Stadsschutterij en stadsomroeper Ambassadeurs van Sloten

Stadsschutterij en stadsomroeper Ambassadeurs van Sloten

Auteur
:   M.G.H. Hendriks
Gemeente
:   Gaasterlân-Sleat
Provincie
:   Fryslân / Friesland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5370-6
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Stadsschutterij en stadsomroeper Ambassadeurs van Sloten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

6. Op de Vismarkt, voor de herberg "den Prince van Orangien" staat de Stadswacht met stadsvlag aangetreden. Aldaar (1582) wordt de afzweringsakte voorgelezen tegen Philps II, de Koning van Spanje.

HET BIERSCHIP

In 1588 yond de historische overval op Sloten plaats met als geheim wapen in de strijd het befaamd geworden bierschip. Het was kennelijk de Spanjaarden heel wat waard om de stad, die naast de eigen stadsverdediging onderdak bood aan veel andere soldaten, in handen te krijgen.

De collaborateur Pier Lupckes uit het naburige Tjerkgaast had voor de Spanjaarden een list bedacht. Hij had in het ruim van enkele schepen een aantal Spaanse soldaten ondergebracht en biervaten er bovenop gestapeld. Bij het binnenvaren van de stad zou deze in de klassieke oudheid al eerder beproefde methode met het bekende paard van Troje voor het beoogde verrassingseffect moe ten zorgen. Lupckes had voor het welslagen van deze opera tie van te voren de wachters van de stad proberen om te kopen. Voorts zou hij aan de hem bevriende schippers het sein op veilig zetten voor het binnenvaren van de stad. Een opkomende storm werd de directe aanleiding voor het mislukken van deze operatie. De list werd ontdekt en de Spaanse overvallers werden vakkundig onschadelijk gemaakt. De plannenmaker Lupckes werd onthoofd en als afschrikwekkend voorbeeld werd zijn hoofd op een lange stok gespiest en op het Noorder Bolwerk geplaatst.

7. De Spanjaarden kregen het "spaans benauwd". De zorgvuldig beraamde aanval met het bierschip op Sloten (13-5-1588) mislukte. Op de tekening (gemaakt door Tjipke de long) is deze aanslag uitgebeeld. Het gevecht had plaats tussen de hoge bolwerken en de Sneeker Poort; rechts op de plaat: de Harinxma Schans en Stins.

IN RUSTIGER VAARWATER

Na een lange periode van onrust en onzekerheid als gevolg van de herhaaldelijk plaatsvindende gewelddadigheden door allerlei elkaar bestrijdende partijen, de diepe sporen die de godsdienstige strijd als onderliggende voedingsbodem voor de verdeeldheid heeft getrokken, kwam het leven van alledag in de volgende eeuwen eindelijk in een wat rustiger vaarwater.

De handel bloeide op. De gunstige natuurlijke ligging van Sioten, waarbij alles wat over het water vanuit Friesland naar het zuiden moest worden vervoerd en de stad moest passeren, werd flink uitgebuit. De werkgelegenheid in diverse hierbij betrokken branches bloeide op en zorgde voor een ongekende welvaart.

De beide waterpoorten deden daarbij dienst om te beletten, dat de schepen zouden doorvaren zonder eerst tolgeld te hebben betaald. Door verbetering van de Dokkumer EE werd het mogelijk, dat ook de Groningse schepen via Friesland hun goederen konden vervoeren via Sloten. Het vervoer over de weg, dat met de invoering van het tolrecht in 1607 via de brug de stad wilde passeren, leverde het stadsbestuur evenmin windeieren op. In 1957 werd dit tolrecht afgeschaft.

Als gevolg van deze gunstige ontwikkeling werden er fraaie woonhuizen gebouwd, waarvan een groot aantal nu nog vanwege hun monumentale vormgeving de stad zo'n schitterend aanzien hebben gegeven. Dit unieke en monumentale erfgoed uit het culturele verleden van de stad heeft de rijksoverheid in 1972 doen besluiten om de stad het predikaat te geven van "beschermd stadsgezicht".

....??..

????? e ? -'.- j60-.. ?.???. ":',.:

~:-

." _ ..

8. Oudegracht met Bolwerk.

ONTMANTELING VAN DE VESTINGWERKEN

De oorspronkelijke vestingwerken, die door de ontwikkeling in de tijd geleidelijk aan hun functies hadden verloren, werden grot end eels "ontmanteld". In 1850 besloot het stadsbestuur tot het afbreken van de Wijckelerpoort; korte tijd later volgde de afbraak van de Koe- of Woudpoort. De in deze poort aanwezige gevelsteen met het opschrift "Neat te goed, neat te tioed" (niet te goed, niet te slecht) bleef behouden en werd ingemetse1d in de zijgevel van de Nederlands hervormde kerk. In 1857 werd tenslotte besloten tot het afgraven van de bolwerken. Met deze sloopwerkzaamheden kwam een einde aan de activiteiten van de poortwachters, de stadsschutterij alsmede de stadsomroeper, die in de vele voorafgaande j aren een rol van betekenis hadden gespeeld in de uitoefening van hun werkzaamheden.

Van de eens zo machtige vestingwerken rondom de stad zijn aIleen de Lemsterpoort en Woudsenderpoort nog de mark ante getuigen van het roemrijke verleden. In hun huidige vorm dateren zij volgens de aangebrachte jaartalstenen uit 1821 en 1768. Met financiele steun van de rijksoverheid werden beide monumenten gerestaureerd. Onder de Lemsterpoort was in vroeger jaren de stadsgevangenis gevestigd. In de Sneeker- in de volksmond ook weI de Woudsenderpoort genoemd - zijn de stadswapens aangebracht.

De viering rondom het 700-jarig bestaan van de stad Sioten is voor een aantal enthousiastelingen aanleiding geworden om de historische draad uit het verleden weer op te pakken. Het heeft geleid tot het opnieuw in het leven roepen van de stadsschutterij en de stadsomroeper. Beide fenomenen - die door de onderlinge samenhang uniek zijn voor ons land - zullen wij in het vervoig van dit historisch overzicht nader onder de loupe nemen.

Sioten (Fr.)

Oude~~cht met Bolwerk

9. Tijdens de viering van het 700-jarig bestaan van de stad in 1983 liepen de burgers in oorspronkelijke klederdracht rond. In die maanden was er grote belangstelling voor de " wedergeboorte" van de stadsschutterij.

DE STADSSCHUTTERIJ VAN SLOTEN

Als een rode draad door de geschiedenis van de stad loopt die van de stadsschutterij. Van begin af aan zijn de leden van de schutterij nadrukkelijk betrokken geweest bij de bescherming en verdediging van de stad. Zij bewaakten de wallen en de poorten; bij de belegering van de stad gaven zij aan de burgers instructies hoe er gehandeld moest worden om het dreigende gevaar af te wenden.

Tijdens de woelige periode, waarin een aantal invloedrijke en machtige Friese families elkaar naar het leven stonden (Schieringers en Vetkopers) kreeg het schieringsgezinde Sloten het zwaar te verduren. Zes keer werd de vesting belegerd en aangevallen.

De to en terti j d zo geheten Stadsverdeling - een voorloper van de latere schutteri j - slaagde er in aile aanvallen af te slaan.

Er is enige fantasie voor no dig om zich een beeld te vormen hoe en onder welke omstandigheden er geknokt moest worden om het vege lijfte redden. Het wapentuig, waarover de vechtersbazen konden beschikken, bestond veelal uit apparatuur dat geschikt was voor een gevecht van man tegen man.

Gelet op het betrekkelijk geringe aantal inwoners van de stad, was er geen sprake van voldoende menskracht om de voortdurende dreiging van buitenaf het hoofd te bieden. Hoewel de verdedigers op en achter de wallen in het voordeel waren tegenover de aanvallers, die vanaf het water en tegen de verhoogde wallen heel wat extra inspanning moesten leveren om tot het beoogde doel te geraken, zijn de Slotenaren ondanks de numerieke minderheid erin geslaagd om lange tijd de vijand buiten de deur, d.w.z. de poorten en de wallen te houden.

10. Stadsschutterij en stadsornroeper hebben een goede naarnsbekendheid gekregen als "arnbassadeurs" van hun stad.

HET INSTELLEN V AN EEN STADSWACHT

In 1523 moesten de dappere Slotenaren voor het eerst het onderspit delven. Het stadje werd veroverd en bezet door de Bourgondische troepen van de Spaanse keizer Karel V. In de oude archieven van de stad is een verzoekschrift uit 1523 aan de vertegenwoordiger van de keizer aanwezig, waarin door het stadsbestuur wordt gevraagd om een regeling voor de handhaving van de orde en rust. Uit het historische bronnenmateriaal rond deze strijd, blijkt dat er ook sprake is van ander wapentuig dan de traditionele lansen en zwaarden. Vermeld wordt, dat , ,met macht en ghewelt van geschut den Stadt zeer beschoten is." Uit het verdere "oorlogsverslag" valt af te leiden, dat er behoorlijke schade in de stad is aangericht.

Het leek een logisch verzoek, omdat door de veroveraars van de stad op bevel van hogerhand de wallen en bolwerken met de grond gelijk werden gemaakt.

Op dit verzoekschrift werd in 1524 positief gereageerd met het besluit (eveneens in het stadsarchief aanwezig), dat er een Stadswacht moet worden gevormd. Deze zal bestaan uit aIle weerbare , ,Sloetmannen welcke in gheval van noot het lijf ende goet vhan aIle die Burgeren sullen beschermen en verder de wallen dagen ende nagt sullen bewaecken tegen belagers, alsmede tegen brand- storm- en vloedgevaar."

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2020 Uitgeverij Europese Bibliotheek