Stadsschutterij en stadsomroeper Ambassadeurs van Sloten

Stadsschutterij en stadsomroeper Ambassadeurs van Sloten

Auteur
:   M.G.H. Hendriks
Gemeente
:   Gaasterlân-Sleat
Provincie
:   Fryslân / Friesland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5370-6
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Stadsschutterij en stadsomroeper Ambassadeurs van Sloten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

De ruim 700 jaar oude geschiedenis van de kleinste stad van Friesland is letterlijk en figuurlijk geen onbeschreven blad gebleYen. De burgers, die in de loop van deze jaren op een woon- en leefgebied van amper 2V2 ha. de loop van de geschiedenis rondom hun stad hebben gernarkeerd, hebben in hun do en en laten blijk gegeven dat Sloten in hun leven veel heeft betekend. En ... tot op de dag van vandaag nog steeds betekent.

Diverse personen, zaken en gebeurtenissen hebben hierop een stempel gedrukt. Hoewel er reeds het een en ander over Sloten en zijn burgers is geschreven, willen wij in het kader van dit beknopte boekje twee exponenten uit dit kleurrijke mozaiek tegen het licht houden, te weten: de Stadsschutterij en de Stadsomroeper. Beide fenomenen hebben in het verleden een rol van betekenis gespeeld in het leven van de stedelijke gemeenschap en zij doen dit heden ten dage nog steeds. Zij vormen de unieke symbolen van een samenleving, die groots in het kleine kan worden genoemd.

Sloten heeft in al die 700 jaren van zijn bestaan roerige en stormachtige tijden gekend. Wat gedurende eeuwenlange familie- en partijtwisten vanaf 1200 tussen Schieringers en Vetkopers, in latere eeuwen gevolgd door aanvallen en belegeringen door Gelderse, Bourgondische en Spaanse soldaten niet is gelukt om een eind te maken aan dezelfstandigheid van de stad, is anderen kort na de viering van het 700-jarig bestaan in 1983 met niet-militaire middelen wei gelukt. Door bestuurlijke besluitvorming van de landelijke overheid yond er in 1984 een gemeentelijke herindeling plaats. Sloten raakte daarbij zijn bestuurlijke zelfstandigheid kwijt en het werd met Gaasterland samengevoegd in een nieuwe bestuurlijke eenheid: de gemeente GaasterlanSleat.

De burgers van Sloten zijn ondanks aile voor- en tegenspoed zichzelf gebleven. Ze hebben de sfeer, die er van hun stedelijk monument uitstraalt aan rust en verstilde schoonheid, bewaard. Sterker zelfs: ze zijn er in geslaagd om op eigentijdse wijze een bolwerk op te richten, dat bescherming en veiligheid biedt aan en tegen allerlei opdringende invloeden van buitenaf.

Via folkloristisch aandoende activiteiten - zoals die van de stadsschutterij en de stadsomroeper - bieden zij ontspanning en gastvrijheid aan al degenen, die hun stad willen bezoeken. Zij houden zichzelf alsmede de buitenwereld een spiegel VOOL In een buitenwereld vol geweld stellen zij op jongensachtige en speelse wijze de onzin van het militaire machtsvertoon in een eigen daglicht. In een tijd, die overspoeld wordt door allerlei hoogwaardige middelen aan informatie-mogelijkheden, laat de stadsomroeper op klankrijke en luisterrijke wijze horen, dat hij niet monddood is gemaakt.

Oh zeker, de "Sleatemers" zelf zijn allerminst benauwd om op gepaste wijze gebruik te maken van de hedendaagse technische mogelijkheden en voorzieningen. Met elkaar waken zij er echter weI voor , dat hierdoor de unieke eigenheid en het culturele erfgoed van de stad door de geest van de tijd wordt aangetast. Met elkaar geven zij tegendruk aan de anonimiteit van het bestaan en de "verdinging" van het leven. Een korte terugblik in de hi storie van de stad zal duidelijk maken welke waarde de stadsschutterij en de stadsomroeper in het leven van alledag heeft gehad. En voorts - in de huidige rolvervulling - waarom zij de ambassadeurs willen zijn van een stad, die als versteend cultuurmonument in werkelijkheid nog springlevend is.

M. Hendriks

1. Deze maquette- gemaakt door Tjipke de long waarbij als model diende een tekening van Jacob van Deventer- geeft een indruk hoe "Slooten" er omstreeks 1661 zou hebben uitgezien.

GAASTERLAND

Uit de diverse bronnen, die er in de rijks- en voormalige gemeentearchieven over Sioten bekend zijn, zou de eerste vermelding over de naam zijn terug te vinden in een document van 26 maart 1384, waarin de Schepenen en Raad van Kampen die van Sioten "een vrede geven".

Of Sioten toen ook al stadsrechten bezat, is niet bekend. Het tipje van de sluier hieromtrent wordt opgelicht door de vermelding in een document van 30 augustus 1426, waarin staat vermeld dat Sioten met 7 andere steden de oorkonde zegelt, waarbij wordt besloten tot de vereniging van Oldehove, Nijehove en Hoek.

In het toenmalige ruige en dunbevolkte gebied van wat we nu kennen als de Zuidwesthoek van Friesland, speelde de overvloedige aanwezigheid van het water een grote rol. Het ontstaan van deze streek zou het uiteindelijke resultaat zijn van de geweldige oerkrachten in de natuur, waarin ijsmassa's vanuit Noord Europa via gletschers de ondergrond omhoog duwden. Op hun weg werden grote en kleine stenen meegevoerd. Door het inwerkende natuurgeweld gedurende duizenden jaren werden deze stenen tot leem vermalen en vergruizeld. Deze samenklonterende keileem stapelde zich op door de schuivende werking van de gletschers en de lage landen aan de zee werden ermee bedekt. In onze streek is op deze wijze het Zuid-Friese landschap ontstaan. De opgestuwde steenmassa yond hier een uiteindelijke rustplaats en het vormde een natuurlijke barriere als bescherming tegen het water van wat we nu kennen als het IJsselmeer. Opgezweept door de storm stond dit gebied herhaaldelijk bloot aan overstromingen. Door de werking van eb en vloed kreeg de streek een moerassig en veenachtig karakter.

Het hoger gelegen Gaasterland - mede beschermd door de natuurlijke vorming van een aantal kliffen - had minder van deze periodieke wateroverlast te lijden dan de lager gelegen streken.

.' - j ,

} .~---, <~"- ,;

·.'-:-.~r-:t..~.t~~!J?:"7~: ';

2. De Wyckeler poort.

aNTWIKKELING V AN SLaTEN

In de loop der jaren ontstond er een waterloop, die de verbindingvormde tussen de toentertijd genoemde Middelzee en de Fliestroom. Deze waterloop, die we kennen onder de benaming van de EE, is in de latere ontwikkeling van Sloten van grote betekenis geweest. Vanuit het achterland slingerde zich een landweg vanuit Stavoren via Gaasterland naar het hoger gelegen Doniawerstal. Sloten, dat in feite als een klein eiland door het water was omringd,ontstond doordat deze landweg het water van de EE kruiste.

De sleutel in het slot. Het bleek in de verdere ontwikkeling van wat later de stedelijke gemeenschap Sloten zou gaan worden van meer dan symbolische betekenis te zijn. Het kon immers niet uitblijven, dat de hier ontstane sleutelpositie als zeer belangrijk werd onderkend door hen, die op het bezit en uitoefening van de macht waren gebrand.

De historie leert, dat in de loop van de Be eeuw het machtige geslacht van de familie van Harinxma thoe Slooten zich op deze plaats een onderkomen liet bouwen, van waaruit de gehele omgeving kon worden beheerst. Op deze strategisch gunstige ligging kwamen mensen af, die in de nabije omgeving ervan wilden wonen; het verschafte hen een gevoel van veiligheid.

De woon- en leefomgeving werd verder uitgebouwd en omwald enerzijds als bescherming tegen de overlast van het water en anderzijds tegen degenen, die met een begerig oog keken naar de mogelijkheden, die deze sleutelrol in feite met zich bracht.

De geschiedenis van Sloten, zo blijkt uit het voor handen zijnde bronnenmateriaal, he eft laten zien dat de gunstige ligging van de stad een magnetische aantrekkingskracht heeft gehad op tal van partijen, die met tegenstrijdige belangen elkaar het leven zuur hebben gemaakt.

De kleine nederzetting was inmiddels omgebouwd tot een vestingstad.

3. De Koepoort.

DE VESTINGWERKEN

Door de eeuwen he en hebben de gegraven stadswaIlen en de aangelegde fortificaties hun waarde bewezen door het leven van de poorters in de stad. Dat hierbij de meesterhand van de vestingbouwer Menno van Coehoorn in later jaren aanwezig is geweest - hij ligt in een praalgraf in de naburige kerk van Wijckel begraven - is duidelijk. Bekend is, dat in een eerder stadium een gracht rond de nederzetting is gegraven. Met de hieruit vrijgekomen grond is een omwalling van de stad tot stand gekomen, die tevens als borstwering dienst heeft gedaan. Met dit karwei zou in de 14e eeuw reeds een begin zijn gemaakt.

Het bleek geen overbodige luxe te zijn. De gedurende lange tijd op het scherp van de snede gevoerde strijd tussen de Schieringers en de Vetkopers is ook aan Sloten niet ongemerkt voorbij gegaan.

De van Harinxma's, die tot het kamp van de Schieringers behoorden, kregen het stevig aan de stok met de Vetkopers. In het jaar 1420 moesten zij aIle zeilen bijzetten om de belegering door de troepen van de Vetkopers het hoofd te bieden. De ingesloten Slotenaren werden ontzet door de te hulp gekomen HoIlandse graaf Jan van Beieren en de Vetkopers werden met zware verliezen terug geslagen. Na enkele tientaIlen jaren van betrekkelijke rust sloeg aan het eind van de 15e eeuw opnieuw de vlam in de pan. Op eigen kracht slaagden de verdedigers van de stad - de toenmalige stadsschutterij, waarover we verderop meer uitvoerig zullen terug komen - er in zich de Vetkopers van het lijf te houden.

Tenslotte is blijkens de archieven bekend, dat in 1496 op het ijs van het Slotermeer door deze kemphanen een fiks robbertje is gevochten. Er kwam een eind aan het ijsgevecht, omdat de strijders door het ijs zakten.

4. Lemsterpoort met molen.

KAREL V AN GELRE

De natuurlijke en uitermate strategische ligging van de stad was er ook in de 16e eeuw oorzaak van, dat de vesting Slot en doelwit bleef voor een fel begeerde inlijving van de elkaar bestrijdende partijen. Onder een andere vlag en onder andere concurrenten bleef Sloten het mikpunt. Karel van Gelre, de aanvoerder van de Gelderse partij en Karel V, de aanvoerder van de Bourgondische partij, waren daarin de hoofdrolspelers. Karel van Gelre trok tenslotte aan het kortste eind en hij moest zijn laatste steunpunten in Friesland, te weten Dokkum, Bolsward en Sloten, prijs geven.

Sioten werd door de Bourgondiers veroverd en bezel. Karel V nam geen halve maatregelen; hij wilde niet opnieuw in een uitputtingsslag met van Gelre betrokken raken. Hij gaf opdracht tot het afgraven van de wallen om daarmede te voorkomen, dat de Gelderse troepen zich opnieuw binnen de wallen van Sioten zouden kunnen verschansen.

5. De Sneekerpoort.

DE TACHTIGJARIGE OORLOG

Vooralsnog bleek een rustige en ontspannen leefsituatie voor de poorters van de stad een onbekend begrip te zijn. Tijdens de 80-jarige oorlog (1568-1648) raakte Sloten opnieuw betrokken bij het krijgsgeweld. De opstand tegen de Spaanse overheersers vormde de aanzet voor een nieuwe periode van ongedurigheid en onzekerheid. De Staten van Vrieslant begonnen zich te roeren en probeerden het verzet tegen de Spanjaarden meer handen en voeten te geven.

In de jaren 1581-1582 werd Sloten op bevel van de Prins van Oranje weer van een nieuwe fortificatie voorzien. Menno van Coehoorn werd met de uitvoering ervan belast. De stad werd geheel omwald en ditmaal werd de vesting tevens voorzien van uitgebouwde bastions. Het verdedigingsapparaat werd doorbroken door twee waterpoorten, namelijk de zogenoemde Sneeker of Woudsender en de Lemster poort alsmede door twee landpoorten, namelijk de Wyckeler of Gaaster poort en de Koe- of Woudpoort. De deugdelijkheid van deze verdedigingslinie werd al snel op de proef gesteld.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek