Sint Pieter in oude ansichten deel 2

Sint Pieter in oude ansichten deel 2

Auteur
:   Stichting Oud Sint Pieter
Gemeente
:   Maastricht
Provincie
:   Limburg
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5571-7
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Sint Pieter in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Voor een stad als Maastricht, die rond de eeuwwisseling een intensief vreemdelingenverkeer kende, vormen oude prentbriefkaarten een rijke bron van informatie. In het begin van deze eeuw was de tot 1920 zelfstandige gemeente Sint Pieter een van de be!angrijkste toeristische attracties van Maastricht. Dit blijkt vooral uit het grote aantal ansichtkaarten dat tussen 1895 en 1940 van het schilderachtige "Sint Pieter bij Maastricht" is verschenen. De grote diversiteit aan bewaard gebleyen ansichten geeft aan dat het toenmalige Sint Pieter zich in een grote belangstelling mocht verheugen. Een groot aantal bijzondere Sintpieterse locaties is in die vijfenveertig jaar vele malen vanuit diverse gezichtshoeken op de gevoelige plaat vastgelegd en als ansichtkaart op de markt gebracht. Uit dit ruime aanbod werd in 1991 "Sint Pieter in oude ansichten" samengesteld.

In navolging van dat succesvolle deeltje is ook in deel 2 gekozen voor een wandeling door het verleden. Om een vergelijking te vergemakkelijken is in grote lijnen dezelfde .Joopbare" volgorde aangehouden. Dit alles maakt dit deel tot een boeiende en lezenswaardige uitbreiding van het eerste deel: een tijdsbeeld van een dorp zoals onze ouders en grootouders dat nog gekend hebben.

In tegenstelling tot de vorige "wandeling" zijn ditmaal die delen die strikt genomen niet tot de voormalige gemeente Sint Pieter behoorden, zoals het op Belgisch grondgebied gelegen Caestert en Klein-Ternaaien, maar ook het op Sintpieters grondgebied aangelegde Villapark, buiten beschouwing gelaten.

Onze wandeling door het veri eden van Sint Pieter begint langs de Maas, ter hoogte van de huidige Kennedybrug. Vanaf de Blekerij, waar we getuige zijn van een overstroming als gevolg van de hoge waterstand van de Maas, lopen we via de nog onverharde Lage Kanaaldijk zuidwaarts langs het "Kanaal van Maastricht naar Luik". Gedurende onze wandeling hebben we

regelmatig zicht op een ongerept Maasdal, met de nog niet gekanaliseerde Maas. Langs het rond 1965 gedempte kanaal ontwaren we allerlei bedrijven en bedrijvigheid, waaronder scheepswerven, een brandstoffenhandel, een zeepfabriek, een cementfabriek, diverse mergelexploitaties en de vele cafes die Sint Pieter destijds rijk was. Een en ander werd door middel van gevelteksten, uithangborden en schilden kenbaar gemaakt. Het kanaal is voorzien van verschillende waterstaatkundige werken, waaronder voet- en draaibruggen en een overloop naar de Maas. Ook de bebouwing is nogal divers van aard. Zo ontdekken we bruggewachterswoningen, landhuizen, villa's, statige herenhuizen, maar ook boerenhuisjcs, schuren en stallen, berghoeven, grotwoningen, een schoolgebouw annex gemeentehuis, een douanekantoor, een pensionaat van zusters Ursulinen, een klooster, een "casino" c.q. buitencafe , een tweetal "chiHets", een kasteelrume, een fabriekscomplex, en zelfs een fort. Veel gebouwen blijken al lang verdwenen of zodanig gewijzigd te zijn, dat herkenning zeer moeilijk is. Af en toe komen we ook een nagenoeg onveranderd pand tegen of een nog steeds herkenbare situatie. Elke locatie kent zo haar eigen geschiedenis en verhalen, waaraan in dit deeltje af en toe gerefereerd wordt.

Dat het religieuze aspect destijds binnen de dorpsgerneenschap een belangrijke plaats innarn, getuigt niet aileen de prominente plaats van de kerk met pastorie, maar ook de vele devotieplekken, zowe! boven- als ondergronds, zoals kruisbeelden, kapelletjes en zelfs een heuse Lourdesgrot.

Nadat we de "bebouwde korn" van het dorp achterons hebben gelaten en de opgang naar Slavante zijn gepasseerd, maken we even een uitstapje naar het bergplateau. Viade in 1903 geopende Wilhelminaweg bestijgen we de steile Maasdalhelling tot het halverwege de helling gelegen Chalet Lichtenberg. Na van het uitzicht te hebben genoten vervolgen we onze tocht richting plateau. Daar aangekomen brengen we eerst een kort bezoek aan de historische hoeve Lichtenberg, waar met name de to-

renruine onze aandacht trekt. Vanaf de hoeve maken we een uitstapje over de oude Lichtenbergweg naar de midden op het plateau gelegen Sint Rochuskapel. Rond Lichtenberg is de ENCI inmiddels begonnen met afgraving van de Maasdalhelling en de bouw van haar eerste fabriekscomplex met zijn vier markante schoorstenen. Weer beneden staan we langs de Lage Kanaaldijk even stil bij de eertijds zo populaire ontmoetingsplaats, het cafe annex logement De Roode Haan. De erachter gelegen steile bergwand volgen we tot aan het oude Nederlandse douanekantoor. Teruglopend in noordelijke richting zetten we onze tocht voort met een kort bezoek aan het park van Slavante met de resten van het voormalige kloostercomplex. Na het ontspanningsoord en de voormalige buitensocieteit Casino Slavante te hebben bezocht, vervolgen we onze tocht met een bezoek aan het ondergrondse dee I van Sint Pieter. We maken kennis met twee berggidsen en laten ons onder hun lei ding via de oude hoofdingang in het uitgestrekte Slavantestelsel naar enkele .,bezienswaardigheden" brengen, waaronder het "museum" met de handtekening van prinses Wilhelmina. N adat we ons verbaasd hebben over de vele oude tot zeer oude opschriften en inscripties waarmee de wand en in de berg bedekt zijn, belanden we weer buiten, waar we onze wandeling in noordelijke richting over de Maaszijde van de berg voortzetten. We nernen en passant nog even een kijkje in het ZonnebergstelseJ, dat we via de ingang onder de gelijknamige hoeve betreden. In de berg maken we kennis met enkele vormen van ondergrondsc tuinbouw.

Weer buiten beland passer en we de vele, vaak kleinschalige vruchtbare tuinbouwpercelen die Sint Pieter rijk was. Ook de bovengrondse tuinbouw verdient onze aandacht, al was het maar om de bekende Sintpieterse aardappel. Op weg naar fort Sint Pieter passeren we de juist in gebruik genomen uitspanning Chalet Bergrust. Na de top van het fort te hebben beklommen, alwaar de resten van cen in 1868 gesloopte bovenbouw worden bekeken, wordt onze aandacht getrokken door enkele

caponnieres van het fort. We duiken het inmiddels als cafe-restaurant ingerichte deel van het fort in om enige muurschilderingen te bewonderen. Weer buiten genieten we nog even van een panorama over het Jekerdal, alvorens via de oude Fortweg af te dalen naar de Kommen, onderdeel van de voormalige buitenvestingwerken van Maastricht. Na in dit als miJitair excercitieterrein ingerichte gebied een tentenkamp te hebben gadegeslagen, vervolgen wij onze wandeling richting Jekerdal. Voordat we echter het Jekerdal zelf in trekken, genieten we van enkele fraaie panoramische vergezichten over het dal en de nog grotendeels "kale" westhelling van de Sint Pietersberg. Dat ook deze kant van de berg toentertijd vele interessante locaties rijk was, blijkt ook weer uit het grote aanbod aan oude ansichten.

AI wandelend bezoeken we van noord naar zuid achtercenvolgens de restanten van de "Ancienne Brasserie", een in de berg gelegen achttiende-eeuwse brouwerij , Even verderop raken we diep onder de indruk van de gigantische afmetingen van de oude "Groote Ingang" tot de Sint Pietersberg. Om onze nieuwsgierigheid enigszins te bevredigen nemen we ook een kijkje in het interieur van de berg. Na nog een blik te hebben geworpen op de gedaanteverwisseling die dit deel van de bergwand na de instorting van 1916 heeft ondergaan, verplaatsen we ons naar de verder zuidwaarts gelegen groeve van de N.V. Kalkmergel Maatschappij "St.Pietersberg". Vanuit deze groeve zijn we getuige van de bouw van een reeks woningen aande voetvan de berg, langs de Mergelweg. Nadatwe de "bebouwde kom" van Sint Pieter in het Jekerdal aan de zuidkant verlaten hebben, bereiken we De Schark, het buitenverblijf van de Broeders van de Beyart. waar we een kijkje nemen bij de ingangspartij van de gelijknamige groeve. We eindigen onze wandeling bij de voorrnalige groeve Marendal, de plaats waar mornenteel het ENCI-bos ligt.

Wij hopen dat de lezers ook nu weer vee! plezier beleven van deze historische wandeling c100r het Sint Pieter van weleer.

St. Pieter

1. Een blik op Sint Pieter en de Sint Pietersberg anna 1900 vanaf de overzijde van de Maas. Direct boven de waterlijn is de Hoge Kanaaldijk zichtbaar. De in de periode 1843-1846 aangelegde uitspanning "Casino Slavante" (linksboven) bevindt zich op het hoogste terras van het voorrnaligc. begin negentiende ccuw afgebroken terrassenklooster Slavante. Duidelijk zichtbaar is nog een dee! van de geheel in mergel opgetrokken oude omsluitingsmuur van het voormalige kloostercomplex. Aan beide zijden van deze mum bevinden zich thans wijngaarden. Geheel rcchts. bovenaan de helling, de villa "Maaszicht".

Maastricht

Buiten Societeit Slavante.

2. Alhoewel Sint Pieter tot 1920 een zelfstandige gemeente was, werd het toch beschouwd als een van de belangrijkste toeristische attracties van Maastricht. Dit wordt duidelijk aangetoond door bovenstaande ansichtkaart, die al in 1899 werd verstuurd: Groet uit Maastricht, terwijl er geen afbeelding van Maastricht op de kaart voorkomt! Aan de vormgeving van de kaart is vee! aandacht besteed. Een fraaie compositie van drie typisch Sintpieterse locaties: linksboven een overzicht van het langs de boorden van de Maas gelegen dorp; rechts de zich hoog boven het Maasdal verheffende hoeve Lichtenberg met de oude torenruine en bene den het befaamde Casino Siavante.

3. Sint Pieter had voor de kanalisatie van de Maas (vanaf eind jaren twintig) regelmatig te kampen met wateroverlast. Hier een blik op de Blekerij tijdens de overstroming van 1926. Via loopplanken op inderhaast uit de huizen aangedragen stoelen, probeerde men zo droog mogelijk het hoger gelegen terrein te bereiken. Bij de aanleg van de Kennedybrug in 1966-1968 is dit dee] van de bebouwing langs de BJekerij afgebroken.

4. Een winters tafereel van het kanaal ter hoogte van de huidige Sint Pieterskade rond 1900, met op de voorgrond reehts een dee I van de seheepstimmermanswerf van de Gebr. Closset, gelegen aan "Villapark" nr. 11. Het huis reehts is het nog steeds bestaande pand Sint Pieterskade 23, destijds Villapark 12, waarin in het begin van deze eeuw de Firma P. Kriseher gevestigd was. De tekst op de zijgevel vermeldt: Agentschap voor Luikersche Kolenmijnen P. Krischer. Pierre Kriseher was naast handelaar in brandstoffen (steenkool) ook scheepstimmerman. Het huis is een van de laatste karakteristieke panden die in dit deel van Sint Pieter tot op heden gespaard zijn gebleven. Dit zieht op het zuiden laat op de aehtergrond nog de fabriekssehoorsteen zien van de toenmalige zeepfabriek van Dumoneeau Freres.

5. Vanuit "Cafe Fey", gelegen op de hoek van de Lage Kanaaldijk en de Bergweg (thans Lage Kanaaldijk 22), kijkt Jean Andre, broervan de toenmalige hoofdonderwijzer van de jongensschool van Sint Pieter , uit op het "drifke". Deze altijd snelstromende overloop tussen het Kanaal van Maastricht naar Luik en de Maas, is evenals het kanaal rond 1965 gedempt, maar de naam leeft voort in het nu in datzelfde pand gevestigde restaurant. In de jaren twintig had men vanaf de Lage Kanaaldijk nog een onbelemmerd uitzicht over het Maasdal. Het witte huis aan de overzijde van de Maas bevond zich op het op de oostelijke Maasoever ge!egen grondgebied van de gemeente Sint Pieter. Dit deel, "Kleine Weerd" genaamd, is het terre in waar in 1983 het gouvernement (provinciehuis) werd gebouwd.

"VivatU Arnst. No. 2306.

qezicht op St. pieter

~'o&J~~

6. Laag water in het Kanaal van Maastricht naar Luik rond 1900. Op de Lage Kanaaldijk was rond de eeuwwisseling nag geen lantaarnpaal te bekennen. Het landelijke dorp Sint Pieter kreeg pas in de zorner van 1908 openbare straatverlichting. Ook een hekwerk langs het kanaal ontbrak nag aan beide zijden. De vier forse bornen op de Lage Kanaaldijk rnaakten deel uitvan een bornenlaan, die aan de westzijde van de Lage Kanaaldij k gestaan heeft. Reeds in het begin van deze eeuw zi j n deze bornen op last van Rijkswaterstaat verwi j derd, omdat ze "hinderlijk en gevaarlijk waren voor het toenemend verkeer". Het huis rechts (Lage Kanaaldijk 47) werd onlangs geheel gerestaureerd en vormt een van de karakteristieke plekjes die nag aan het vroegere dorp Sint Pieter herinneren.

Gezicht op St. Pieter en kanaal

MAASTRICHT.

7. Een blik in noordelijke richting met in het midden het pand Lage Kanaaldijk 47 en het begin van de Papenweg. Op de achtergrond de schoorsteen van de zeepfabriek van Dumonceau Freres. In de periode 1903-1904 werd de Lage Kanaaldijk aan de kanaalzijde voorzien van een stevig hekwerk, om het toenemend verkeer op de toen nog onverharde Kanaaldijk in "goede banen" te leiden. De fotograaf beyond zich op een van de draaibruggen over het kanaal, herkenbaar aan het naar links oplopeude dijktalud.

Gezicht op Kerk en St. Pietersberg met Kanaal. MA.ASTRICHT.

8. De Lage Kanaaldijk rond 1912 ter hoogte van het begin van de huidige Ursulinenweg. Het tegenwoordige cafe "De Grot" was net gebouwd en verving het rechts ervan gelegen .,Cafe de la Grotte de St.Pierre". Het daar weer rechts van gelegen "Cafe de Oude Grot" is rond 1913 afgebroken om plaats te maken voor het huidige pand nr. 58. In het grote, witte pand was destijds "Cafe de Torentjes" gevestigd, ook wei "Cafe Nollee" genoemd. De levensgrote tekst op de zijgcvel moest de toeristcn attent maken op de mogelijkheid om de beroemde oude grot van de Sint Pietersberg te bezoeken. De daarvoor vereiste toegangskaarten kon men in dit pand aanschaffen: kaarten alhier verkrijgbaar. Achter dit cafe het uit mergel opgetrokken buitengoed "De Torentjes" na de ingrijpende verbouwing van 1904.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek