapsjezen) te Woerden of te Schoonhoven te overnachten. De prinses koos het laatste, waar haar op de meest hoffeIijke wijze het Doelenhuis als verblijfplaats werd aangewezen. Die hoffeIijkheid is sIecht beloond geworden. De Pruisische troepen, door de koning aldaar naar ons land gezonden om de belediging zijn zuster aangedaan te wreken, hebben ergerlijk huisgehouden in Schoonhoven, ondanks de woorden van eer en schone beIoften. Toen zij eindelijk uit het eertijds bloeiende stadje vertrokken, waren vele burgers geruineerd, vele Godshuizen en instellingen beroofd van rentebrieven. De gemeentekas was leeg en zelfs met schulden bela den.

Toch zou dit voorwoord niet volledig zijn wanneer daarin niet (zij het in het kort) de tegenwoordige bestaansmiddelen van Schoonhoven worden belicht. Van Berkum schrijft dat er rond 1750 een menigte zilversmeden is die in het klein werk-

ten. Dit aantal bleef zich uitbreiden en wei zodanig dat er in 1837 een eigen keurkamer nodig bleek. Ook heden ten dage zijn er nog veel goud- en zilversmeden in Schoonhoven, die allerlei artikelen maken, zoals cassettes, lepeltjes, miniaturen, Zeeuwse knopen en nog vele andere artikelen. En al dat goud en zilver wordt gekeurd in het Doelenhuis, waar de Waarborg is gevestigd. Rond het jaar 1900 werden er aan de Waarborg gemiddeld zo'n 1400 stuks gouden en zo'n 16.000 zilveren voorwerpen aangeboden. Er waren toen ongeveer 150 ondernemers ingeschreven, van wie 128 werkmeesters. Zij brachten in 1909 bijvoorbeeld f 38.415,75 keurloon op, om een kleine vergelijking te maken met het bovenstaande. Er zijn thans 230 ondernemers ingeschreven (juweliers, fabrikanten, imp orteurs, enzovoort). Alleen moet er nu worden bijvermeld dat het rayon is uitgebreid, zoals Gouda, Gorinchem en omliggende gemeenten. Van die 2300ndernemers zijn er 95 werkmeesters. Bet keurloon of waarborgrecht bedroeg in 1977 f 453.350,55. Er werd 83 kilogram inlands goud gekeurd, 159 kilogram buitenlands goud en 660 gram oud goud. Verder 4788 kilogram inlands zilver, 2801 kilogram buitenlands zilver en 20 kilogram oud zilver. Ook platina werd er aangeboden, 5 gram inlands en 7 gram oud platina. De totale stuks goud en zilver van 1977 bedroeg 2.413.884. De tegenwoordige hoofdessayeur is de heer J.E.M. Elbertse, die aan het hoofd staat van vier ambtenaren. Bovenstaande wil niet zeggen dat Schoonhoven alleen maar uit zilververwerkende fabrieken bestaat. Daarnaast hebben wij nog een plateelfabriek, een verffabriek en een groentedrogerij. De grootste bloei kwam tot stand toen in 1914 het treintje kwam ; voor die tijd was men op de Rederij op de Lek aangewezen. Het treintje verdween in 1942. Intussen waren de wegen verbeterd en namen de bussen het werk over. Thans zijn er prachtige wegen die u binnen het uur in Rotterdam of Utrecht brengen. Ten slotte dank ik al diegenen die door het afstaan van foto's en gegevens het rnogelijk hebben gemaakt deze uitgave tot stand te brengen. In het bijzonder het personeel van de Schoonhovense krant en onze stadsarchivaris, de heer C.R. Schoute.

1. Naamate men de rivieren meer ging normaliseren en stu wen ging bouwen, onder andere bij Hagestein, Amerongen en Driel, kon men het water beter in bed wang houden en komt het beeld zoals op deze foto is te zien gelukkig niet meer zo dikwijls VOOL Maar vroeger gebeurde dat regelmatig, vooral in de tijd van Gerrit den Boer, een van de eerste veerlui in dienst van de gemeente Schoonhoven, die het veer in 1896 overnam. Bij hoog water werden dan ook regelmatig de schamele meubels in die tijd naar boven gedragen en moest men wachten tot het water weer zakte. In 1926 gebeurde het zelfs dat het water zo snel opkwam dat Willem Kooi, die het huis toen bewoonde, geen kans zag om zijn meubels gauw op de zolder te brengen. Zodoende kreeg hij van de gemeente een vergoeding van vijftig gulden, kreeg hij nieuw behang en werd het huis op kosten van de gemeente droog gestookt. De laatste bewoner was veerman Leen Schilt, die het hoge water in 1953 voor het laatst meemaakte. Het koffiehuis werd in 1925 verhuurd voor achtentwintig gulden per maand aan J. Blankenstein uit Rotterdam. Een verzoek om pianomuziek te mogen maken werd geweigerd.

2. Deze foto dateert van februari 1929. Op 11 februari ging de Lek in een nacht .zttten", zoals de oude Schoonhovenaren dat noemden. Alleen voor de motorboot was er een smalle geul open gebleven in het ijs. Maar in de loop van de dag moest de motorboot ook stoppen met varen, daar de geul ook was dieht gevroren. De veerlui legden daarom plank en over het ijs tot aan de overkant. Degenen die niet over de plank en durfden te lopen, konden per schietschouw over. De kosten waren vijf cent, te betalen bij de Veerpoort. Het veer was afgeloten, daar men bang was dat men naast de planken over het ijs ging. Enkele dagen daarna mocht men toch op het veer, daar bijna de gehele burgerij er tegenop kwam. Op 16 februari werden er banen aangelegd op de Lek en er werden ook wedstrijden gehouden.

3. Hier een gezicht op de steiger voor het oude kaaspakhuis aan de Lekdijk, genom en ongeveer in het jaar 1926. In 1934 werd het verbouwd tot twee boven- en twee benedenwoningen. De kosten van de verbouwing bedroegen: metselwerk firma J. Deelen en A. Graafland voor f 2.930,-, timmer- en smidswerk J.G. van Kleef te Brandwijk voor f 3.090,-, Io od- en zinkwerk firma Ponsioen te Schoonhoven f 431,-, verf, glas en behangwerk A. Versluis te Lopik f 712,- en clektriciteit G. Plomp te Schoonhoven f 130,-. De personen op de foto zijn, van links naar rechts: Gerrit v.d. Werken, Gijs den Hoed, Chris v.d, Werken, Dirk v.d. Ham, Jan Liedorp, Kobus v.d. Berg, Goof Hak, Piet v.d. Ham en, zittend op de steiger, Janus de Graaf, die later op de dijk een kruidenierswinkel had. Staande op het schip "De Nieuwe Zorg", van links naar rechts: Willem Kortlever Jzn., Herman den Braven, vooraan Piet Kortlever, Peter Kortlever en Willem Kortlever, de eigenaar van het schip.

4. De openbare school in de Doelen in 1909. Van links naar rechts, op de bovenste rij: Henk van Geeien, Be Verveer, Kees de Gier, Adriaan Stuurman, De Langen, Peet van de Bergh, Eduard Spechtgrijp, Jan Kapoen, Jan Kuipers en Leen Schilt. Tweede rij: meester Hooykaas, Kees Schmieman, Antoon Pluut, Arie Bot, Janus Klijmij, Marinus de Zeeuw, Hugo Liefhebber, Piet de Vaal, Willern van Dijk , Gerard van as van den Abeelen, Daan de Vaal, Piet Stigter en hoofdonderwijzer Ten Hage. Derde rij: Gerrit Kouveld, Jaantje van Gcldercn, Heiltje Schagen, Leentje Lommerde, Anne Pietcrse, Marrigje de Gier, Greta Holswildcr, Greta Heienius en Adrie Bek. Vierde rij: Dirk Lankhorst, Piet Edeling, Fransina van Geelcn, Makkie de Knecht, Nel Stalenburg, Marie Oesterling, Lies Maat, Wim van der Ree, Leida Buurman en Antoon de Gooyer. Onderste rij: Hannes van Wen en, Jan Bromans, Jo van Dam en Piet Stubbe.

5. Op deze foto kunt u zien hoe dik het ijs wei was op 3 maart 1929. Toen kwamen namelijk de ijsbrekers, in totaal drie, waarvan u hier "De Rode Ster I" ziet. Dat het ijs dik was bleek weI, daar de veerlui naast de planken een sintelpad hadden aangeIegd, speciaal voor het grotere verkeer, onder andere paard en wagens en handwagens. Er gingen zelfs auto's van 3400 kilo over het ijs. Maar de ijsbrekers klaarden het om het ijs kapot te krijgen. De voIgende dag kon men weer per motorboot worden overgezet, hoewel er nog niet van een geregelde dienst sprake kon zijn. Het vervoer op de Lek lag ook toen al die weken stil.

6. Hier zien wij een van de laatste nachtwakers van Schoonhoven, namelijk Jan Heicoop. Hij trad in 1889 in dienst, Hij had drie dagen in de week nachtdienst, van's avonds tien uur tot's morgens zeven uur. Per nacht kreeg hij zeventig cent uitgekeerd. In 1916 kwam hij in reservedienst en in 1919 werd hij agent van politic, speciaal belast met de nachtdienst. Zesendertig jaar heeft hij dit werk gedaan en in 1924 nam hij als zodanig afscheid. Overdag was hij als goudsmid werkzaam. Het onderstaande gedicht kreeg Heicoop door het gerneentebestuur aangeboden bij het afscheid van zijn bijna zesendertigjarige dienst.

Elf zware slagen zijn het luchtruim ingedragen, Doofje vuur en licht, maak de luiken dicht.

Goede nacht slaap zacht, heel de nacht, zonder zorgen tot de morgen.

Onze nachtwacht Heicoop, begint nu zijn loop, door de straten der stad, hij vergat in die drie

maal twaalf jaar zowaar geen enkele nacht, van z'n wacht, Hitte kou droefheid en rouw, storm en noch regen niets hield hem tegen.

Hij hield in de nacht trouw over ons de wacht,

en op heden zet hij de laatste schreden, op zijn nachtwakersbestaan, welaan, trouwe plichtsbetrachter, achter mij staat dat deel van de burgerij, wars van plagerij, Van valse nijd en haat en vuile lasterpraat,

Om hulde en dank te geven, aan uw nuttig moeizaam leven, Rust zelf nu zacht nog menige nacht.

7. Zo zag het Veer eruit in het jaar 1935. U ziet, er heerste volkomen stilte. Ook was er het praehtige park, waar men heerlijk rustig op de bankjes kon genie ten van de boten die voorbij voeren, zonder dat men de auto's hoorde ronken. Maar dat is aileen nog maar herinnering. Of het voor iedereen zo'n praehtige tijd was is sterk te betwijfelen. In januari 1934 wordt Jan Hegeman Sf. werkloos. Hij rieht een verzoek tot het gemeentebestuur om toestemming om op het Veer een kiosk te mogen bouwen en in maart krijgt hij hiervoor de vergunning. De hum van het stukje grond bedroeg vijf gulden per jaar, maar het verwaehte sucees bleef uit. Er waren bijna geen kopers, de werkloosheid werd steeds groter en de uitkeringen waren laag. Het definitieve einde kwam toen in het begin van de oorlog een bode-auto het dak van de kiosk er totaal afreed. Daarna besloot Hegeman er voorgoed mee te stoppen.

Salonboot der Reederij oi┬╗ LEK

SCHOONHOVEN

8. Hier ziet u de Lekboot. Hij werd in 1903 gebouwd op de werf van de "Koninklijke Maatschappij De Schelde" te V1issingen. Hij arriveerde op 17 oktober 1903 en ging op 22 oktober van datzelfde jaar dienst doen. Ondanks de lengte van bijna zestig meter had hij maar een diepgang van een meter veertig. De raderen bestond uit acht beweegbare borden. In 1912 werd hij herdoopt in "Rederij op de Lek no. 5". Tot 1947 voer hij twee keer per dag de dienst Rotterdam-Schoonhoven. Nadien werd hij ingelegd op de Dordrechtse dienst (voorheen Fop Smit). Publiek verkocht op de veiling van 28 september 1948, verbouwd tot drijvend woonschip-restaurant te Brielle en herdoopt in "De Watergeus", werd hij eind 1963 voor de sloop verkocht en te Wormer afgebroken bij A.C. Slooten's scheepssloperij.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek