Ugchelen in oude ansichten

Ugchelen in oude ansichten

Auteur
:   J.B.G. Boon
Gemeente
:   Apeldoorn
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0427-2
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Ugchelen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Hebt Ge wel eens van Ugchelen gehoord? Waarschijnlijk niet! Het is immers één van die weinige plaatsen van ons land, die niet met uiterlijke praal voor den dag komen en dan door hun pracht - die veelal bestaat in kunstmatig aangelegde parken - weten te schitteren! Maar een plaatsje zonder uiterlijk vertoon, waar Ge echter de echte, volle, vrije natuur van bosch en van heide zult vinden en zult kunnen genieten met volle teugen.

Deze uitspraak kunnen we lezen in een informatiegidsje van omstreeks 1933, uitgegeven door de V.V.V. te Ugchelen. Bij het bekijken van het boekje dat u nu voor u hebt, zult u bemerken dat rust en vrije natuur ook in de jaren tussen 1880 en 1940 kenmerkend zijn geweest voor Ugchelen. In het reeds genoemde gidsje wordt gewag gemaakt van betrekkelijk goedkope bouwgrond, hetgeen binnen afzienbare tijd misschien wel anders zal worden. Dat men het toen bij het goede eind had, kunnen we in deze tijd aan den lijve ondervinden.

Toch is Ugchelen door de eeuwen heen tot vestigingsplaats gekozen. Zo bewijzen vondsten als een stenen bijl (in de omgeving van wasserij Altena), een dubbele komkrabber en enkele vuurstenen (in 1971 nabij de E 8), dat de historie van Ugchelen reeds teruggaat tot zo'n tweeduizend jaar voor het begin van onze jaar-

telling. Ook zijn er grafheuvels - nabij de Bakenberg - die van de late bronstijd dateren, terwijl in het Willemsbos, nabij de Bakenberg en in het Engelanderen Spelderholt, sporen van ijzerwinning zijn gevonden. In de dertiende eeuw werd in het nabijgelegen Bruggelen recht gesproken. Voor deze "klaarbank" werden zaken in "hoger beroep" afgedaan. De judex of rechter was voorzitter van de bank en werd tevens belast met de uitvoering van het vonnis. De landsheer met zijn edelen, en later met de afgevaardigden van de steden, diende dikwijls bij een uitspraak aanwezig te zijn. Ook vond de inhuldiging van de landsheer hier vaak plaats. In die tijd bestonden reeds de gemeenschappen die de naam van marken droegen. Voor de uitoefening van de eigendomsrechten werd een markbestuur gekozen. Dit bestuur maakte bij zijn werkzaamheden gebruik van de zogenaamde "Willekeuren", waarin onder andere het gebruik en de opbrengst van de gronden was vastgelegd. De Ugchelse mark werd pas in deze eeuw ontbonden.

Als in de zeventiende eeuw de industrie in Ugchelen plaats opeist in de vorm van papiermolens, dienen de papiermakers de grond te pachten van de erfgenamen of geërfden van de Ugchelse mark. De papierindustrie die op Ugchelen en zijn bevolking een duidelijk stempel heeft gedrukt, had in het midden van de

vorige eeuw een verdubbeling van het inwonertal tot gevolg. In het boek "Koornmullenaers, Pampiermaeckers en Copers1aghers", van de hand van de heer R. Hardonk, wordt uitvoerig ingegaan op de historie van de papiermolens in onze omgeving. Aan het eind van de negentiende eeuw werden vele papierfabrieken omgezet in wasserijen. We komen in de Apeldoornsche Courant van die tijd regelmatig advertenties tegen, waarvan de inhoud de oprichting van een wasserij aangeeft. De eerste wasserij in Ugchelen was die van Gerrit uit den Bogaard, die reeds in 1879 "zich minzaam aanbeveelt voor alle wasschen". Omstreeks diezelfde tijd komt het verenigingsleven in Ugchelen op gang. Zo bestaat er de vereniging "Tot Nut en Genoegen", waarvan het bestuur op 8 maart 1866 de oprichting van een "leesbibliotheek" bekendmaakt.

Een jaar later laat de zangvereniging "Concordia" te Ugchelen van zich horen. Dirigent was het hoofd van de Ugchelse school, de heer Schroven. Als op Tweede Paasdag de vereniging haar eerste concert geeft in de plaatselijke school, kan men onder de toehoorders de Apeldoornse burgemeester, mr. P.M. Tutein Nolthenius, bemerken.

Naast een aantal prentbriefkaarten en foto's van dorpsgezichten in Ugchelen, heb ik een aantal groep-

foto's van verenigingen in dit boekwerkje kunnen opnemen. Zoveel mogelijk zijn de namen van de personen die op deze foto's voorkomen, vermeld. Zeer velen hebben mij bij het herkennen van personen geholpen in de veertien jaar waarin ik mij in de historie van Ugchelen , mocht verdiepen. Mocht u bij het noemen van de diverse personen echter een fout ontdekken, dan beveel ik mij voor "ieders opmerkingen in deze of in andere zaken Ugchelen betreffende, beleefdelijk aan". U zult bemerken dat de foto's in dit boekje zodanig zijn gerangschikt, dat we aan de hand van een aantal wandelingen door Ugchelen vanaf de tweede wandeling beginnend bij de Ugchelse Kei - het dorpje uit genoemde tijd kunnen herkennen of ontdekken. De eerste tocht begint bij de Ugchelseweg, op de hoek van de Eendrachtstraat. De laatste wandeling eindigt bij de Eendrachtstraat, op de hoek van de Europaweg.

Tot slot wil ik graag de archivaris van het gemeentearchief, de heer J.O. van de Vegte, noemen voor zijn medewerking bij het archiefonderzoek, dat ik daar mocht verrichten. Ook werden enkele afbeeldingen uit de collectie van dit archief - voor het samenstellen van dit boekje - beschikbaar gesteld. Rest mij nog u een aantal prettige "wandelingen" toe te wensen.

1. Onze wandeling begint bij de papierfabriek van "De Heeren van Gelder Zonen". De fabriek, in 1869 gekocht, werd lange tijd gebruikt voor de fabricage van handgeschept papier. Dat de produkten ook internationale bekendheid genoten, blijkt uit de Apeldoornsche Courant van 30 augustus 1873, waarin we onder meer het volgende lezen:

De Heeren van Gelder en Zoonen Papierfabriek alhier, hebben maandagavond j.l. hunne werklieden enz. op de "Eendracht" feestelijk onthaald, ter eere dat hun fabrikaat onlangs op den tentoonstelling te Weenen met de 2e medaille bekroond is geworden. Het Muzijkgezelschap "De Harmonie" daartoe uitgenoodigd, droeg niet weinig bij tot verhocging der feestvreugde, terwijl tenslotte eenig vuurwerk afgestoken werd.

2. Tegenover de papierfabriek van "Van Gelder Zonen" hebben lange tijd twee papierfabrieken gedraaid, genaamd "De Tiemensmolens", Aan het eind van de vorige eeuw werden deze papierfabrieken - zoals zoveel andere - omgezet in een wasserij. De hier afgebeelde wasserij had als naam "De Olifant", welke naam later in "De Oude Olifant" werd gewijzigd. Eigenaar was Albert Cornelissen, die in 1889 de papiermolen rechts van de beek huurde van de weduwe Van Delden. In 1891 verhuisde hij zijn wasbedrijf naar de voormalige papiermolen links van de beek, waarin tot dan een korenmolen annex bakkerij van Ten Voorde was gevestigd. De naam "De Olifant" moet gezocht worden in het soort papier dat in de vroegere papiermolens werd gemaakt, namelijk Olifantpapier.

3. Voor we onze "wandeling" vervolgen, eerst nog een kijkje in de wasserij "De Oude Olifant". Deze foto van vóór 1930 toont ons het werk aan de rollenmangel. Links kunnen we Betje Put herkennen.

4. Verder gaande langs de "grintweg van de Eendracht naar Ugchelen", komen we langs het bierhuis van de familie Zevenhuizen. Onder de kastanje bladeren door kunnen we nog net de deur en enkele vensters onderscheiden. Binnen kunnen we nog een verfrissing gebruiken en wellicht is er "onder de toonbank" nog wel een "stuiverglas" met iets sterkers te verkrijgen. Voor het bierhuis zien we enkele wielerenthousiasten uit Ugchelen. We zien, van links naar rechts, zittend op de fiets: Gerard Pieters, Bart Veenhuizen, Derk Meijer, Chris Kool, Klaas Doeter en, staande, Zebes Zevenhuizen. In 1963 verdwenen de kastanjebomen en het pand om plaats te maken voor de nieuwbouw van Woutersen Textiel. De foto is van omstreeks 1914.

Weg Ugchelen - Apeldoorn

5. Op deze kaart van omstreeks 1920 zien we rechts de bakkerij van Bécude. Het pand links op de foto werd toen bewoond door kapper Pruis, terwijl in het pand naast kapper Pruis de schoenmakerij van Bertus Zevenhuizen was gevestigd. In dit pand wordt nu een preparateursbedrijf uitgeoefend. In het pand van Bécude had in 1881 Kluin een winkel, waar ook sterke drank "in het klein" werd verkocht. Uit zijn vergunningsaanvraag van dat jaar, blijkt namelijk dat "zijn debiet gedurende de laatste twaalf maanden bedroeg: 200 liters".

Van Baaks winkel, Ugchelen

6. In 1919 kocht J. van Baak het kruideniersbedrijf van Bakkenes. We zien hem met zijn echtgenote voor de deur van zijn winkel staan. Na enige jaren werd het bedrijf verplaatst naar een nieuwbouwpand, waarvoor de naastgelegen woning (op de foto het tweede pand van links) werd afgebroken. Het witte huis daarnaast werd bewoond door A.M. Oostendorp, die hierin een loodgietersbedrijf uitoefende. Achter de drie wandelaars kunnen we nog vaag de boerderij van Hartman onderscheiden. Na laatstgenoemde bewoonde Nieuwenhuis, werkbaas op de wasserij "Boogaard", dit pand. De huidige Derk Kamphuisweg bestond in die tijd nog niet. Op de foto van omstreeks 1920 zien we nog K. van Baak (vooraan met transportfiets), die in 1932 een kruideniersbedrijf aan de Hoenderloseweg begon.

Grens L:gchelen - Apeldoorn

7. Staande ter hoogte van de Derk Kamphuisweg komen we het personeel van kruidenier Van Baak tegen. De boerderijen links zijn allang verdwenen. De voorste om plaats te maken voor de houthandel van de gebroeders Lekkerkerker. Voor het pand van loodgieter A.M.Oostendorp zien we in de tuin een jonge boom staan. In 1970 werd bij het omhakken van deze boom de stoep voor het huis zwaar beschadigd. Op de foto zien we rechts vooraan Berend Nieuwenhuis achter de transportfiets staan.

8. Deze foto werd zo'n tachtig jaar geleden genomen ter hoogte van de Bogaardslaan en toont ons de Ugchelseweg in de richting Schoolbeek. Het pand rechts vooraan is de herberg "Het Koffiekannetje", waar zich in 1851 het echtpaar Ten Berk de Boer-Zeegers vestigde. In 1866 zal notaris Grol! te Apeldoorn in de herberg "rogge, staande aan de Bazeltsche Moolen en toebehoorende aan Hendrik Pannekoek" verkopen. "Het Koffiekannetje" werd aan het eind van de vorige eeuw ook gebruikt als rustplaats voor de vishandelaren uit Harderwijk, die in Apeldoorn kwamen markten. Het pand werd aan het begin van deze eeuw afgebroken. De houten balk op de voorgrond diende als hulpmiddel voor de wegwerker. Op die manier werd het verkeer gedwongen slechts één zijde van de grintweg te gebruiken.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek