Ten Boer in oude ansichten deel 1

Ten Boer in oude ansichten deel 1

Auteur
:   Dr. G.K. Bolhuis
Gemeente
:   Ten Boer
Provincie
:   Groningen
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3532-0
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Ten Boer in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Reeds in het begin van onze jaartelling werd Ten Boer bewoond. Bij de Hamplaats, wat "verbrandingsplaats" betekent, zijn scherven van potten en umen van vroegere bewoners gevonden. De naam "Ten Boer" komt - in een iets andere vorm - voor het eerst voor in een oorkonde van 1301, waarin sprake is van de "abbas de Bure". Dit duidt op de abt van het benedictijner nonnenklooster, dat toen dus al bestond. In 1485 werd het klooster ingelijfd bij het benedictijner nonnenklooster "Germania" te Thesinge. De bisschop van Munster verleende toen toestemming tot afbraak van de bouwvallige kloostergebouwen, echter op voorwaarde dat de kerk behouden zou blijven. Er waren nog twee kloosters in de gemeente Ten Boer. Het bekendste is wellicht het premonstratenzer monnikenklooster "Bloemhof" te Wittewierum, waar zeker duizend kloosterlingen waren. De kroniek van Emo en Menko is ervan bewaard gebleven. Ten slotte was er het cistersienzer nonnenklooster "Sint Anna" te Sint Annen. De vier abtsstaven in het gemeentewapen van Ten Boer symboliseren de vier kloosters en het water, dat eveneens in het wapen voorkomt, duidt op de belangrijke taak die de abten hadden in de waterhuishouding.

Dit boekje laat ons Ten Boer zien in de periode 1890-1930. We zullen een wandeling maken vanuit het cafe "Kaakheem", eerst langs het Damsterdiep, dan even de brug over en ten slotte "het dorp in". Deze volgorde wordt ook bij de ansichten gehandhaafd.

Het Damsterdiep was een belangrijke vaarroute voor beurt- en vrachtschepen. De aan- en afvoer van vrijwel alle goederen geschiedde per schip. Het jaagpad dat in 1650 voor de trekschuiten was aangelegd, werd later verbreed en is nu de Rijksweg. Rond de eeuwwisseling kon men met de "Damsterboot" (een stoomboot) naar Groningen. In 1921 opende de D .A.M. een geregelde busdienst op Groningen. Aan het Damsterdiep stond ook de schelpkalkbranderij van R.R. Wigboldus. Even buiten het dorp stond het in 1902 gebouwde gemeentelijke gasthuis. Over de brug stond het cafe van Geert Mulder, op de plaats waar later garage Hogendorf was. Er zijn v66r 1900 plannen geweest om op deze plaats een cooperatieve zuivelfabriek te stichten, maar deze plannen zijn nooit gerealiseerd. Er kwamen wel zuivelfabrieken in W oltersum, Gartnerwolde en Winneweer.

De streek aan de zuidzijde van het Damsterdiep werd de "Boltklapstreek" genoemd, naar de vroegere klapbrug die er was v66r er een draaibrug kwam. "De Bolte" was de naam van een vroeger gehucht op deze plaats. Op de hoek van de tegenwoordige Gaykingastraat en de Rijksweg stond het cafe van H. Klinkhamer. De Schipsloot liep van het Damsterdiep via de Gaykingastraat en de Lindenstraat achter de Reddingiusstraat langs en dan via de Ticheldobben naar de Stadsweg, Op de plaats van villa "Reddinckhof" stond toen het oude doktershuis. Hier woonde tot 1863 dokter Rutger Adolf Benthem Reddingius (van 1834/52 ook burgemeester). Hij werd opgevolgd door

zijn zoon Tiddo Folmer Reddingius. De derde Reddingius was "dokter Willem", die tot 1921 bleef, toen W.R. van der Meer zich als huisarts vestigde. Vanaf de hoek waar nu het postkantoor is, liep een zijtak van de Schipsloot naar de schipperij van R. Miske, later P. de Jonge. Nog vroeger is hier een verbinding geweest tussen de Schipsloot en de vroegere kloostergracht. De gereformeerde kerk is gebouwd in 1896. Predikanten uit het tijdvak 1890-1930 waren: de dominees M. Stadig (1865-1894), J. Veenstra (1894-1895), P. Bos (1897-1905), A.S. Schaafsma (1905-1914), Joh. Jansen (1915-1922) en Joh. Kwak (1923-1931). Aan de Stadsweg staat de in 1883 opgerichte "School met den Bijbel", nu in gebruik als gereformeerde kerk (vrijgemaakt).

De uitdrukking "zo old as Stadsweg" is geheel juist. De Stadsweg is een zeer oude verbindingsweg tussen Groningen en Oost-Friesland, Aan de Stadsweg stond ook het cafe van J. Veldman. In een opkamertje was het "raadhuis" gevestigd. Op deze plaats staat nu hotel "Het Oude Raadhuis". Het nieuwe gerneentehuis aan de overkant kwam in 1910 gereed. Burgemeesters waren: W.G. Benthem Reddingius (1873 tot 1900), F .M. Albarda (1900 tot 1906), mr. S. Triezenberg (1906 tot 1913), mr. H. Venema (1913 tot 1917) en G. Huisman (1917 tot 1935). Het burgemeestershuis stond (tot 1906) iets westelijker aan de Stadsweg. Hier tegenover stond het gebouw waarin de

gereformeerden tot 1896 hun kerkdiensten hielden. Hier staat nu nog het gereformeerde gasthuis. De openbare lagere school was gevestigd in het huidige dorpshuis. Hier waren tevens de "Fransche School" en de "Normaalschool" en later nog, tijdelijk, de uloschool gehuisvest. In de tijd van de bekende schoolhervormer Hendrik Wester (1752-1821) stond de school achter het nog bestaande "blauwe huis". Hier is nu nog de .Jougster put", de oude kloosterput.

De Kloosterkerk, die dateert van de tweede helft van de dertiende eeuw, he eft behoord tot het voormalige klooster, dat ten zuiden van de kerk stond. Predikanten waren: de dominees J.J.A. Valeton (1887-1891), J.H. Westrik (1892-1903), G. Nuis (1904-1910), P. Krul (1910-1914), J.C.P. van Erkel (1915-1919), J.P. Snoep (1919-1924), P.L.D.J. van Oeveren (1925-1928) en Ch. de Beus (1928-1932). ,,'t 01 Dob" was een gedeelte van de kloostergracht. De Moeshorn en de Bloemstraat, eveneens op de terp gelegen, geven de plaats van de kloostertuinen aan.

Er is veel veranderd in Ten Boer sinds de periode 1890-1930. De scheepvaart verdween en de auto verscheen. Na de uitbreiding rond de tweede wereldoorlog begon in de jaren zestig een gestadige groei, die zich nog steeds versnellend voortzet.

Hartelijk dank ik allen die hun kaarten en foto's beschikbaar stelden en mij nog z6 veel van vroeger wisten te vertellen dat deze uitgave mogelijk werd.

JCaakheim bi] tel': J3oer.

Foto P. Kramer, Groning en.

1. Ret is goed rusten onder de bomen bij het zo bekende cafe "Kaakheem" bij Ten Boer. Deze foto is gemaakt omstreeks 1905, toen Kornelis Schoonveld en ziin lOon hier kastelein waren. 's Zomers werd het cafe veel aangedaan door boeren, die per rijtuig naar de Stad gingen. In de doorrit werden de paarden voorzien van haver en water. "Kaakheem" heeft echter zijn grote bekendheid te danken aan strenge winters. "Mit noar Kokhaim" zijn woorden die alle schaatsers van toen bekend in de oren klinken. Toen de Rijksweg in 1931 moest worden verbreed, is cafe "Kaakheem" afgebroken.

Damsterdiep-Sladsweg, ct:en Boer

./ 1u 5

2. Herenhuizen aan de Rijksweg. Links zien we een gedeelte van het huis van Gerard Reddingius, handelaar in drank en wijn. Hij had tevens een boomgaard en bereidde vruchtensiroop. Daarnaast woonde Hendrik Brouwer, eveneens drank- en wijnhandelaar. Het derde huis werd bewoond door jonkheer Ludwig August Henri de Stiirler de Frienisberg, burgemeester van 1870 tot 1873 en daarna notaris tot 1908. Zijn dochter trouwde met mr. S. Triezenberg, burgemeester van 1906 tot 1913. In 1909 kwam notaris J. Koster, die onder het pseudoniem Costerus als kunstschiider bekendheid verwierf. Het onderschrift is misleidend: dit is niet de Stadsweg, maar de Rijksweg.

Langs het Damsterd ie p - Groet uit Ten Boer.

3. Aan het Damsterdiep zien we op de voorgrond de korenmolen van Thomas van Sloten. Rechts ervan staat het muldershuis. Naast de molen, in het licht gepleisterde huis, woonde weduwe Bolt. Direct bij de brug staat het cafe van Geert Mulder, later garage Hogendorf. Aan de overzijde van de tegenwoordige Boltweg staan de boerderij en de houtzaagmolen van de familie Van Delden. In het Damsterdiep liggen de turfschepen van onder anderen Hendrik Noorman, Arend Noorman en Otto Oosterloo.

4. Bedrijvigheid in Ten Boer omstreeks de eeuwwisseling. Bij het Damsterdiep viel er altijd weI iets te beleven. Hier wordt het turfschip van Hendrik Noorman gelost. Korven vol turf werden naar de gereedstaande wagens gedragen. Ret paard van Jan Bolhuis (Slimme Jan), dat door de jonge Thies Doornbos wordt vastgehouden, zal straks worden aangespannen, waarna de turf kan worden rondgebracht. Slimme Jan zelf staat achter het paard. De molen die we zien, is de houtzaagmolen van de familie Van Delden en werd enkele jaren na het nemen van deze foto afgebroken. Op de voorgrond staat het huis van Eppe Doornbos. Op deze plaats bevindt zich nu villa "De Bolten".

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek