Staphorst in oude ansichten

Staphorst in oude ansichten

Auteur
:   J. Poortman
Gemeente
:   Staphorst
Provincie
:   Overijssel
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4464-3
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Staphorst in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Tussen 1176 en 1292 komt het veenachtige gebied tussen de Overijsselse Vecht en de Reest (Meppe1erdiep van nu) "aan de snee", dat nu voor een groot deel de gemeente Staphorst uitmaakt. Hoe de ontginningen precies zijn verlopen voor de drie gedeelten waaruit de gemeente bestaat, weten wij niet. WeI weten wij dat er voor 1282 een kerk was in het oude Staphorst, dat in datze1fde jaar Rouveen werd toegestaan een kerk te bouwen en dat in IJhorst in 1292 een kerk stond. De ontwikkeling is voor elk van de de1en verschillend geweest en we kunnen rustig aannemen dat tenminste een of twee geslachten er al hebben gewerkt voor de ontginners zo talrijk waren dat ze een pastoor konden onderhouden, wat een voorwaarde was voor de stichting van een kerk. In IJhorst werd vermoedelijk ontgonnen door inwoners van Salland, die aan de andere kant van de Vecht woonden. Dat za1 voor een groot deel ook het geva1 zijn geweest voor Rouveen, waar de ontginning vanuit Hasselt en het Zwartewaterklooster (1233) begon. Dat gebeurde voor Staphorst vanaf de Reest. Vermoedelijk werd de ko1onie genoemd naar de hoogte bij een doorwaadbare p1aats in die Reest.

De kolonisten waren niet de eerste bewoners van de streek daar; dit is geb1eken uit de ontdekking van meer dan negenduizend jaar oude voorwerpen bij De Gaste, een hoogte in dit vroegere veengebied. Wie de ontginners-ko1onisten zijn geweest is niet met zekerheid te zeggen, a1 is de invloed van de kloosters te Haske en Dicninge bij De Wijk groot geweest. Het valt op dat de ontginningen per honderd veertig jaar voor Staphorst verp1aatsing naar het zuiden nodig maakten met te1kens nieuwe kerkbouw. In 1282 nog te Olde Staphorst, in 1400 te Ketelhaar, van 1512 tot 1752 aan de tegenwoordige Meppelerweg en daarna op de huidige p1aats in Staphorst. In 1952 werd op die plaats een nieuwe kerk aan de toren gebouwd. Gingen de ontginners op Rouveen eerst naar de kerk in Hasselt of het Zwartewaterklooster, waarvan de invloed hier zeer groot is geweest, later werd de kerk gebouwd in het Bisschopss1ag, waarna deze nog twee keer in datzelfde slag werd verplaatst, het laatst in 1642 naar de tegenwoordige plaats aan de Oude Rijksweg. In IJhorst bleef de kerk de eeuwen door op dezelfde plaats. WeI werd deze kerk vernieuwd: het laatst in 1823; in 1974 werd zi] gehee1 gerestaureerd.

Van de aanvang af was de ontginning van Uhorst anders dan die van de kerspelen Staphorst en Rouveen. Immers, de zandgrond die elders merendeels ontbrak, maakte snellere aanpak mogelijk en deed zestien grote erven ontstaan.

Het tegenwoordige Staphorst maakte toen, tot 1811, dee 1 uit van Hasselter Ambt en heeft het door de eeuwen heen zwaar te verduren gehad. Ten eerste omdat het werd doorsneden door de "grote" postweg Hasselt-Groningen met alle gevolgen in oorlogstijden. Denk aan de Gelderse Oorlog van 1500 tot 1536, de Tachtigjarige Oorlog, vooral van 1568 tot 1594, en de Munsterse of Bisschoppelijke oorlogen van 1666 en 1672 tot 1674. Soms werden Staphorst en Rouveen in die tijden door de inwoners verlaten en lag de grond braak. Deze had bovendien veel te lijden van hoog water en overstromingen; de ergste was in 1825. Bovendien kwam door de verveningen in Drente steeds meer water naar de zee, wat de gronden bedierf, zodat het hier voor de inwoners, mede door de grote veesterfte in de achttiende eeuw, zwaar 1even is geweest. Dit hield eerst op door de ruilverkavelingen in onze tijd.

Tijdens de Franse bezetting van 1810 tot 1813 werd in 1811 de nieuwe gemeente Staphorst gevormd met als burgemeester de negentienjarige F.A. Ebbinge Wubben, die tevens notaris was. Hij is de man geweest die aan de nieuwe gemeente vorm heeft gegeven en tussen 1811 en 1852 het bindende "cement" was. Na hem is het allereerst burgemeester H. van der Wal geweest die de gemeente door de moeilijke jaren van de tweede wereldoorlog heeft geleid. Hij was het ook die, in samenwerking met de raad, de grote ruilverkavelingen mocht zien slagen, de wateroverlast voor het grootste deel kon helpen uitbannen en de aanloop kon geven tot de nieuwe ontwikkeling van Staphorst tot moderne gemeente. De ontsluiting van de gemeente geschiedde door twee wegen: in 1829 door de Napoleontische weg Zwolle-Meppel en in 1940 door de snelweg over de Staphorster bouwlanden. De tegenwoordige burgemeester, P.A. Nawijn, geeft op rustige en beheerste wijze verder vorm aan de ontwikkeling van de gehele gemeente. Meerdere gegevens vindt men in mijn te verschijnen boek "Geschiedenis van Staphorst" (tot 1945) en in "Staphorst..., zoals het werkelijk is" door J. de Wolde (na 1945).

1. De oude hervormde kerk zoa1s zij er omstreeks 1900 uitzag. Deze kerk werd in 1752 gebouwd, ter vervanging van de kerk aan de Meppe1erweg. Het is de vierde Staphorster kerk; in 1952 werd op de oude p1aats een nieuwe kerk gebouwd omdat de oude te klein was geworden. De bakstenen toren heeft een stompe spits en lijkt wat klein tegen de vergrote kerk. Naast de voet staat de gescheurde klok uit 1541.

2. Een gedeelte van de indrukwekkende rij "karkgangers" na de morgendienst. Hier zien we allen nag in de "aide dracht" de gehele breedte van de diek, dat is de straat, beslaan, meestal pratend over de gehoorde preek.

3. Het massale van de rij kerkgangers komt op deze foto goed uit. Hadden de Staphorster kerkgangers omstreeks 1900 geen enkel bezwaar tegen fotograferen, later is dit veranderd en sedert de jaren dertig bestaat er dan ook een fotografeerverbod wegens het hinderlijk en ergerlijk optreden van toeristen, In verband met de veiligheid wordt het verkeer nu op zondagen omgeleid.

4. Ook Rouveen heeft zijn kerkgang, die echter minder wordt genoemd dan die van Staphorst. De hervormde kerk daar is gebouwd in 1641; het is de derde kerk in dit dorp dat een onderdeel van de gemeente Staphorst is. In 1975 is de kerk gerestaureerd.

5. In een reisbeschrijving van 1841 wordt al gesproken van "kruidkundigen" in Staphorst. Later was de bekendste "Het Staphorster Boertje" (P. Stegeman), die aan de hand van oude kruidboeken medicijnen maakte, die vaak verrassend resultaat hadden. De firma Brocades-Stheeman uit Meppel had, tot de eerste wereldoorlog, in Staphorst kruidenzoekers. Later liet ook de familie Stegeman de medicijnen volgens eigen recept in Meppel machinaal gereedmaken.

Het Staphorster Bocr tj e (P. Stegeman)

_Vits:. H. ten Brink, ;'l.teppcl. Xa.druk verboden.

6. Wol neemt in de Staphorster klederdracht een voorname plaats in. De vrouw spon de schapewol, die in Meppel werd, en nog wordt, geweven en geverfd. De laatste weversfamilie in Meppel is de familie Hagedoorn, die haar weverij aan de Keizersgracht had. Hier zien we de laatste wever in Meppel. Blauwververijen hadden onder anderen Richter en Bennekers.

7. Van oudsher zijn de Stapharsters bekend om hun ondernemings- en handelsgeest. Op open bare verkopingen waren zij graag geziene kopers, die de prijzen omhoog dreven. Meppel, vanouds, al in 1752, de handelsplaats voor Staphorst en Rouveen, zag de mannen veel op de biggen-, varkens- en veemarkt, terwijl de vrouwen bekend waren op de "lappiesmarkt".

8. Deze foto van rond 1900 toont ons de marktgangers met de "botterbenne", de .Jiuul" en het eiermandje op de oude Werkhorstbrug over de Reest, aan de gemeentegrens met Meppel. Velen kwamen lopend van Staphorst naar de markt.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek