Ubach over Worms in oude ansichten

Ubach over Worms in oude ansichten

Auteur
:   A.J.M. Gielen en H.M.H. Goossens
Gemeente
:   Landgraaf
Provincie
:   Limburg
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4473-5
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Ubach over Worms in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

IN LEIDING

De gemeente draagt in officiele stukken de naam Ubach over Worms am ze te onderscheiden van de gemeente Uebach in Duitsland. In de Franse tijd werd het Overwormse gebied afgescheiden van het Thornse bezit en werden de dorpen Waubach, Groenstraat en Broekhuizen samengevoegd tot een zelfstandige gemeente. Ook Rimburg kreeg een eigen bestuur. Bij koninklijk besluit van 16 december 1886 werd de gemeente Rimburg opgeheven en bij Ubach over Worms gevoegd, De afzonderlijke dorpen bleven echter in de loop der jaren het eigen karakter bewaren. Rimburg had nauwelijks contact met de andere dorpskernen, maar ook tussen Waubach en Groenstraat was er nauwelijks sprake van een eenheid. Al vormden beide sinds 1802 een parochiele eenheid, dit leidde echter niet tot een samensmelting van de twee gehuchten. Alle pogingen tot dat doe1 b1even zonder succes. In deze geest moet men ook de plaatsing van de kerk op de Meszwegh zien. Na rijp beraad werd in 1866, door het toenmalig gemeentebestuur, besloten de nieuwe kerk te bouwen op een plaats .Jioog en droog gelegen te midden van de dorpen Waubach en Groenstraat, omdat binnen korte tijd beide gehuchten aan elkander gebouwd zullen zijn". Eerst honderd jaar later zou dit laatste een feit worden. Ook het Groentraatbargoens, een geheimtaal waarvan de Groenstraters zich bedienden a1s zij op de zogenaamde "hoarschnitt" gingen, was in Waubach onbekend, a1 zijn er in de loop van de jaren enkele woorden in het plaatselijk dialect geslopen. Ret dorpsbeeld en het dagelijks

leven echter waren in grote lijnen in de gehe1e gemeente hetzelfde. Groenstraat en Rimburg waren zogenaamde straatdorpen; de huizen lagen er in hoofdzaak gegroepeerd langs een enkele straat. In Waubach kende men de Onderste- en Bovenste straat en "op d'r Kank". Buiten deze woonoorden stonden er praktisch geen huizen.

In 1810 telde de gerneente Ubach over Worms nog geen 1000 inwoners. Behalve enkele welgestelde boeren werd de bevolking gevormd door handelaren, ambachtslieden en dagloners. Naast de verdiensten van de dagelijkse arbeid leefde men in hoofdzaak van de opbrengst van een stukje grond en van het houden van een koe of geit, die men liet grazen op de gemeentegronden in het Abdissenbosch. Ret aanta1 ambachtslieden was gering. Een opgave uit 1838 vermeldt: 149 kooplieden en winkeliers, 76 boeren, 57 handwerkslieden, 11 herbergiers, 68 huisbedienden, 114 bede1aars en 16 militairen. In hetzelfde jaar telde de parochie 978 parochianen, waarvan 508 uit Waubach en 470 uit de Groenstraat. Ret aantal borelingen bedroeg per jaar 35 tot 40 terwijl er ongeveer een gelijk aantal sterfgevallen was. Door dit geboortenoverschot was de vermeerdering van de bevolking zeer gering. Telde de gemeente Ubach over Worms in 1820 slechts 1128 zielen, een eeuw later was dit getal "opgekropen" tot 2620. Ret aantal huizen op 1 januari 1836 bedroeg 263.

Weinig schokkende gebeurtenissen vermeldt de geschiedenis in de negentiende eeuw. Toen de gerneen-

tebesturen van Ubach over Worms en Rimburg in 1830 de zijde kozen van het opstandige Belgic, maakte dat weinig indruk op de bewoners. Het leven van de eenvoudige mensen ging zijn gewone gang; politieke zaken wekten geen beroering of interesse. Anders was dit bij plaatselijke gebeurtenissen. Een neornistenfeest of jubileum van een der notabelen was een waar dorpsfeest, waar men nog lange tijd over napraatte. Een probleem vormde vaak de drinkwatervoorziening. Zowel in de Groenstraat als te Waubach was een gemeenteput. In droge zomers stonden die droog en dan moest men elders, soms mijlen ver, met paard en wagen of per kruiwagen water gaan halen. Uren stond men in de rij om zijn dagelijkse portie te ontvangen. Drinkwater voor het vee was er meestal voldoende aanwezig in de waterpoelen, waarvan men er in 1849 meer dan 30 telde.

De verbouwde gewassen waren: tarwe, gerst, rogge, haver, klaver, wortels, koeweit, aardappels, erwten en bonen. In 1854 is er nog geen sprake van grote handel. "In de gerneente bestaat slechts een kleinen handel in citroenen, vis, kaas, blauwsel, zwavelstokjes en koffie. Er wordt alhier geen markt gehouden, noch zijn er fabrieken of molens". Aileen te Rimburg was een molen aanwezig. Een opgave uit 1858 geeft voor de gemeente Ubach over Worms de volgende beroepen: 2 bakkers, 2 kramers, 13 winkeliers, 12 tappers, 29 handelaren die in het buitenland vertoeven, 3 k1eermakers, 3 schoenmakers, 2 schrijnwerkers, 2

houtzagers, 2 metse1aars, 1 hor1ogemaker, 1 slotenmaker, 1 haammaker en 1 kuiper. In 1890 zijn er 2 pannenbakkerijen en 2 steenbakkerijen.

De bewoners woonden veelal in eenvoudige woningen, grotendeels opgebouwd uit leem met soms een stenen voorgevel. De ramen waren klein en de dakbedekking meestal van stro, hetgeen het brandgevaar verhoogde. Het dagelijks leven was niet minder eenvoudig. Roggebrood was dagelijkse kost en wittebrood kwam aileen op zon- en feestdagen in beperkte mate op tafel. Vers vlees kende men aileen in de slachttijd, op andere dagen at men spek, ham en worst. Tot de eeuwwisseling bleef deze toe stand bewaard. De komst van de mijnindustrie bracht hierin verandering. Al te1de de gemeente geen mijnzetel toch yond 80 a 90 procent van de arbeiders hun emplooi bij de mijnen. Met de bouw van het Lauradorp in 1927 ging het inwonertal met sprongen omhoog. In 1932 telde de gemeente reeds 7335 inwoners. Daarna kwam er een vertraging in de groei die te wijten was aan de rampzalige mijncrisis. In 1959 werd de tienduizendste inwoner geboren.

Na deze korte historische schets, die in genen dele aanspraak wil maken op volledigheid en die de lezer behulpzaam moge zijn bij het bekijken van de foto's, dank ik aIlereerst mijn medewerker, de heer Ton Gielen, en daarnaast alle inwoners, die op welke wijze dan ook hun medewerking verleend hebben bij de samenstelling van dit boekje.

1. De Kerkstraat anna 1909. Voor de eeuwwisseling stonden er vanaf het oude marktterrein tot aan de kerk geen huizen. In 1900 versehenen de huizen van de heren J. Toenbreker en W. Heidendae1 en in 1905 de huizen van de heer R.Jongen, reehts op de foto. Aan de overzijde bevond zich de weide van de heer Bloemen. In het midden staan enke1e bewoners uit de Kerkstraat onder anderen de heren Heidendae1 en Van Nuys. Op de aehtergrond bevindt zieh de herb erg van de heer Jongen, waar vee1 eommiezen logeerden.

2. De Onderste Straat, omtrent de eeuwwisseling. In het huis geheel rechts woonde smid Brepols, later slager Simons. Ret huis Gillissen, daarnaast, was gebouwd in 1871. In het witte lemen huisje woonde de heer P. Kempen, die het gemeste vee bij de dorpelingen slachtte. Omstreeks 1910 werd het huisje afgebroken en verrees er een bekende herberg, thans cafe "In d'Oude Poort". Links zien we het kantoor van de ontvanger, waar tot 1898 de familie Knoben woonde.

3. De Meszwegh anna 1902. Gehee1 links zien we een gedeelte van het huis Custers en op de achtergrond de toen pas gebouwde herberg van de heer Heidendael. De stenen voor de nieuwe kerk van Waubach werden rond 1870 gebakken op de grond aan de linkerkant van het kerkgebouw. Ret kerkhof werd aangelegd in 1861 " om de overledenen een droge en waardige begraafp1aats te geven". De muur om het kerkhof dateert uit 1897. In het midden van de straat staan enke1e buurtbewoners, uitgelopen om door de Akense fotograaf vereeuwigd te worden.

4. Reeds in 1876 had pastoor Erens enkele zusters van een Franse orde naar Waubach gehaald, die gehuisvest waren in het onlangs afgebroken huis Van Dael in de Putweg, waar sinds 1893 een twintigtal weeskinderen aan hun zorgen waren toevertrouwd. In 1889 verrees het kloostergebouw van de heilige familie. Nag in hetzelfde jaar vestigden zich aldaar enkele zusters uit Heerlen, die in 1910 plaats maakten voor de thans nog in Waubach verblijvende zusters van onze lieve vrouw. Van 1889 tot 1898 gaf de eerwaarde heer Schmitz uit Heerlen er onderwijs,

Groeten uit Waubach

51. Jo~ef Kerk

5. De Meszwegh anna 1910. Naast de gotische kerk van architect Van Schoubroeck zien we de in 1904 door de inwoners van Waubach gebouwde harmoniezaal. Tegenover de kerk ligt het huis Custers. Links staat de oude gemeenteschool met onderwijzerswoning uit 1862. De schoolhoofden W. Custers en J. Wijnen hebben hierin gewoond. Bij de bouw van het nieuwe gemeentehuis, in 1932, is de school afgebroken. Geheel1inks is nog een gedeelte zichtbaar van het onlangs afgebroken huis van de familie Nievelstein.

6. Ret interieur van de St-Jozefkerk. In 1894 was het priesterkoor en in 1898 de rest van de kerk gepolychrorneerd. In 1904 werden een nieuw altaar en cornrnuniebank aangeschaft, alsmede het grate kruis en de kruiswegstaties, De preekstoel, gesned en uit eikehout door de gebroeders Vaessen, dateert uit 1845. Boven het hoofdaltaar zien we de gebrandschilderde ramen uit 1878, voorstellende "Christus' gebo orte ", "Jezus leraart in de tempel" en "Christus' hemelvaart".

Jeugd Vereenlgingsgebouw ubach-cver-wcrms

7. Na een conflict met de fanfare over de overname van de harmoniezaal liet pastoor .T. Peters in 1929 het patronaat met kosterswoning bouwen. Na 1920 was er in de zaal een societeit voor de jeugd gevestigd en werden er de eerste filmvoorstellingen gegeven. De voorgevel werd na 1930 verbouwd. Er kwam slechts een entree. Geheel links is het cafe-restaurant van de heer H. Suijlen in aanbouw.

8. Waubach gezien vanaf de kerktoren. Rechts staat de uit 1810 daterende oude pastorie, waarin van 1912 tot 1932 het gemeentehuis was gevestigd. In het witte huis ernaast woonde in de achttiende eeuw rector Moers. De oude kerk dateert uit 1818. In de kape1anie werden in 1827 de eerste gemeenteschoo1 en het gemeentehuis gevestigd. Op de achtergrond is een gedeelte van de oude Boschgracht te zien met erachter het Abdissenbosch, dat toen nog slechts enke1e huizen telde.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek