Uden in oude ansichten

Uden in oude ansichten

Auteur
:   J.M.F.J.A. Sluijters
Gemeente
:   Uden
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4085-0
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Uden in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

INLEIDING

Er wordt wei eens gezegd: als onze grootouders eens in hun dorp konden terugkeren, dan zouden zij grote ogen opzetten wegens de veranderingen die daar hebben plaats gevonden.

Zeker geldt dit voor Uden, thans een dynamische gemeente met sterke ontwikkeling van industrie, uitgebrei de verkeersvoorzieningen, moderne woning- en winkelbouw, accommodatie voor cultuur, sport en recreatie. Door aangepaste ruimtelijke ordening, architectuur, groenstroken en beplantingen blijft het landelijk karakter behouden met toevoeging van nieuwe vorm en kleur. De woonkern Uden vertoont aile allures van een moderne grote plaats in wording.

Toch is het niet de bedoeling van deze reportage om het Uden van vandaag te laten zien. Slechts een kleine groep Udenaren behoort tot de genera tie die de over gang van deze gemeenschap uit de landelijke rust van het vroegere dorpsleven naar de drukte van een opkomend industriecentrum bewust heeft meegemaakt; de taak om het beste uit het veri eden naadloos samen te weven met

aile goeds dat de nieuwe tijd te bieden heeft, drukt dus op te weinig schouders. Door beelden van jaren her wil dit album een geheugensteuntje zijn naar tijd en sfeer, waarin nu ruim een halve eeuw gel eden de gemeente U den zich z6 per advertentie presenteerde:

.Uden als woonplaats

Oudtijds eene vrije Heerlijkheid, daarna de grootste en meest bevolkte plaats in het voormalig Land van Ravenstein, thans eene zeer welvarende en vooruitgaande Gemeente, behoorende tot de beste dorpen in de Provincie Noord-Brabant, met eene aaneengeslotene ruime en mooie dorpskom met breede beklinkerde straten en dubbele rijen schaduwrijke boomen. Aangenaam en gezond klimaat. Hooge en aantrekkelijke streek. Eenig heuvelachtig terrein, afgewisseld door vennen. Rustig en kalm buitenleven, Schilderachtige buurten, herinneringen aan het verleden, met een rijkdom aan natuurschoon, behagelijk in uitdrukking en treffend aan lichteffecten. Combinatie van bosch, heide, weide, tuin- en landbouwlanden. Groote oppervlakten dennenbosschen, waardoor uitstekend gelegen voor het

bouwen van Buitenverblijven en het stichten van groote Inrichtingen, Sanatoria' en dergelijke, Gemeentelijk Electriciteits-Bedrijf. Intercommuuaal telefoon. Gelegen onmiddellijk aan Spoorlijn en Stoomtram. Betrekkelijk lage Gemeentebelastingen. Geen opcenten op Rijks-personeele belasting, Melkverkoop aan huis bezorging . Vleeschkeuring met standplaats van een rijksveearts. Hoge leeftijdsgrens. Goed ingerichte Ziekenhuizen met verpleging door Zusters. Twee Gasthuizen, ook ingericht tot opname voor ouden van dagen. Vijf openbare kerken: Parochiekerk te Uden, Parochiekerk te Volkel, Kruisheerenkerk; deze openbare kerk, oudtijds eene kapel, waarin het eeuwenoude miraculeuze O.L. Vrouwe Beeldje, van ongeveer het jaar 1450 af eene beroemde Bedevaartsplaats en verder de Kapelop den Vorstenburg; deze laatste te Uden, benevens de Hulpkerk te Udenoord. St. Willebrordushuis, zijnde eene bloeiende Hollandsche Afdeeling van het Missiehuis Steijl bij Tegelen. Retraiten-huis. Openbare- en Bijzondere lagere scholen. Openbare M.UL.O.School. Twee bijzondere Gymnasia. Practische Gemeente-avond- Teekenschool. Tuinbouw- en Landbouwwintercursussen met

Rijkssubsidie. Pensionaat voor Burgermeisjes. Gesticht voor verwaarloosde meisjes, staande onder toezicht eener Voogdijcommissie. In wording eene groote inrichting:

Koloniaat voor Zenuwzwakken, gelegen te Udenoord, hebbende eene grondoppervlakte van meer dan driehonderd Hectaren, waarin gesticht worden een aantal groote gebouwen, waarbij a.m. eene ruime Kerk en verder zullen daar ter plaatse aangelegd worden, breede wegen en aangename wandelpaden, etc. etc. Arbeids-bemiddelingsbeurs. Harmonie en andere gezelschappen, tot aangename verpoozing en gezellige ontspanning . Volksconcerten. Gelegenheid op het door lindeboomen overschaduwd aan de Hoofdstraat gelegen, zeer ruim Markt plein, voor groote volksfeesten. Ruime, aangename, aan afwisseling rijke wandel-, rij- en fietswegen naar de am Uden liggende rustige dorpen. Goed onderhouden kunstwegen in de richting naar Eindhoven, "s-Hertogenbosch, Nijmegen, de Duitsche grens, enz, enz,"

Daar voelden onze grootouders zich "thuis". Hun woonplaats vertoonde een totaal ander beeld: een rus-

tige gemeente tussen hei, veen en bossen, bewoond door een overwegend agrarische bevolking, vredig oord ook voor kloosters en kloosterscholen; een dorp uit velen, maar met een eigen karakter. De inwoners waren vriendelijk, voorkomend, begiftigd met een ongedwongen aanpassingsvermogen door hun zin voor humor. Een wat grove humor soms; zij waren opgevoed in directe omgeving met de natuur en echt niet zo pijnlijk bezorgd voor het aanbrengen van luchtdichte scheidingen tussen salon en beerput.

De eeuwen door hebben zij de bezoekingen gekend van oorlog en bezetting, van besmettelijke ziekte en mislukte oogst, zij bleven nochtans zichzelf, gelaten in ongernak, ziekte en armoede, vertrouwend met een groot geloof. Huis, haard en erf waren de plaatsen waar zij leefden en werkten. Op de eeuwenoude week- en jaarmarkten verhandel den zij hun vee en landbouwprodukten en bij bedevaart en kermis zetten zij de bloemetjes eens geducht buiten.

Door straten en zandwegen, langs tram- en spoorlijn

gaan we tussen kerkebrand (1886) en wereldbrand (1939) rondzwerven met verwaarlozing van een chronologische volgorde, omdat de tijd zich toen wat langzamer naar de toekomst tikte dan thans.

Via onze oude ansichten en toto's gaan we onze grootouders bezoeken, een kijkje nemen in hun straten, hun kloosters en kerken, er wei bij bedenkend dat het eeuwenlang zo is geweest, totdat in onze tijd een nieuwUden zou worden gebouwd, aangepast aan anna mi, met nieuwe mogelijkheden voor leven en werken.

Voor de ouderen in Uden, Volkel en Odiliapeel wil dit foto-verhaal een blij weerzien zijn, een herinnering om weer eens opgehaald en doorgepraat te worden.

Voor de jongeren kan het een confrontatie zijn met het verleden "tot leringhe ende verrnaeck",

Uiteraard past hier een woord van erkentelijkheid voor diegenen die hun plaatjes en gegevens beschikbaar stelden; allen noemen is ondoenlijk, een uitzondering wil ik maken: kruisheer A. van den Elsen, die mij met mad en daad terzijde heeft gestaan.

1. Ons bezoek aan Uden in grootvaders tijd begint meteen al met een zestal foro's, die ons een vluchtige kijk geven in 1904. (Kerk en klooster van de kruisheren staan nog in de steigers ; vandaar de tekening van hoe het worden moet.) Straks komen we ze nog wel tegen en we blijven er dan wat langer bij stil staan. Uit een tijd dat het zelf kiekjes maken nog tot de uitzonderingen behoort, is elke prentbriefkaart een feest van herkenning en herinnering. Doortje is met deze kaart vast wel ingenomen geweest l

UDEN in Vogelvlucht

2. Zo zien we Uden-West in 1905. We zijn in de toren geklommen om het allemaal goed te kunnen zien, Wat vooral opvalt, is de weelderige groei van bomen en struiken, waardoor Uden zijn landelijk karakter presenteert; mooi om te zien en gezond om er te leven. Inmiddels is onze belangstelJing voldoende gewekt om onze rondgang te beginnen. We komen dadelijk Uden binnen op de achtergrond van dit tableau bij de kapel van de birgittinessen.

r

..

696S0 lmg ...?. J .... meeWI Lden,

3. Aangekomen op de Veghelse dijk maken we aanstonds al kennis met het wegvervoer van 1900: tram en kar. Behoorlijke harde wegcn zijn er nog niet. Hooi en koren worden vervoerd op de "hoogkar"; voor mest en ander klein goed gebruikt men de "erdkar". De tram draagt met ere de naam stoomtram: de vonken springen er af en het stalen knarsend geluid kondigt tijdig zijn komst aan. Over zijn snelheid zeggen de mensen "dat ie nog harder kan dan d'n hooiwagen". Links zien we kapel en abdij "Maria Refugie" van de birgittinessen.

Oude Nonnenkerk en Klooster Uden.

4. Mevrouw de abdis gunt ons een blik in de oude kronieken. De slotzusters kornen oorspronkelijk van het in 1434 gestichte convent Marienwater (Coudewater) bij Rosmalen. Na de Vrede van Munster in 1648 moet het klooster uitsterven. In 1710 kunnen de nog overgebleven nonnen het in 1652 gebouwde klooster op de Vorstenburg voor 1600 gulden overnernen van de kruisheren, die bij de genadekapel van Onze Lieve Vrouw een nieuw tehuis hebben betrokken. Zo komen de birgittinessen in Uden in het vrije Land van Ravenstein.

5. In september 1794 rukken de propagandisten van Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap, de zonen van de Franse Revolutie, de abdij binnen en zetten de nonnen op straat. Bij hun terugkeer in 1795 blijkt er heel wat geroofd, vernield en verwoest. De geschicdenis herhaalt zich; als in 1812 Napoleon bij keizerlijk decreet de abdij laat confisqueren en de zusters weer buiten zet. Na de ondergang van het Franse Rijk keren de zusters voorgoed naar Uden terug in 1814.

6. Tijdens het lange verhaal over het wel en wee hebben we de binnenplaats al verJaten. We gaan naar boven, naar het koor van de abdij, waar de zusters in gebeden en gezangen, in stilte en beschouwing vele uren van de dag samenzijn, Geestelijk gesterkt gaan we weer naar buiten en vervolgen onze weg over de Veghelse dijk,

Groet uit Uden.

'St. Janstraat.

8SS~ UitS. v. J. S:neets, trace. ~ ~ __

7. We komen in de Sint Janstraat. Links vooraan de Prijswinkel van Nollen-Speet, vervolgens de texticlwinkel van Van Doornmalen, waar Nolleke en PrulJeke de acht bronolielampen die Uden moeten verlichten, op een donkere avond bij wijze vanjenevergrap in de dakgoot zetten. Rechts zien we de tramrails en juist v66r de bomen de veranda van bet tramstation van Kersten, alias "de Kerst". De vrouwen hebben de witte scholk aan; misschien is er weI bezoek in aantocht. Of is het zo stil in de straat, omdat het vandaag zondag is?

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek