Sint Annaland in oude ansichten

Sint Annaland in oude ansichten

Auteur
:   C. van Winkelen
Gemeente
:   Tholen
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3305-0
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Sint Annaland in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Toen ondergetekende het verzoek werd gedaan om, ter gelegenheid van het vijfhonderdjarig bestaan van Sint Annaland, een boekje samen te stellen, was het voor hem een ware belevenis om uit de verscheidenheid aan foto's en ansichten uit de eerste helft van deze eeuw een dusdanig aantal te selecteren dat er een beeld ontstond van Sint Annaland, zoals het was in die tijd,

De voormalige gemeente Sint Annaland is gelegen aan de noordzijde van het eiland Tholen, dat er momenteel geheel anders uitziet dan eeuwen geleden. In de .zestiende eeuw bestond deze streek uit schorren, slikken en zandplaten, doorsneden door een vliet en diverse kreken. Aan de noordzijde stroomt de Krabbenkreek. Het Sint-Annalandse grondgebied wordt ten westen begrensd door de Kempenshofstedepolder en de Stavenissepolder. Ten zuiden van de Sint-Annalandse polders liggen de Uiterst Nieuwlandpolder, Ravensoord en de Polder van Poortvliet, terwijl aan de oostzijde de Hollarepolder en de Priestermeetpolder zijn gelegen.

Sint Annaland bestaat uit een kern, het zogenaamde ringdorp, met daaromheen een aantal polders. Het dorp zelf maakt deel uit van de Oude Polder van Sint Annaland, die door ondiepe kreken in verschillende stukken was verdeeld en die aan de westkant was gescheiden van de Anna Vosdijkpolder door de Breede Vliet, die in 1511 is afgesloten, waartoe keizer Maximiliaan octrooi gaf. In 1475, het jaar waarin Anna van Bourgondie de beschikking kreeg over haar erf en waarin zij ook van aartshertog Karel octrooi had erlangd tot inpoldering, gaf zij een gedeelte daarvan ter ontginning uit. Dit feit is het begin van de geschiedenis van Sint Annaland. Vandaar dat men in de zomer van 1975 hieraan de nodige aandacht besteedt. Sint Annaland be staat dan vijfhonderd jaar, zij het niet meer als zelfstandige gemeente. Sint Annaland is met zijn grondgebied door de herindeling van de gemeenten in een andere fase gekomen. Op 1 juli 1971 werden de voormalige zeven gemeenten op Tholen tot een terug-

gebracht, namelijk de gemeente Tholen. De bestuurszetel is gevestigd in de Smalstad Sint Maartensdijk onder leiding van burgemeester I.E. van Boeijen.

De kern Sint Annaland maakt thans dus deel uit van de gemeente Tholen en zij be staat verder uit diverse polders, die alle tot het Waterschap Sint Annaland behoren, namelijk Moggershil (als Oud-Sint Annaland), de polders Oudeland en Anna Vosdijk, de Mariapolder,de Pluimpotpolder, de Breedevlietpolder, de Suzannapolder en de J oanna-Mariapolder. Wanneer Moggershil is bedijkt, vindt men in de geschiedenis niet vermeld. Waarschijnlijk is dit poldertje in de eerste helft van de vijftiende eeuw tot stand gekomen. Hiertoe werd octrooi verleend door Margaretha van Bourgondie of door Floris van Borssele. In 1570 liep deze polder tijdens de bekende Allerheiligenvloed onder water, waarbij tevens de Mariapolder overstroomde, die in 1506 was ingepolderd.

De Pluimpotpolder maakte deel uit van de heerlijkheid van Sint Annaland, waarvan in 1566 een stuk werd afgedamd. Toen de Anna Vosdijk en het Oudeland werden ingepolderd bestond nog steeds de Breede Vliet, die in 1560 werd ingepolderd, nadat Karel van Bourgondie en jonkheer Jeronimus van Serooskerke hiertoe octrooi had den verleend. De schorren van de Suzannapolder waren het eigendom van ambachtsheer Ph. Doublet. Ze werden in 1668 ter bedijking uitgegeven door P. Adriaanse en anderen. Ten gevolge van de stormramp van 12 maart 1906 liep de Suzannapolder onder water en werd er grote schade aan de huizen en landerijen in deze polder aangericht. De Joanna-Mariapolder strekt zich uit ten oosten van Sint Annaland tot aan de voormalige Poortvlietse Sluis. Het ambacht Sint Annaland behoorde, met uitzondering van de schorren, in 1856 aanjonkheer F. de Casembroot, wiens naam nauw is verb on den geweest met Sint Annaland.

De De Casembroots zijn dan ook de ambachtsheren van Sint Annaland.

In 1944 werd, op bevel van de Duitse bezetter, het gehele eiland Tholen geinundeerd en moest nagenoeg de gehele bevolking naar eldersevacueren. De dijken, die het eiland Tholen tegen het woeste water beschermden, moesten worden doorgestoken, zodat het zeewater vrij spel had en, bij vloed, veel schade aan landerijen en huizen aanrichtte. Vooral de laaggelegen gedeelten van Sint Annaland hadden veel van het zoute water te lijden.

Bij de storm ramp in 1953 werd ook in Sint Annaland grote schade aangericht aan huizen en landerijen. Wonder boven wonder werden aile Sint Annalanders gespaard. Vooral in de omgeving van de oude haven was de ravage erg groot. Vele huizen werden totaal vernie1d, terwijl andere woningen onherstelbaar werden beschadigd. Ook de Voorstraat toonde een beeld van de alles verwoestende watermassa, die zich in de nacht van zaterdag op zondag 1 februari het dorp instortte toen de opgeworpen nooddijk het water niet meer kon tegenhouden.

Het dorpsbeeld is na 1900 drastisch veranderd. In 1899 werd er een nieuwe hervormde kerk gebouwd, nadat de oude kruiskerk was afgebroken. Duidelijk is op de afbeelding van de kopergravure uit de Kroniek van Smallegange deze oude kerk met spitse toren zichtbaar. Deze zogenaamde "zaalkerk" kwam in de plaats van een monumentale kerk, die in onze tijd zeer zeker niet zou zijn afgebroken. Maar ja, toen bestond Monumentenzorg nog niet. Dit oude godshuis was gewijd aan Anna, de moeder van Maria. Het wapenbord van Sint Annaland toont dan ook Anna met het kind Maria en kindje Jezus op haar schoot, voorgesteld onder het opschrift:

Altyt Bet Groeyede,

In Sint Annaland is de landbouw jarenlang de enige bron van inkomsten geweest. Alom in den lande zijn de aardappelen en

de uien uit Sint Annaland bekend om hun goede kwaliteit. Vroeger werden deze produkten per schip vervoerd. Bij de oude haven was het dan een gezellige drukte. Helaas is ook dit beeld nagenoeg verdwenen, omdat het vervoer per schip grotendeels werd vervangen door het vervoer per as. Sint Annaland telde (en dat is thans nog het geval) onder zijn bewoners veel schippers, die hun domicilie (of, zoals de schippers dat noemden: hun waladres) in Sint Annaland hadden. Vooral op feestdagen, in het bijzonder tijdens de Kerstdagen

en de jaarwisseling, lag de oude haven vol schepen. Ook dit dorpsbeeld is, hoewel niet helemaal, dan toch voor een groot deel verdwenen.

Gelukkig is niet al het oude verdwenen. Hoewel de hervormde kerk de enige op het eiland Tholen is die niet tot de monumenten behoort, betekent dit geenszins dat er in Sint Annaland geen monumentale gebouwen meer zouden bestaan. Denk hierbij aileen maar aan het zogenaamde "Nonnenhuis" in de Voorstraat en de andere gebouwen in deze straat met trap- en tuitgevel. Men kan deze monumenten herkennen aan het blauw-witte plaatje rechts van de ingang.

Wij willen allen die ons bij het samenstellen van dit boekje op de een of andere manier hebben geholpen onze hartelijke dank betuigen. We noemen in de eerste plaats de personen van wie we foto's en/of oude ansichten in bruikleen kregen. Verder zijn wij al degenen die ons inlichtingen verschaften bijzonder erkentelijk.

Veel is in de loop van de jaren in Sint Annaland verdwenen of veranderd. In vele gevallen was het een verbetering. Het oude is verdwenen en leeft alleen nog maar voort in de herinnering. Moge dit boekje een middel zijn tot het levendig houden van alles, dat is verdwenen en veranderd. Ten slotte spreken we aan het einde van deze inleiding de wens uit, dat dit boekje een bescheiden bijdrage zal mogen zijn en blijven aan de vervlogen jaren, die nimmer weerkeren, maar waaraan de herinnering blijft.

1. We beginnen met een door N. Bruijnzeel Wzn. gemaakte foto van de oude hervormde kerk in Sint Annaland, die in 1899 werd afgebroken. Dit was een zogenaamde kruiskerk, waarvan aileen het koor dienst deed als kerk. In de zogenaamde dakruiter is duidelijk de bel zichtbaar. Ret aan de zijgevel bevestigde uurwerk had slechts een wijzer (het zgn. duimuurwerk). Rechts van de kerk ziet men de open bare lagere school met drie lokalen. Ret raam onder de wijzerplaat is vroeger open geweest (hetgeen duidelijk op de foto is te zien). In de kerk hing een koperen kroon, die thans nog prijkt in de hervormde kerk. In deze kerk - waarvan helaas geen interieurfoto bestaat - stonden, behalve de vrouwenbanken, ook hoge banken voor de mannen. Tijdens de ambtsperiode van dominee C. Waardenburg is deze monumentale kerk met de grand gelijk gemaakt. Johs. Polderman was toen presidentkerkvoogd. Omdat er tijdelijk geen kerkgebouw voor de kerkdiensten beschikbaar was, heeft men toen in de open bare lagere school kerk gehouden.

2. Hier zien we het onderwijzersgezin J.W. Slager-Bruijnzeel. J.W. Slager werd in 1870 benoemd tot hoofd van de openbare lagere school. Zijn vrouw was E. Bruijnzeel Wdr. Dit echtpaar had vijf kinderen. Op de voorste rij zien we Willem, Tannetje Wilhelmina met pop (die later aan dezelfde school onderwijzeres was), Anna en Johanna Boudewijna, de latere echtgenote van burgemeester C.M.P.W. Hanssens. Achteraan staat Maria, die leerbewerkster was. Bij ontstentenis van de plaatselijke predikant in de hervormde kerk las de heer Slager des zondags menigmaal een predikatie. Later hebben de twee zusters Tannetje en Maria lange tijd samen in de Langestraat gewoond. De foto dateert van omstreeks 1880 en is genomen achter de woning in de Langestraat. Thans heet deze straat Voorstraat.

51 1tnnaland. Rjn~

??.....?

3. Dit is een oude opname van de Ring met op de hoek van de Langestraat de oude winkel van de weduwe L. Slootmaker. Daarvoor zien we het oude postkantoor met de levensboom boven de ingang, De postmeesters die hier hebben gewerkt zijn P.J. Koene en Johs. Heijboer. Verder zien we, op de andere hoek van de Langestraat en de Ring, de woning van A. Bierens, die later werd verbouwd en die thans dienst doet als garage. Rechts is nog een gedeelte zichtbaar van de kerkgracht. Op de zogenaamde dam bevindt zich het ijzeren kerkhek, dat toegang gaf tot de hervormde kerk.

4. Dit is een opname uit 1891 van het muziekgezelschap "Accelerando". Op de bovenste rij poseren, van links naar rechts: P. Soeters (met hoed), Johs. van Elsacker, M.C. van Elsacker, E. Gunst, Chr. Bergers, D. Goedegebuure en W.Dorst. Op de middelste rij zien we: dirigent L.J. Soeters, C. Weijler, W. Gunter (metselaar), Adr. Heijboer Wzn., P. Soeters jr. en J. Soeters. Zittend op de voorste rij: J ohs. van Luijk, C. Goedegebuure (later dirigent van een muziekgezelschap in Willemstad), J. Weijler (later postbode in Dinteloord, die bij festiviteiten in Sint Annaland dikwijls aanwezig was), Johs. van Luijk Nabothzn. en B. Goedegebuure. Dingenus Goedegebuure is, op een jaar na, tachtig jaar lid geweest van "Accelerando". De laatste jaren van zijn leven was hij erelid van dit muziekgezelschap.

5. De fanfare "Accelerando" is een in Sint Annaland bekende vereniging, die in 1881 is opgericht. Ter gelegenheid van het achtste lustrum werd op 21 september 1921 een festival georganiseerd. De woning van dirigent Lambrecht J. Soeters in de Voorstraat was voor deze gelegenheid prachtig versierd. De in de Voorstraat staande feesttent was opgesteld voor de woning van dokter D. Quakkelaar. Links op de foto staan: M. Bergers (gebukt) en de dames J. Bergers, L.J.N. Duijzer-Goedegebuure en N. GelukGoedegebuure. De twee meisjes zijn Adriana en Johanna, beiden dochtertjes van M.P. Duijzer, De twee jongetjes met matrozenpakje zijn Bram en Jacob Goedegebuure. Op de voorgrond kijkt L. van Vossen uit de Klippelstraat ons aan.

6. In het begin van deze eeuw werden bovenstaande opnamen gemaakt van Kees Goedegebuure en zijn vrouw Jozina Goedegebuure-Goedegebuure. De naam Goedegebuure is in Sint Annaland inheems. Velen dragen ook deze naam. Tevens kwam het heel vaak voor dat men dezelf'de voornaam had. Ter onderscheiding werd dan dikwijls een bijnaam gebruikt, om aan te duiden wie men bedoelde. Ook gebeurde het menigmaal dat men de per soon aanduidde met de voornaam van vader of moeder, bijvoorbeeld "Leen van Koos", Bovengenoemde Kees Goedegebuure was kastelein van het op de haven staande cafe "In den Handel". Tijdens de activiteiten op de oude haven - bijvoorbeeld bij de bietenen aardappeloogst - en ook op biggenmarkt (de eerste zaterdag in oktober) kwamen vele Sint Annalanders in voornoemd cafe, om tijdens een gezellig babbeltje een "vlekje weg te werken", Jozina en Kees hadden het dan razend druk!

ST. ANNALAND. Achterweg.

7. Hier zien we een opname van de Achterweg. De fiets heeft zijn intrede gedaan. De jeugd is ook van de partij. Op de boerenkar staan M. Goedegebuure en E. van der Male. In de woning met het houten balkon woonde de uit Stavenisse afkomstige M. Smits, die daar een manufacturenzaak had. Rechts staat het huis van J. Scherpenisse, die melk verkocht. Men sprak in die tijd altijd van "Jaap van Leune", Zijn vrouw was narnelijk een Leune. Voor de woningen staan hier, in tegenstelling tot de andere straten, al ijzeren hekjes, die later zijn verdwenen. De bestrating bestond toen nog uit zogenaamde kinderkopjes. Bij het tweede huis links zien we de zogenaamde "spionnetjes", die later geheel uit het dorpsbeeld zijn verdwenen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek