Stadskanaal in oude ansichten deel 1

Stadskanaal in oude ansichten deel 1

Auteur
:   W.H. van der Ploeg
Gemeente
:   Stadskanaal
Provincie
:   Groningen
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4057-7
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Stadskanaal in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Stadskanaal kan niet bogen op een lange geschiedenis: de plaats zelf bestaat twee eeuwen, de gemeente sinds de jaren zestig. Toch zijn er delen in de gemeente die een respectabele ouderdom hebben.

De plaats Onstwedde kan men als het moederdorp van de gemeente beschouwen. In een inkomstenlijst van Werden, die men dateert op omstreeks 900, komt de naam Uneswide voor, in Westerwolde gelegen. Deze naam wordt door dr. W. de Vries in zijn Groninger Plaatsnamen (Groningen, 1946) verklaard als .Jiout van Uni", een manspersoon. Sedert de middeleeuwen is Onstwedde een van de vijf kerspel-dorpen in het Westerwolds gebied. Maar ook v66r de middeleeuwen is de strik in en om Onstwedde al bewoond geweest. In dit zandgebied heeft men heel wat prehistorische vondsten gedaan, onder andere in de vorm van vuurstenen bijlen, Toen in 1765 de burgemeesters van de stad Groningen besloten een kanaal te graven, loodrecht vanuit het Oosterdiep in Wildervank, om de venen in Zuidoost-Drente "aan snee" te brengen, kreeg de toen bestaande gemeente Onstwedde dat deel van de venen bij haar grondgebied, dat tussen Barkelasloot (zie afbeelding 15) en de Karel Schenksloot ligt (zie afbeelding 1). Het gedeelte van de venen ten noordwesten van de Barkelasloot kwam aan de toenmalige gemeente Wildervank (op afbeelding 1

abusievelijk met Veendam aangegeven). De rest van het veengebied tot Ter Apel werd bij de gemeente Vlachtwedde gevoegd. In 1615 was reeds door de landmeter Jan Sems de grens met Drente vastgesteld, die als een rechte lijn door het veengebied werd getrokken.

Gedurende de eerste helft van de negentiende eeuw fungeerde Onstwedde nog als hoofdplaats van de uitgestrekte gemeente. Daar zich langs het Stadskanaal steeds meer inwoners vestigden, kwam het zwaartepunt van de gemeente langzamerhand in de nieuwe veenkolonie te liggen. Bovendien nam de bewoning toe in zuidoostelijke richting: Musselkanaal ontstond langs het verlengde Stadskanaal, daarmee de oude woonkem, de Horsten, op een zan drug gelegen, overvleugelend.

In 1863 werd de zetel van het gemeente bestuur naar Stadskanaal verplaatst. Eerst was het hotel Dopper de vergaderplaats van de vroede vaderen (afbeelding 31), later, in 1882, verrees een nieuw gemeentehuis (zie omslag). Tot 1 januari 1969 bleef de gemeente haar oude naam Onstwedde voeren. Sinds die datum is de naam Stadskanaal ook op de gemeente overgegaan, terwijl deze nieuwe gemeente werd vergroot met het Wildervankster deel van het Stadskanaal.

De gemeente be staat uit twee verschillende delen: het

oudste deel, het zandgedeelte met Onstwedde als centrum, behoort in voorkomen typisch tot Westerwalde. De bevolking vindt voornamelijk haar bestaansmiddelen in de agrarische sector en spreekt het Westerwolds dialect.

Tot het agrarisch deel van de gemeente behoren verder Tange-Alteveer, Mussel, Veenhuizen en Vledderveen, hoewel deze dorpen niet alle zanddorpen zijn. De brede strook langs het kanaal, Stadskanaal en Musselkanaal omvattend, is het veenkoloniaal gedeelte, dat de laatste jaren sterk veranderd is door kornvorming en industrialisatie. De bevolking vormt in tegenstelling tot het Westerwoldse gebied geen eenheid, maar vertoont veel variatie.

Stadskanaal heeft in de loop der tijden drie centra gekend. In het midden van de vorige eeuw lag dit in de buurt van de weg naar Pekela. Daar ontstond bedrijvigheid door scheepsbouw en daar eindigde later oak de stoomtramlijn van Winschoten via Oude en Nieuwe Pekela.

Omstreeks de eeuwwisseling verplaatste het centrum zich naar het gedeelte tussen de Gele Klap en de Gasseltemijeveenschemond. Ret Hoofdstation van de spoorwegen yond hier een plaats en er verrezen villa's en renteniershuizen van rustende landbouwers.

Na de Tweede Wereldoorlog is het kanaalgedeelte tus-

sen Drouwenermond en Buinermond steeds meer een centrumfunctie gaan vervuilen. Dit werd mede vera orzaakt door een uitbreiding van de bebouwing in de richting van Onstwedde. Dit gedeelte van Stadskanaal heeft een grondige metamorfose ondergaan. Wie het Stadskanaal van voor de oorlog nog in ziin herinnering heeft, zal zijn ogen uitwrijven bij het zien van het modeme winkelcentrum. Ret hoofdkanaal be staat nog, maar de turfschepen zijn verdwenen. Wachttijden voor afgedraaide en opgehaalde bruggen behoren tot de uitzonderingen.

Om het vroegere Stadskanaal met zijn wijde omgeving voor de huidige generatie vast te leggen, is dit boekje met oude herinneringen uitgegeven. Nu ook de buitendorpen zich in een modem jasje gaan vertonen, is het goed, verdwenen hoekjes in beeld en woord vast te houden. De modeme mens blijft een romantische trek naar het verleden behouden. Aan die behoefte wil dit album enigszins tegemoet komen. Ret is onmogelijk aile particulieren te noemen, die door het beschikbaar stellen van oude foto's en prentbriefkaarten aan deze uitgave hebben meegewerkt. Zij, evenals de ambtenaren van het gerneentelijk fotoarchief, mogen zich verzekerd weten van de dank van de samensteiler.

1. Dit was het grondgebied van de gemeente Onstwedde tot 1 januari 1969. Op die datum werd de gemeente vergroot met een strook grond ten noordwesten van de Barkelas1oot. Deze kaart komt voor in de gemeenteatlas van de provincie Groningen door C. Fehse, uitgegeven in het jaar 1862.

,

,

I",

i i~ !

! ~

- . ..;

ONSTWEDDE.

-:..:...- - --=-

T: l;Hox~,"fa:I.l'.' . J.OO.'IJ.:~:XS J . .,.oo~ .=:--..:- -=-

,-

2. Op 15 mei 1917 werd deze foto van de gemeenteraad van Onstwedde gemaakt. Zittend van links naar rechts: Kruger (SDAP), Frielink (idem), Mulder (Comm.), wethouder Steeman (KSP), burgemeester Van Sevenhoven, secretaris J.F.R. Meijer, wethouder Luring (AR), Linzel (AR) en Bruggers (AR). Staande: gemeenteveldwachter-bode Hartenhof, Stiekema (KSP), Smith (AR), Migchels (AR), Tempel (Liberalen), Brouwer (AR), Kruize (AR) en Daggers (KSP). Afwezig De Jonge (AR).

3. Deze luchtfoto geeft de plaats Stadskanaal weer v66r 1930. Het centrum lag toen bij het Hoofdstation, dat hier ook centraal op de foto staat. De Drouwenermond en de Onstwedderweg zijn duidelijk te onderscheiden.

Groet uit Stadskanaal

Scheepswerf en Aardappelmeelfabriek bij Spriugersverlaat

? I

! .

I ,",

~

4. Op deze afbeelding uit 1920 staat rechts W.A. Scholtens aardappelmeelfabriek, die voor het laatst in bedrijf was tijdens de campagne 1930-1931 en daarna werd afgebroken. De scheepswerf van Van der Werff daarnaast, een van de beide die zich bij het Springersverlaat bevonden, is ook al jaren verdwenen.

.. '-._--'~

5. In 1787 werden de eerste twaalf huizen aan het Stadskanaal, vlakbij de Pekelerweg, gebouwd. De stad Groningen liet ze bouwen voor f 4780,~ terwijl de huur een kwartje per week bedroeg. In de jaren vijftig werd het laatste huis, volgens de gegevens van het Veenkoloniaal Museum te Veendam, afgebroken.

6. Dat in een van de eerste huizen deze gedenksteen werd ingemetseld, is een bewijs dat de huizen niet bestemd waren voor gewone veenarbeiders. Misschien voor functionarissen van de stad Groningen, zoals de veenopzichters. De steen bevindt zich nu in de voorgevel van een bijgebouw op de hoek van de Pekelerweg. (Foto: C.P.J. v.d. Ploeg.)

7. Het tram station bij de Peke1erweg was het eindpunt van de stoomtram die van Winschoten via Peke1a reed. Op deze foto uit 1905 ziet men passagiers van de tram uit Peke1a overstappen in de paardetram naar Wildervank. Links naast het tramstation bevond zich het cafe H.J. Nijboer, dat op de foto niet meer te zien is.

.. - _":-

.:

u.tq. J. fere.~a:'l. SI2js~anl;a1. se. 841~

/J.~ ;~; ~/~7~~ e; ~.

8. Rond de eeuwwisseling was het bij de sluizen geweldig druk. In 1850 passeerden meer dan 10.000 schepen deze tweede sluis, het zogenaamde Olthofsverlaat. Hier kwamen de meeste winkels, ook aan de "landskant". Op deze opname van ongeveer 1900 bevindt zich links de winkel van Koch, met het opschrift: "Horlogerie, Goud en Zilver, Galanterieen."

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek