Sint Pieter in oude ansichten deel 1

Sint Pieter in oude ansichten deel 1

Auteur
:   W. Lem
Gemeente
:   Maastricht
Provincie
:   Limburg
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5178-8
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Sint Pieter in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Sint Pieter, nu een onderdeel van de gemeente Maastricht, was tot 1920 een zelfstandige gerneente, gelegen ten zuiden van Maastricht en ten westen van de Maas. Het riviertje de Jeker vormde de westgrens.

Dat het landelijke Sint Pieter zich rond de eeuwwisseling in een grote toeristische belangstelling mocht verheugen, blijkt uit de grote variatie binnen de vele ansichten die tussen 1895 en 1935 van "Sint Pieter bij Maastricht" in omloop zijn gebracht. Oude ansichten bezitten bovenal een bijzondere historische waarde voor de topografie van stad en land rond 1900. Ruim tachtig jaar later tonen ze ons een tijdsbeeld dat ons ondermeer doet beseffen wat en hoeveel er sindsdien is veranderd. Het landschap en de bebouwde omgeving baden in het begin van deze eeuw vaak een heel andere aanblik dan tegenwoordig.

De meest opmerkelijke , merkwaardige of karakteristieke plekken werden vaak op bijzonder fraaie wijze in beeld gebracht. Van diverse locaties binnen de voormalige gemeente Sint Pieter bestaan hele series zoals de schilderachtige omgeving van de ruine Lichtenberg en het voormalige "ChiUet", maar ook van het schitterend gelegen fort Sint Pieter, van de in 1916 ingestorte indrukwekkende "Groote Ingang" tot de Sint Pietersberg en van het romantische Slavante met zijn Casino. Maar ook het landelijke dorp Sint Pieter zelf, waarvan het belangrijkste deel zich uitstrekte langs het inmiddels gedempte kanaal van Maastricht naar Luik, is vele malen op de gevoelige plaat vastgelegd. Zelfs het op Belgisch grondgebied gelegen Caestert werd nog beschouwd als een dee I van Sint Pieter, getuige de vele in Nederland uitgegeven ansichten van kasteel Caestert met het opschrift "St-Pieter bij Maastricht".

Binnen de grenzen van de gemeente Sint Pieter lag de beroemde Sint Pietersberg die al meerdere eeuwen tot de voornaamste (toeristische) bezienswaardigheden van Maastricht behoorde. Door eeuwenlange zware menselijke arbeid is, met name tussen 1500 en 1900, in de Sint Pietersberg cen zeer uitgestrekt labyrint van gangen ontstaan, verdeeld over diverse stelsels. Rond de eeuwwisseling kende het immense doolhof zijn groot-

ste uitgestrektheid. De tot ale lengte van aile gangen tezamen wordt geschat op ongeveer 250 km. Het waren bovenal deze beroemde ondergrondse kalksteengroeven van de Sint Pietersberg, in de volksmond "grotten" genoemd, die al vroeg een unieke bezienswaardigheid werden en die de berg een bekendheid bezorgden die tot ver over onze landsgrenzen reikte. Vele ilIustere bezoekers werden onder leiding van ervaren berggidsen uit Sint Pieter rondgeleid door deze gangen, waarbij ze in de gelegenheid werden gesteld hun handtekening op een van de wanden te plaatsen.

De Sint Pietersberg genoot ook onder natuurwetenschappers grote bekendheid vanwege zijn rijkdom aan fossielen die bij de ondergrondse mergelwinning in groten getale te voorschijn kwamen. Tot de beroemdste fossielen die in het krijtgesteente van de berg zijn gevonden, behoort de schedel van de grote Maashagedis of Mosasaurus. Deze rond 1770 ontdekte schedel bevindt zich sinds 1794 in Parijs.

De donkere, vochtige en vorstvrije gangenstelsels van de Sint Pietersberg leenden zich bijzonder goed voor ondergrondse tuinbouw. Vooral het bleken van kardoen, de kweek van Brussels lof alsmede de champignonteelt vormden een bron van inkomsten voor de bevolking van Sint Pieter.

In de jaren twintig van deze eeuw is de ENCI (Eerste Nederlandse Cement Industrie) ten behoeve van de cementproduktic, in de Maasdalhelling van de Sint Pictersberg begonnen met een grootschalige winning van kalksteen in dagbouw. Hiermee verdween een belangrijk deel van het ondergrondse labyrint en werd het landschap van de Sint Pietersberg zeer ingrijpend gewijzigd.

Sint Pieter heeft door de eeuwen heen veel te lijden gehad van de nabijheid van de vestingstad Maastricht. Het dorp is regelmatig ten prooi gevallen aan verwoesting of afbraak. Vrijwel iedere keer als er een belegering van Maastricht verwacht kon worden, werd om strategische redenen begonnen met het afbreken van Sint Pieter om de stad een vrij en overzichtelijk schootsveld te bieden en de vijand geen bouwmateriaal in han-

den te spelen. De bewoners van Sint Pieter zochten dan met hun vee en huisraad hun toevlucht in de stad of in de Sint Pietersberg. In de ondergrondse gangenstelsels bevonden zich ondermeer een bakoven, veestallingen en een heuse kapel. Ondanks al dat geweld waren de bewoners van Sint Pieter niet klein te kri jgen en telkens weer werd het dorp herbouwd. Toen de ontwikkeling van het geschut zover was gevorderd dat men vanaf de berg de stad kon beschieten, kreeg deze ook een strategische betekenis. Met de bouw van het fort Sint Pieter kwam in 1702 aan deze zwakke plek in de verdediging van Maastricht een einde.

Op de oostelijke plateaurand van de Sint Pietersberg lagen vanouds een drietal berghoeven. Van noord naar zuid waren dit achtereenvolgens de in 1875 gebouwde hoeve Zonneberg, de negentiende-eeuwse hoeve Lichtenberg met een au de torenruine en tenslotte ter hoogte van het Belgische dorp KleinTernaaien het kasteel Caestert met een grote, karakteristieke Limburgse kasteelboerderij. Eeuwenlang vormden de burchthoeven van Lichtenberg en Caestert centra van agrarische bedrijvigheid, waarvan in onze dagen nog maar weinig is overgebleven. Aile genoemde complexen waren gelegen aan de oude Luikerweg die Maastricht over het bcrgplateau verbond met Luik. Door de insnijding van het Albertkanaal in 1932-1939 heeft deze onverharde plateauwegzijn oorspronkelijke functie geheel verloren. Hoewel op Belgisch grondgebied gelegen en dus officieel niet meer bij Sint Pieter behorend, viel her gebied Caestert met zijn imposant dubbelkasteel, waarvan de oorsprong teruggaat tot de dertiende eeuw, nag onder de bezienswaardigheden van Sint Pieter.

Even ten noorden van Lichtenberg beyond zich tot 1795 het op verschillende terrassen van de steile Maasdalhelling aangelegde klooster der Observanten of wei Recollecten, een be schouwende kloosterorde binnen de Minderbroedersorde (Franciscanen). De oorsprong van dit klooster "Slavante" gaat terug tot 1489. De inlijving van Limburg bij de Franse Republiek in 1795 betekende het einde van her klooster. Van de klooster-

gebouwen rest ons thans nog een kapelletje, een bijgebouw en een deel van de in merge I opgetrokken omsluitingsmuur van de toenmalige terrastuinen.

De aanwezigheid van de Sint Pietersberg leverde sommige bewoners van Sint Pieter goedkope woonruimte op in de vorm van enkele heuse grotwoningen. De bekendsten daarvan waren "De Kluis" even ten noorden van Slavante en de grotwoning van de familie Blanckers nabij hoeve Zonneberg.

Een belangrijk dee I van het dorp Sint Pieter was gelegen langs het rond 1847 aangelegde kanaal van Maastricht naar Luik. Dit rond 1965 gedempte kanaal vormde destijds een belangrijke scheepvaartroute van en naar Luik , waarvan naast het intensief vrachttransport ook het personenvervoer profiteerde ,

De tuinbouw nam op Sint Pieter met zijn vruchtbare landbouwgrond een voorname plaats in. In de eerste helft van deze eeuw was de tuinbouw zelfs een specialiteit van Sint Pieter geworden. Dit gold onder andere voor de bekende Sintpieterse aardappeltjes, een begrip tot ver over de gemeentegrens. De Sintpieterse "mooswiever" (groentevrouwen) waren op de Maastrichtse markt een bekende verschijning.

Aan de aparte status van de gemeente Sint Pieter kwam in 1920 definitief een einde toen het door Maastricht werd geannexeerd.

Bij het samenstellen van deze uitgave zijn de ansichten in een .Joopbare" volgorde gerangschikt. De lezer kan met dit boek in de hand de achtereenvolgende locaties in dit boek in werkelijkheid - voor zover nog niet verdwenen - gaan bekijken. Daarbij wordt zo nu en dan even een zijstraat ingestoken, maar de looprichting is globaal genomen vanaf Poort Waarachtig langs het voorrnalige kanaal van Maastricht naar Luik tot aan het op Belgisch grondgebied gelegen Caestert in het zuiden. Van daaruit gaan we over de Sint Pietersberg terug naar het fort Sint Pieter en vervolgens door het Jekerdal richting Canne.

Wij hopen dat velcn aan deze tocht door het verleden en heden van Sint Pieter veel plezier zullen beleven.

1. Oorspronkelijk lag de noordgrens van de tot het prins-bisdom Luik behorende Vrijheid Sint Pieter noordelijker dan op dit kaartje uit 1867 staat aangegeven. De natuurlijke grens tussen Sint Pieter en Maastricht werd gevormd door de zuidelijke tak van het riviertje de Jeker. Deze liep langs de eerste, van 1229 daterende walmuur van Maastricht. Door aanslibbing van de noordelijke oever verlegde de Jeker (en daarmee de grens) zich langzaam naar het zuiden. Maastricht heeft in 1486 de aangeslibde gronden geannexeerd. Door het uitbreiden van de omwalling werden deze gronden binnen de stad gebracht waarna daar een nieuwe wijk, de Nieuwstad, ontstond. Na 1645 werd deze grens nogmaals verlegd, ditmaal door de aanleg van een aantal vestingwerken buiten de stadsmuur.

~.

~.

'

St-h"ul t : ~:;'oo Ai.o..rl_$'V'#v

MliST RICHT.

Uitg. los. Muss. A sterda ??.

2. Na het opheffen van de vesting Maastricht in 1867 werd in de zestiende-eeuwse walmuur bij de Nieuwstad een doorbraak gemaakt om een betere verbinding tussen de stad en het op grondgebied van Sint Pieter nieuw te bouwen Villapark te creeren. Dit gebeurde in 1888. De nieuwe poort werd al spoedig .Poort Waarachtig" genoernd, naar een vers op de gedenksteen in de poort. Op deze kaart, verstuurd in 1901, zijn de kantelen nag zichtbaar die in 1936 naar beneden zijn gevallen.

MAASTRICHT.

3. Een blik op de loswal aan de Sint Pieterskade. Het betreft hier niet de Zwanengracht zoals de kaart vermeldt. Links het rondeel De VijfKoppen. Oorspronkelijk heette dit rondeel De Drie Duiven, maar toen in 1638 de hoofden van vijf terechtgestelden, waaronder pater Vinck, erop werden geplaatst, kreeg het snel zijn nieuwe naam. Voor het rondeel op het kanaal van Maastricht naar Luik de "boot van Bonhornme", die een lijndienst voor zowel vracht- als passagiersvervoer onderhield tussen Maastricht en Luik.

4. Door de afbraak na 1867 van de buiten de walmuur gelegen vestingwerken, kwam er bouwterrein vrij waar de gegoede Maastrichtse burgerij een groot aantal dante villa's Iiet bouwen. Vanaf de walmuur nabij het rondeel Haat en Nijd een blik op dit sinds 1887 in aanbouw zijnde Villapark. De Van Heylerhofflaan bood rond 1903 nog een kale aanblik. Het Monseigneur Nolenspark was toen net aangelegd. Links, op de hoek van de Prins Hessen Casselstraat, is al een auto te zien, in die dagen een niet-alledaagse verschijning.

5. Onder grote belangstelling scheept zich aan de Sint Pieterskade een gezelschap in voor een pleziertocht naar Luik, waar waarschijnlijk aangelegd zal worden aan de Quai de la Batte. Alles gebeurt onder het toeziend oog van agent van politie C. W. Jennekens. Op de voorgrond links een wasvrouw, die een mand met was terugbrengt naar een van haar adressen in het Villapark ,

!

)'r1aastricht

st. Pieterskade

6. De Sint Pieterskade , waar men duidelijk de laad- en losactiviteiten ziet. Het vervoer yond in die jaren voornarnelijk plaats met kar en paard en met de hondewagen. Het huis met de trapgevel dateert van de j aren tachtig van de vorige eeuw en is daarmee het oudste uit deze ri j.

lanaa Gezicht.

7. Op deze rornantische , in 1905 verzonden kaart het voormalige kanaal van Maastricht naar Luik met links de schepen langs de Sint Pieterskade en rechts het vroegere stadspark , destijds "D'n Ingelsen Hoof" genaamd. Op de achtergrond het rondeel De Vijf Koppen en in het midden weer de boot van Bonhomme.

)12aostricht

8. De boot van Bonhornme stoomt door het in 1850 voor de scheepvaart geopende kanaal van Maastricht naar Luik , ter hoogte van de Sint Pieterskade. Op het ten dele nog braakliggende terrein links werd tussen 1887 en 1914 het Villapark aangelegd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek