Sint Jansteen in oude ansichten

Sint Jansteen in oude ansichten

Auteur
:   C. van Winkelen
Gemeente
:   Hulst
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3252-7
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Sint Jansteen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

IN LEIDING

De boekjes over de verschillende plaatsen in Zeeland in de serie "in oude ansichten" mogen zich in een grote belangstelling verheugen. Er gaat een geheimzinnige kracht door de wereld: het sentiment van het verleden. Maar het zijn niet aIleen de ouderen die deze platenboekjes bekijken en lezen, ook vele jongeren zullen graag te weten willen komen, hoe het Oost-Zeeuwsvlaamse dorp Sint Jansteen er voorheen uitzag! Evenals vele andere dorpen in Zeeland, had Sint Jansteen vroeger een andere naam en weI: Inghelosenberghe. Tegen het einde van de twaalfde eeuw schonk de graaf van Vlaanderen deze heerlijkheid aan Zeger I, die tot 1696 in de familie van Zeger bleef. De heerlijkheid strekte zich uit tot in de polder van Absdale en de polder van Sint Jansteen. Het is niet bekend, wanneer de polder van Steen, die van Absdale en Riet- en Wulfsdijk zijn ingepolderd. Op een getekende kaart van deze polders zijn verschillende bijzonderheden van Sint Jansteen te zien. De dijk van de polder Sint Jansteen liep vanaf de Hellestraat langs de Weel van Patut en van De Krul naar de Oude Driedijk en die liep vervolgens dwars door het dorp naar de dijk van de Gentsevaart, langs de Geslochtendijk, die in 1617 de Cruysdijck werd genoemd. Na de bedijking ontstond er een weel, Pennemansgat genaamd. Na 1745 werd deze weel opgevuld met grond van de geslechte dijk. Op een kaart van dit gebied uit 1617 is er een Steense dijk te zien. Wanneer men van Steen naar het naburige Hulst wilde, moest men langs de Cruysdijck, die toen de Steense dijk heette. De -Stellestraat herinnert aan de bij de oude zeedijk gelegen drie stellen. Wanneer men schorren en slikken bezat, hield men schapen. Een goede gewoonte. Verder was het vroeger de gewoonte, de galg te plaatsen op de uiterste grens van de jurisdictie. In het rampjaar 1672 liep de polder van Absdale onder en moest men uitzien naar een andere plaats, die pas in 1710 werd gevonden en weI op de dijk aan de weel van Vliegher. Na 1672 bestonden er plannen om zo snel mogelijk de ondergelopen polders van Absdale en Clinge droog te leggen. Na een drietal jaren is men in 1675 begonnen dit gebied, dat uit zeer goede zeeklei bestaat, te bebouwen. Er stonden in de heerlijkheid Sint Jansteen veel eikebomen, waarvan galgen en geselpalen werden gemaakt. Ook in Sint Jansteen waren er een galg en een geselpaal. Overtreders, zoals bijvoorbeeld paardendieven en brandstichters, werden opgehangen.

In het begin van de dertiende eeuw stonden er in de heerlijkheid Sint Jansteen overwegend houten huizen. De kerk van Sint Jansteen was al voor 1610 afgebrand en weI tijdens het beleg van Hulst door Albertus van Oostenrijk in 1596. De toenmalige deken hoopte de kerk te restaureren, maar toen bisschop Maes van de stad Gent ten Stene op visitatie kwam, bleek een aantal parochianen hun tenten in het restant van de kerk te hebben opgeslagen. Kerkmeester Paulus Lakeman bleek zelfs tot 1615 in de kerk te wonen. Het gehele dorp telde toen slechts tweeenveertig gezinnen. Bij een volkstelling in 1710 bleek dat er maar driehonderd vijftien mensen in Sint Jansteen woonden. Gedurende de oorlog tussen Spanje en de Nederlanden, die in 1621 herleefde, bezetten de soldaten het voorste stuk van de kerk, terwijl hun vaandrig de sacristie betrok. De eerste gouverneur van Hulst,

graaf Hendrik van Nassau, gaf toe stemming de kerk weer op te bouwen en reeds op 12 april 1647 heeft bissehop Triest in Sint Jansteen de1en van de kerk voor de eredienst ingewijd. Toen nagenoeg twee maanden later de kerk werd gevorderd, om er soldaten in te huisvesten, werd rondom het kerkgebouw een wal aange1egd. Later gingen de inwoners van Steen in het Belgisehe Klinge ter kerke. Ongeveer een halve kilometer over de grens stond een houten noodkerkje, dat men via de Kanariestraat te voet kon bereiken. Het fort in Sint Jansteen heeft tot 22 augustus 1681 bestaan, toen het werd gesleeht en de kerk weer voor de godsdienstoefeningen der protestanten besehikbaar kwam. Enke1e jaren later nam de hervormde predikant uit Hulst, dominee E.L. Diederiek, de diensten in Sint Jansteen waar. Sinds 1709 woonden er in Sint Jansteen nagenoeg geen gereformeerden meer. Thans is Sint Jansteen een rooms-katholieke paroehie.

Als bijzonderheid kan worden geme1d, dat het geslaeht Van Hogendorp uit Sint Jansteen stamt. Toen Petronella Suzanna Wouters stierf, was met haar de laatste uit dit ges1aeht, dat het Steense Ie en bezat, heengegaan. Het Steense leen kwam toen in handen van het oude en beroemde geslaeht Van Hogendorp.

Sint Jansteen is al heel oud. In juni 1976 werd het zevenhonderd vijftigjarig bestaan gevierd. Evenals dat het geval was met andere voormalige zelfstandige gemeenten, werd Sint Jansteen bij de herindeling van gemeenten bij het naburige Hulst gevoegd, waarvan het sinds 1 april 1970 deeluitmaakt. De laatste burgemeester was mr. J .I.M. Reuser, die na de herindeling van zijn gemeente zijn funetie in het Limburgse dorp Sevenum voortzette. Tijdens de ambtsperiode van burgemeester Reuser was de heer F.E. Franeken gemeenteseeretaris. Bij hun afseheid braeht de sehooljeugd hen een aubade, waaraan ook de roorns-katholieke harmonie "Ons Genoegen" haar welwillende medewerking verleende. Een gemengd zangkoor, onder leiding van de heer W. Bartz, zong enkele liederen.

Sint Jansteen met de bijbehorende kleine kernen Absdale, Heikant en Kapellebrug behoort met de dorpen Clinge en Graauw tot de gemeente Groot-Hulst, onder het bestuur van burgemeester P.J.M. Molthoff. Het ligt in de bedoeling in de toekomst een nieuw uitbreidingsplan te realiseren in de riehting van het naburige Hulst. Het gemeentehuis in de Dorpsstraat doet als zodanig geen dienst meer, omdat dit gebouw sinds de herindeling aan zijn bestemming werd onttrokken. Tijdens het samenstellen van dit boekje (1977) stond dit gebouw leeg.

De inwoners van Sint Jansteen waren voor het grootste gedeelte betrokken bij de vlasteelt, die de laatste jaren drastiseh is ingekrompen. Het tegen de grens van Belgie liggende dorp Sint Jansteen heeft een gemoedelijke bevolking. Zeer bekend zijn de zogenaamde "Steense verhalen" over bijnamen, earnavalsuitbarstingen, het rijke verenigingsleven, over het naburige Belgie, sehietingen, kaartingen enzovoort; ze zijn er legio. Al die verhalen worden zonder uitzondering verteld in srneuig Vlaams met een flinke dosis humor. Iedereen op Steen kent deze verhalen en heeft er meestal mee te maken gehad of kent preeies de dorpsbewoners die erbij waren betrokken. In

Sint Jansteen kent men geen rangen en standen. Iedereen is gelijk. De bevolking van dit dorp is erg behulpzaam, niet alleen voor de inwoners zelf, maar ook voor buitenstaanders. De bevolking van Steen houdt van humor en losjes leven. Bovenal: eerlijk voor je mening uitkomen. Met een variatie op het gezegde: "Goed Zeeuws, goed rond", zou men kunnen zeggen: "Goed Steens, goed rond". De bewoners spreken niet van Sint J ansteen, maar in de volksmond wordt dit dorp kortweg "Steen" genoemd. De buurtschap Kapellebrug behoort kerkelijk tot de parochie Sint Jansteen, maar maakte voor de herindeling dee I uit van de burgerlijke gemeente Clinge. Veel is in de loop der jaren veranderd. Evenals dat ook in vele andere plaatsen het geval is, kwam er in de buitenwijken van Sint Jansteen erg veel nieuwbouw bij. De toren van de rooms-katholieke kerk en het kleine torentje van het voormalige gemeentehuis domineren het dorpsbeeld. Jammer, dat de aan de Brouwerijstraat staande korenmolen in de jaren twintig werd gesloopt!

Ten slotte nog iets over het wapen van Sint J ansteen, dat eveneens in dit boekje is afgebeeld. Over het van 31 juli 1817 daterende wapen van dit Zeeuwsvlaamse dorp het volgende: in zilver, een gebouw in natuurlijke kleur; vervolgens een schildvoet van goud, beladen met een ketting waaraan een steen hangt, alles in zwart. In feite is hier een afbeelding gegeven van Het Steen, de woning van de vrijheren van Sint-Jan-ten-Steene en Inghelosenberghe.

Het was voor de samensteller een genoegen om met een aantal inwoners van Sint Jansteen kennis te maken. Het zou ons te ver voeren om in deze korte inleiding alle personen met name te noemen. Vanaf deze plaats willen we allen, zonder uitzondering, hartelijk dankzeggen voor het in bruikleen afstaan van diverse foto's en oude kaarten, albums enzovoort en voor hun uitvoerige informaties, te veel om op te noemen. Bij de fotoverantwoording kunt u zien van wie we een en ander in bruikleen kregen. Nogmaals hartelijk dank voor de joviale ontvangst in Sint Jansteen. Uw hartelijkheid en gastvrijheid zullen we niet licht vergeten.

Ten slotte wenst de samensteller u allen niet alleen veellees-, maar ook veel kijkgenot toe op onze wandeling door het oude Sint Jansteen, waarmee we thans een begin maken.

1. We beginnen eerst met de omgeving van Sint Jansteen te verkennen. Op dit kaartje zien we in het midden de sehorren van de geinundeerde polder van Absdale. Deze polder ligt ten noordwesten van de baronie van Sint J ansteen, die we reehts onder op het kaartje zien afgebeeld, waarin ook de plaats Sint Jansteen is gelegen. Wanneer we een kaart uit de middeleeuwen onder ogen zien, dan ontwaren we schorren en slikken, gescheiden door ondiepe watertjes, kreken genaamd. Van lieverlee werden deze sehorren en slikken ingepolderd. De binnendijken in dit gebied herinneren ons nog aan deze inpolderingen. Duidelijk zijn op dit situatiekaartje de Steensche dijk en de Oude dijk te zien. Tijdens de herindeling op 1 april 1970 was het aantal inwoners van Sint Jansteen 4.350, van Heikant 1.300, van Kapellebrug 450 en van Absdale 300. Deze aantallen zijn bij benadering opgegeven! Op het laatste nippertje gelukte het ons nog een afbeelding van Absdale te bemaehtigen (nummer 75).

ยท ~i~ , ~ F[;'.,l'X('~;

; 'l'

- ?~

..: ) ?. ", ~\., f;"

r-, Jr 5.' ps' i

, t Ii S fl. I r t: t;

" .'

J

~ .,j.

2. We zien hier een pentekening van de oude rooms-katholieke kerk van Sint Jansteen, die dateert van 1645. Dit oude gebouw diende niet aIleen a1s kerk, maar ook a1s 1egerp1aats van de so1daten en als vesting. Waar een kerk in die tijd a1 niet voor dienen kon! In de loop der jaren is dit kerkgebouw afgebroken. Moge dit unieke plaatje de herinnering aan dit verdwenen kerkgebouw 1evend houden!

3. In de Molenstraat van Sint Jansteen werd destijds deze opname van een processie gemaakt. Links zien we een gedeelte van de brouwerij van C. van der Kerf. Vervolgens de woning van de familie Van Dorsselaer. Daarachter het cafe en de duivensocieteit van Leonard Janssens. De bovengrondse palen van het elektrisch licht zijn nog juist te zien. Wie er allemaal aan deze processie deelnamen kon men ons niet meedelen. Mogelijk herkennen de ouderen uit Sint Jansteen hen nog weI!

4. Hier zien we twee opnamen van personen uit het naburige Hulst, die in Sint Jansteen grote bekendheid genoten en veel invloed hadden op het gebied rondom laatstgenoemde plaats. Links kijkt de heer F.p.a.M. Koch ons aan. Hij was directeur van de tricotagefabriek BehaegelFils te Hulst, voorzitter van de Kamer van Koophandel en Fabrieken voor Zeeland en gewezen militair commissaris voor Zeeuws-Vlaanderen. Rechts poseert de heer H.A. van Dalsum, notaris in Hulst, die zeer vee 1 invloed heeft gehad, ook in Sint Jansteen. Hij was lid van de provinciale staten van Zeeland. Toen hij als zodanig werd benoemd, gaf hij de volgende dankbetuiging uit: "Mijn dank voor uw gelukwensch wegens mijne verkiezing op 22 april 1931 tot lid van de Staten van Zeeland. De zegen van den volkswil blijkt krachtiger te zijn dan de invloeden van uit Noord-Brabant en Holland om ons volk te verpolitieken, en daarmede zijn hoofd, hart en ziel te verderven. H.A. van Dalsum." Notaris Van Dalsum heeft veel geschreven en gepubliceerd. Van zijn hand verscheen in 1912 het werkje "Er is geene tegenstelling tusschen de beginselen van de Franse Revolutie en die van het Evangelie". In 1921 zag het boek "De drie Revoluties der Christenheid" het licht. Bekend was ook ziin krant, "De Volkswil" 0910-1915).

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek