Sint-Michielsgestel in oude ansichten deel 2

Sint-Michielsgestel in oude ansichten deel 2

Auteur
:   P.A.A. Gooijaers
Gemeente
:   Sint-Michielsgestel
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5769-8
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Sint-Michielsgestel in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Ten zuidoosten van 's-Hertogenbosch ligt SintMichielsgestel. Het dorp wordt doorsneden door de rivier de Dommel, die in het Belgische Peer ontspringt. Op oude kaarten is de Dommel een sterk meanderende rivier. Inmiddels zijn door diverse kanalisaties veel bochten verdwenen en is de doorstroomsnelheid sterk verbeterd. Hier en daar vinden wij nog do de armen langs de Dommel.

Al eeuwen is deze plek bewoond. Tegenover de molen aan de Genenberg bevond zich een belangrijk grafveld uit de voor-Romeinse tijd. Daar zijn grafurnen gevonden met kenmerken die mogelijk van de Germaanse starn der Menapiers zijn.

In Halder, op een plaats waar de Esschestroom en de Dommel samenvloeien (historische plaatsen vinden wij vaak aan belangrijke waterknooppunten), zijn vele resten van een Romeinse nederzetting opgegraven. Van 1962 tot 1973 zijn daar door twee leraren van het Instituut voor Doven (de broeders Arno en Celestinus) onder supervisie van de Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek diverse bodemvondsten gedaan, die dateren van het midden van de eerste tot het einde van de derde eeuw. Zij von den zes waterputten, twee kleikuilen, enkele afvalkuilen, een grafveld en een pottenbakkersoven. Verder von den ze sieraden, munten en aardewerk. In het sinds 1993 vernieuwde Oudheidkundig Museum, gevestigd in het Instituut voor Doven, kunt u vee I van deze vondsten en reconstructies bezichtigen.

Op de verdwenen Kapelberg, die in het gehucht Ruimellag

(dichtbij de hoek Ruimel-Kapelbergstraat), zijn in de zeventiende eeuw twee stenen met Romeinse inscripties gevonden. Een van de twee lijkt een altaarsteen voor de halfRomeinse god Hercules Magusanus. In de achtste eeuw heeft bisschop Sint Willibrord te "Rumleos" een kapel aan Sint Paulus gewijd. Mogelijk is dat dezelfde kapel als de Sint - Willibrorduskapel (in 1449 ook toegewi jd aan Sint Jan de Evangelist) die in Ruimel heeft gestaan.

De eerste kerk op het Petrus Dondersplein was rond 1100 al aan de aartsengel Michael gewijd.

Het is niet verbazingwekkend dat de eerste kastelen op strategische plaatsen te vinden zijn, dus ook op de plaats waar de Romeinen zich vestigden. In 1313 was SintMichielsgestel eigendom van de bisschoppen van Luik. Dirk van Herlaer was toen "Heer der Hoge Heerlijkheid Herlaer" (grondheerlijkheid Herlaer, grondheerlijkheid Sint-Michielsgestel en Gemonde). Hij woonde op het in 1736 afgebroken kasteeJ Herlaer. Dat stond op de plaats waar nu de boerderij Out-Herlaer staat.

Kasteel Nieuw-Herlaer werd in de veertiende eeuw gebouwd voor de heren van Herlaer. In 1791 is het grotendee Is afgebroken. De achtkantige uitkijktoren van het begin van de vijftiende eeuw is het enige oorspronkelijke gedeelte van Nieuw-Herlaer. Het voormalige kasteeJ stond achter de toren. De tegenwoordige bouw staat ervoor. Bij gevaar konden de heren van Herlaer heel snel kasteelgrachten en beemden onder water zetten.

lets verder langs de Dommel, al in de gerneente Vught, ligt

Kasteel Maurick, bekend van het be leg van 's-Hertogenbosch door Frederik Hendrik. Tijdens dat beleg lag de munitievoorraad mogelijk in het "Magazijn" (een kruithuis), Theerestraat 84, Halder. Uiteraard heeft dat huis hele dikke muren.

Er waren nog twee andere kastelen in de gemeente SintMichielsgestel: Kasteel De Groote Ruwenberg, gebouwd in de veertiende eeuw (Gooswijn van Thuyl was rond 1375 heer van den Grooten Ruwenberg) en Kasteel Zegenwerp, gebouwd in de vijftiende eeuw (in 1851 gekocht door de familie Van Lanschot, in 1965 verkocht aan de familie Hintzen, inmiddels overgedragen aan de Stichting Het Brabants Landschap). Van Zegenwerp wordt al in de veertiende eeuw melding gemaakt, want in 1398 pachtte Gerrit van der Aa het landgoed van het huis Oud Herlaer. Historisch gezien bestaat Sint-Michielsgestel uit drie delen: Heide (de wijk Theereheide, vroeger "Thede"), Halder en de Plaats (het Dorp). In 1381 kregen de toenmalige bewoners gemeenschappeJijke gebruiksrechten op de Theereheide (verleend door Willem van Hoorne, heer van Perwijs, Duffel en Herlaer). De Heide is in een woonwijk veranderd, Halder is een kleine buurtschap gebleven en het Dorp heeft zich de laatste jaren flink uitgebreid, met name door de aankoop van het seminarieterrein Beekvliet, dat in een woonwijk veranderd is. Inmiddels zijn er vergevorderde plannen om de Hazenakkers te bebouwen.

In de loop der jaren heeft zich een drietal instituten in SintMichielsgestel gevestigd: het Instituut voor Doven in 1840

in Nieuw-Herlaer en vanaf 1910 in het huidige complex aan de Theerestraat, Seminarie BeekvJiet vanaf 1817 (aanvankelijk als min of meer geheime school) en De Ruwenberg vanaf 1852, als pensionaat ter voorbereiding op het seminarie. Hun invloed op het dorp was vroeger niet zo groot. Het waren op zichzelf staande instellingen, waarvan het personeel (priesters, zusters of broeders) hun eigen leefgemeenschappen hadden. Het seminarie en het internaat De Ruwenberg zijn inmiddels opgeheven. Op het Instituut voor Doven zijn nagenoeg alle religieuzen vertrokken en hun plaatsen zijn ingenomen door een groot aantal leken.

Sint-Michielsgestel is een mooi dorp. Er zijn veel voorzieningen voor sport, recreatie en cultuur. Naast erg oude schuttersgilden zijn er vee I nieuwe verenigingen bijgekomen. De brug over de Dommel zal wei een probleem blijYen. Het is de enige oversteek voor auto's in SintMichielsgestel en uitbreiding met een andere brug of verbreding ligt planologisch moeilijk. Aan de ene kant ligt Zegenwerp, aan de andere kant het Instituut voor Doven.

Dit boekje hebben wij gemaakt na herhaalde verzoeken van verschillende kanten. Het fotomateriaal komt uit de eigen verzameling. Wij bedanken iedereen die ons op een of andere manier geholpen heeft bij de samenstelling ervan. Wij houden ons gaarne aanbevolen voor op- of aanmerkingen.

1. Tekening van de kerk in Sint-Michielsgestel door Hendrik Verhees aan het einde van de achttiende eeuw. Zoals u ziet had de kerktoren oorspronkelijk een spits. Deze spits viel op 29 november 1836 tijdens een storm op het vijftiende-eeuwse schip van de kerk. De schade was zo groot dat de kerk moest worden afgebroken. In 1838 startte men met de bouw van een nieuwe kerk.

?.. f'tJt..4._ _.1., .... ~ .~:1 P..:fH. .. ,u/II"'.Jit'

/

,/ ?... ·,.1_ l'oJ" ,/. :', ???.. ~.' .. 1..1 ?..?.? /;:o~ ?? ;

~'" .? ' txr..;..nJ

'.,'- )<~. I ? .l;; Yr,- - ?. ". ""' ./7 de,

(':,.., '1 ." '( '.'" '" ,'1 ~ - tl ....- .-.,I.c,: ~.~ JJj".j" ~

/ /Jl __ ,.~" "to ,I.. ~ /1"" ~ ~ - ,·t~;· .?. /0., .L ~ ?

r 1 ~

2. De kerk van Sint-Michielsgestel, die men in 1838 bouwde en die in 1932 werd afgebroken, werd hier gefotografeerd vanaf de kant van de Dommel, ongeveer op de plaats van de Adrianusboerderij. Omstreeks 1100 werd hier de eerste paalkerk gebouwd. Later is die vervangen door een tufstenen kerk en nog later door een kerk van rode baksteen in gotische stijl.

3. De aan de toren aangebouwde kerk, die op 30 oktober 1839 werd geconsacreerd, was van het type Waterstaatskerk. Deze kerk was geen lang leven beschoren. Reeds in 1932 werd ze afgebroken. Hier ziet u de oude toren, die dateert van het midden van de vijftiende eeuw, die al die jaren weI behouden bleef. De torenspits is na 1836 nooit meer herbouwd.

4. Op deze detailopname ziet u duidelijk dat er weI het een en ander aan de toren is gerestaureerd. Nu is er een portaal en het beeldje van Peerke Donders is naar binnen verhuisd. Bovendien is er een hekwerk voor de entree geplaatst. Op de foto ziet u nog duidelijk de groeven in de toren, die de plaatsen markeren waar de achtereenvolgende bakstenen kerken met de toren verbonden waren. Het cafe, waarin disco Jump gevestigd is, is een uniek Kempisch huis. De veranda van het cafe is verdwenen. De school van de zusters in het Adrianusgebouw op de achtergrond is net uit en de kinderen gaan naar huis. De fotograaf heeft tot twaalf uur gewacht.

5. Foto genomen vanaf "De Drie Zwaantjes". Het Liefdesgesticht Adrianus (met het kleine torentje) en de twee huizen rechts in het midden zijn verdwenen, om plaats te maken voor onder meer Albert Heijn en de Edah.

6. In 1929 begon men met de bouw van de SintMichaelkerk aan de Nieuwstraat (vroeger heette die Grootestraat). De architect was H. W. Valk uit 's-Hertogenbosch. In 1931 werd de kerk geconsacreerd.

7. De Dommel stroomde vroeger vlak langs de huidige Nieuwstraat voor de Sint-Michaelkerk. Dat is hier duidelijk te zien. Op zondagmorgen 31 maart 1935 reed een auto met vijf verkenners in de rivier. Allen verdronken. Voor de kerk staat een kruis dat hieraan herinnert.

Interieur R.K. Kerk St. Michiel, St. Michiels- es e

8. Het interieur van de roorns-katholieke kerk Sint-Michael, Het grate orgel dat u tegenwoordig op de plaats van het hoofdaltaar ziet komt uit de kapel van het seminarie Beekvliet.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek