Sprang-Capelle in oude ansichten

Sprang-Capelle in oude ansichten

Auteur
:   A. Zonneveld
Gemeente
:   Waalwijk
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2873-5
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Sprang-Capelle in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Een half uurtje zuidwaarts van Besoijen, waar de Hollandse bodem als een driehoek tamelijk diep in Brabant drong, was alles nog woest en onbewoonbaar. Zo ver het oog reikte was alles een moeras vol "quade moerdellen en de laechten", een drassige, onherbergzame en gevaarlijke streek. De streek behoorde aan het graafschap Holland; zij was domeingoed. Graaf Willem III gaf omstreeks 1300 aldaar aan twintig vrije lied en met hun gezinnen, of die tenminste voor vrij moesten doorgaan, "twintich hoeven moers, elcke hoeve van XVI margen", belopende dus te zamen twintig maal zestien of driehonderdtwintig morgen. Men toog aan de arbeid; de moeren werden zoveel mogelijk uitgedolven; er werden dijkjes, straten, wegen en stegen aangelegd, vaarten en sloten gegraven, zodat van bovengenoemde driehonderdtwintig morgen nog tweehonderdveertig morgen "bruyckbaar lants, wesende licht Brabants lant", overbleef. Op die bodem, zoveel doenlijk vlak gemaakt, verrees het dorp "dye Sprancke" of "Spranghe", dat volgens sommige schrijvers doortocht betekent, maar dat wel verwant zal zijn met het middelnederlandse woord spranke, dat is een vlek of uitspruitsel.

Waar de vroegste bewoners van Sprang zieh mee bezig hielden? Hoofdzakelijk met de landbouw (rogge), die natuurlijk in de eerste tijd genoeg opbracht voor het kleine getal monden. In de tweede plaats werd veel turf gestoken uit de omliggende moeren, die in vrij

grote getale aanwezig bleven. Door de gegraven watervaart van Loon op Zand naar 's-Hertogenbosch en 's-Gravenmoer, ook genoemd Loonse Vaart, Turfvaart of 's-Heerenvaart, voor een gedeelte lopende langs Sprang, werden de overtollige turven door de Sprangse bewoners naar de Dieze en verder naar Gelderland vervoerd. Het aantal dorpsbewoners wies spoedig aan en aangezien de bodemopbrengst geen gelijke tred hield met de aanwas van de bevolking moesten reeds in het begin van de zestiende eeuw veel arbeiders buitenaf werk gaan zoeken. Sommige handschriften uit het Sprangse gemeente-archief leren ons, dat die arbeid hoofdzakelijk in het volgende bestond: " ... op andere plaetsen ende in andere landen met arbeijt den cost gaen winnen, te weten inden voirzomer in de Vriese ende Gelderse venen, ende inden zomer op de omliggende dorpen ende in geheel Hollant end Zeelant werck zoecken, overmits dat inden voirschreven dorpe op vele na nyet en kan gewonnen werden het coren, dat aldaer des winters verteert werdt, ende inden voirschreven dorpe oie vele schamele ingesetenen zijn, die van den Heiligen Geest moeten leven en de op de omliggende dorpen hair brood moeten gaen bidden ... "

Het ontstaan van 's-Grevelduin-Capelle verliestzich in de nacht der eeuwen. De heerlijkheid Schrevelduin omvatte de ganse streek gelegen boven Geertruidenberg tussen Overveen en de grenzen van

Brabant en strekkende tot de ambachtsheerlijkheid Besoijen. Het noordelijkste gedeelte van 's-Grevelduin-Capelle was Nederveen. De toevoeging Capelle is van latere datum. De oudste benaming van Capelle was Wendelnesse en daarmede werd dan het zuidelijkste gedeelte dier gemeente bedoeld, Reeds in 1200 was er een Egidius (gillis) van Wendelnesse of Wilnesse (wendelnesse is synoniem met wildernis). De naam Capelle, in plaats van Wendelnesse, komt hoogstwaarschijnlijk het eerst voor in 1353 of daaromtrent, to en er reeds een kapel of bedehuis zal geweest zijn. Immers op maandag na St. Laurens, dat was 12 augustus 1353, gaf graaf Willem V aan Gerrit van Nederveen een moer, breed vijfhonderd roeden, ge1egen "zuydwaerts af te Brabant waert jegens het ambacht Cappellen".

Een ander ambacht was "die Zidewinde" (ZuidewijnCapelle), zoals het genoemd wordt in een rekening van de grafelijkheid van Holland. In de tweede helft der veertiende eeuw was Jan van Zijdewinde daarmede door Aalbrecht van Beijeren verlijd geworden. De Zijdewinde was, gelijk uit de naam valt af te leiden, een binnendijk of dwarsdijk. Deze liep van de Zuider Maasdijk tegenover Meeuwen naar het zuiden tot aan de Loonsedijk, dus tot aan de grenzen van Brabant. De bevo1king vestigde zich 1angs de dijk en het is geen wonder, dat het ambacht daaraan zijn naam ontleende.

Vrijhoeven of Vrijhoeven-Cappe1, eigenlijk vier hoeyen moers, gelegen onder 't ambacht van 's-Grevelduin, werd in 1388 door Aalbrecht van Beijeren, destijds ruwaard van Holland, vrij van tienden (waaraan het zijn naam Vrijhoeven ontleende) verkocht aan Zeger F1oriszoon, welke verkoop in 1390 door Aalbrecht, als graaf van Holland, is bekrachtigd. Oudtijds behoorde het grondgebied van Vrijhoeven-Capelle tot Zijdewinde. Na 1421 heeft Vrijhoeven zich van Zuidewijn afgescheiden en hebben de inwoners van Vrijhoeven-Capelle zich de heerlijkheid toegeeigend.

De oorspronkelijke bevolking van Capelle hie1d zich hoofdzakelijk bezig met veenderij, visserij, veetee1t en een weinig landbouw. Het uitvenen der lage, moerassige streek bleef meer dan drie eeuwen (van omstreeks 1300 tot rond 1600) de hoofdbron van bestaan. Het graven van de reeds genoemde Loonse vaart voor het vervoeren van turf" bracht in die jaren een bedrijvigheid in de schipperij met zich mede, waarvan thans geen denkbee1d meer kan worden gevormd. (Bronvermelding: Taxandria-Lv.d. Hammen Niczn.)

Ziedaar, een stukje oude geschiedenis van de gemeenten Capelle, Vrijhoeve-Capelle en Sprang, in het jaar 1923 samengevoegd tot de gemeente Sprang-Capelle. Een stukje jonge geschiedenis vindt u terug in de vo1gende afbee1dingen. De daarbij verme1de tekst werd in hoofdzaak samengeste1d door de oud-gemeentebode, de heer P. van der Schans.

SPRANG (N. Br.), - Oos tzjide. 5498

1. Ret Oosteinde is van oudsher een hechte gemeenschap. Werden oranjefeesten georganiseerd dan spanden jong en oud sam en om het best voor de dag te komen. Ret Oosteinde werd versierd met erebogen en meestentijds behaalde zij de eerste prijs. Naast de groep person en aanide linkerzijde bevindt zich thans de ingang van de Prof. Lorentzlaan naar Waalwijk.

2. Gehee1 links staat de woning, welke vroeger werd bewoond door wethouder en locoburgemeester Maijers. In het witte huis daamaast was het winkeltje gevestigd van exmare chaussee Valko Ze1f staat hij voor zijn huis met de rechterhand in zijn zijde. Dit huis is thans de showroom van machinefabriek Van Oversteeg. In het midden op de voorgrond, naast het meisje met het witte schortje, staat een van de in 1960 vermoorde gebroeders Van Ze1st.

Tramatation.

3. Ret tramstation in Sprang. Ret cafe bood tevens wachtgelegenheid voor de trampassagiers. Aan de overkant van het station was eenaanbrengbestelkantoor van Van Gend en Loos gevestigd, Thans bevindt zich hier het kruispunt Tilburgseweg - Kerkstraat - Oosteinde.

Oitf. Nauta, Vel sen.

246L

G -oet uit PRAXG. - Wag naar Ws. wijk.

4. De weg naar, Waalwijk, thans de Jan de Rooijstraat. Het huis is bewoond geweest door Johan Meijer. Noordwaarts daarvan lag een grote tuin tot aan de Merk.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek