Uit het roomse leven van Ammerzoden

Uit het roomse leven van Ammerzoden

Auteur
:   S.E.M. van Doornmalen
Gemeente
:   Ammerzoden
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5614-1
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Uit het roomse leven van Ammerzoden'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

VERANTWOORDING

Het voornemen om een boekje samen te stellen met toto's van het kerkelijke leven in Ammerzoden in de jaren 1900-1945 is ontstaan bij het doornemen van de fotoeollectie van de rooms-katholieke parochie Ammerzoden. Aanleiding hiertoe was de aanstaande viering van het veertigjarig bestaan (1953-1993) van de Sint Willibrorduskerk. De oude opnamen die tevoorsehijn kwamen lieten een boeiend en bloeiend kerkelijk leven zien. De toto's gemaakt ter gelegenheid van priesterfeesten, missies, processies, jubilea, herdenkingen enzovoort betreffen vooral ook een ,,feestelijk" religieus leven. Al bladerend en kijkend in de oude albums ontspon zieh voorons een beeld van grote betrokkenheid van de inwoners van Ammerzoden bij het katholieke leven in en rond de kerk. Een betrokkenheid die mede was ingegeven door de grote invloed die "de kerk" - voor de Ammerzodenaren meer conereet de geestelijkheid - had op het dagelijkse leven. Het gezinsleven, werk en vermaak werden in kerkelijke banen geleid.

Uit de vele foto's hebben we een keuze gemaakt. Niet alleen om praktische redenen, maar ook omdat volledigheid niet ons doel is geweest. Overigens is het geestelijk leven in enkele andere uitgaven van de Europese Bibliotheek over Ammerzoden niet onopgemerkt gebleven. Bij onze keuze hebben wij hiermee rekening gehouden. Aan de hand van de foto's willen we slechts een indruk geven van het paroehieleven in Ammerzoden in de eerste helft van deze eeuw. Hierbij waren we uiteraard afhankelijk van de besehikbare foto's. Immers, niet aIle aspecten van het roomse leven zijn voor Ammerzoden op foto vastgelegd. Inmiddels is het beeld dat spreekt uit de afbeeldingen verdwenen en aan de generaties van na 1960 vrijwel onbekend. Onder de ouderen zullen echter nog velen met nostalgie terugdenken aan het "rijke roomse leven" van weleer in hun paroehie.

Tot slot willen wij allen danken die medewerking hebben verleend aan de totstandkoming van dit boekje. Allereerst gaat onze dank uit naar het paroehiebestuur en de paroehievergadering van Ammerzoden, die de fotocollee tie van de paroehie besehikbaar stelden. Verder zijn wij mevrouw M. van Geffen-van Son en de heer J. Plas erkentelijk voor de inzage en het gebruik van hun fotoverzamelingen en voor de informatie die zij konden geven over de gebeurtenissen en personen op de foto's. De teksten bij de foto's zijn grotendeels ontleend aan het memoriaal van de parochie over deze jaren, kranteberichtjes en de aantekeningen van wijlen L. van Geffen.

Sil en Wiek van Doornmalen

1. De rooms-katholieke kerk

In het religieuze leven van de Ammerzodenaren speelde de parochiekerk een centrale rol. Hier troffen de parochianen elkaar op zondag of op de kerkelijke feestdagen zoals Kerstmis, Pasen, Pinksteren, tijdens het Veertigurengebed, met Allerzielen, wanneer de kinderen hun Eerste Communie deden en bij dopen, huwelijken en begrafenissen. De kerk, , .Godshuis", was ook een "dorpshuis". Vrijwel de hele gemeenschap boven de 7 jaar, kwam op zondag naar de Heilige Mis. Behalve luisteren en bidden, keken en zagen de vrouwen wie er in verwachting was, wie nieuwe kleren droeg en of het hoedje van de buurvrouw naar de laatste mode was. De mannen kuierden al bijtijds, voor tien uur 's-morgens, naar de kerk om vooraf het laatste nieuws te vertellen of te horen.

Kort voor de eeuwwisseling kreeg de parochie Ammerzoden een nieuwe kerk in laat-neogotische stijl, naar een ontwerp van architect Groenendaal uit Hilversum. Van 1894 tot 1896 werd er aan de kerk gebouwd. Op 28 augustus 1894legde pastoor Nieuwenhuizen de "eerste" steen. In 1896 werd de kerk door de pastoor ingezegend en in gebruik genomen. De inwijding had pas op 3 juli 1899 plaats door de bisschop van het bisdom 's-Hertogenbosch, monseigneur Van de Ven. Kort daarop volgde de sloop van de oude kerk, een klein gebouwtje in zogenaamde waterstaatsstijl uit 1828. De nieuwe kerk met haar 70 meter hoge toren domineerde vijftig jaar het dorpsgezicht. Op de foto hiernaast de kerk omstreeks 1905.

Deze kerk heeft in haar bestaan de parachie veel gekost aan onderhoud en restauratie. Bij de snelle bouw was de kwaliteit blijkbaar minder in acht genomen. Al in 1910 moesten er boven het priesterkoor stenen vervangen worden en in 1918 stond de toren weer in de steigers. Vocht veroorzaakte in het interieur grote problemen, waardoor het schilderwerk veel schade opliep. Nieuwe schilderingen die in 1919 waren aangebracht, moesten in 1934 weer onderhanden worden genomen. In de zomer van 1924 kwam zelfs de grote wijzer van de torenklok naar beneden vallen!

Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog, toen Ammerzoden frontlinie was geworden en de bevolking gratendeels geevacueerd, bliezen de Duitsers de toren van de kerk op. Na enkele mislukte pogingen vie I op 11 november de grate toren boven op het middenschip en vernielde de gehele kerk.

2. Pastoors

Op de bladzijde hiernaast twee "eerwaarde" heren die in de jaren 1900-1945 zorg droegen voor het geestelijk welzijn van de Ammerzodenaren. Sinds de eerste missionaris die na de Reformatie in 1651 naar Ammerzoden kwam, de pater-minderbroeder Johannes Oorns, is de parochie Ammerzoden tot op heden bediend door minderbroeders. Ammerzoden is daarmee een van de oudste parochies van de franciscanen in Nederland.

Allereerst (links) pastoor Johannes Nieuwenhuizen. Nieuwenhuizen was op 26 augustus 1835 geboren in Grave. Op achttienjarige leeftijd werd hij ingekleed in de orde van St.-Franciscus. De priesterwijding had op 28 augustus 1859 plaats in Roermond. In 1894 kwam Nieuwenhuizen naar Amrnerzoden, na eerst elf jaar pastoor te zijn geweest van het nabij gelegen Zaltbommel. Hij overleed in Ammerzoden op 15 april 1903. Pastoor Nieuwenhuizen is de grote "bouwpastoor" geweest van de parochiekerk. De plannen voor de kerk zijn echter door zijn voorganger pastoor Jacobus Hamer (1888-1894) ontwikkeld.

Nieuwenhuizen schijnt een gemoedelijk man te zijn geweest. Ais men hem echter op straat tegenkwam, zo wil de overlevering, en het Angelus begon te luiden, dan moest men het staand op de weg met hem meebidden en 0 wee degene die dacht te kunnen wegglippen!

Daarnaast (rechts) pastoor Isidorus Trienekens, die zevenentwintig jaar aan de parochie Ammerzoden verbonden is geweest. Trienekens was afkomstig uit Weert, waar hij op 24 juni 1868 was geboren. In 1894 werd hij tot priester gewijd. Voordat hij in 1917 werd benoemd tot pastoor van Ammerzoden, was hij reeds als assistent van zijn voorganger pastoor Honorius Geevers (1905-1917) in Ammerzoden geweest. Trienekens was in de omgang geen gemakkelijk man. Kapelaan Suitbertus Srnitz (1928-1934) noemde de tijd in Arnmerzoden bijvoorbeeld zijn tweede noviciaat! Hij was een autoriteit, die evenwel het roornse religieuze en culturele leven tot bloei bracht door onder andere het organiseren van processies, rnissies, het verfraaien van de kerk en het plaatsen van een Heilig-Hartrnonurnent. De kerkelijke jubilea van de pastoor zelf werden ook groots gevierd, zoals nog elders in dit boekje te zien is. Liefst zeven jubilea vierde Trienekens in Amrnerzoden. Het 25-, 40- en 50-jarig priesterschap, het 25- en 50-jarig kloosterjubileum en het 12 Ih_ en 25-jarig pastoorsfeest. Trienekens overleed op 13 februari 1950 in zijn geboorteplaats.

3. De oude pastorie

De woning die tot 1908 dienst deed als rooms-katholieke pastorie. Het gebouw werd in de aehttiende eeuw aangekoeht. Aanvankelijk werden er ook kerkdiensten in gehouden, totdat aan het eind van de eeuw nabij de pastorie een sehuurkerkje verrees. Op de ansieht is duidelijk op de zijmuur een seheiding tussen lieht en donker metselwerk zichtbaar. De oorspronkelijke woning werd in 1851 aan de voorzijde verbouwd en voorzien van een verdieping, in 1883 volgde de aehterzijde.

De mooie voortuin is waarsehijnlijk ontworpen door pastoor Justinus Hermans (1903-1905). Links zien we nog, op de plaats waar tot 1899 de waterstaatskerk stond, een ooievaarsnest, dat blijkbaar nog in gebruik was. Toen de nieuwe pastorie was betrokken werd de oude ingerieht tot een tehuis voor ouden van dagen (liefdegestieht) onder leiding van zusters franeiseanessen uit Oirsehot. Het gebouw kreeg een nieuwe naam: St. Antoniusgestieht. Kort daarop (1911) begonnen de zusters ook met het verzorgen van meisjesonderwijs. Hiervoor werd een grote zijvleugel aan het gebouw gezet, waarin ook een kapel voor de zusters was ingerieht.

-~-----------------------~G:Ud:e-p~a~s~t(G:r:ie-l

J{ erzcden

4. Eerste communie

Het voor de eerste maal ontvangen van de Heilige Communie was (en is) voor kinderen en familie een feestelijk gebeuren. Zodra de kinderen "tot de jaren des onderscheids" waren gekomen, of het onderscheid konden maken tussen gewoon brood en "de goddelijke spijze" mochten ze de communie ontvangen. Tot het begin van deze eeuw was dit meestal bij het verlaten van de lagere school, als men 11 a 12 jaar was. Paus Pius X (1903-1914) stimuleerde echter de kindercommunie. Rond 1910 werd door hem de leeftijd waarop men de Eerste Communie kon ontvangen gesteld op 7 jaar. Sindsdien had de Eerste Cornmunie plaats aan het einde van het eerste schooljaar, Bij het verlaten van de lagere school volgde dan de Plechtige Communie, het vernieuwen van de doopbelofte.

Met de Eerste Communie werden de kinderen meestal in nieuwe kleren gestoken. Voor velen was het ook het eerste echte pakje dat ze droegen. Daarvoor was het niet ongebruikelijk dat men het moest doen met de kleren waar oudere broers en zusters inmiddels waren uitgegroeid. De jongens kregen veelal een echt meerdelig pak met een hoed, de meisjes droegen lange jurken met handschoenen en hoeden.

Van de foto hiernaast, genomen omstreeks 1903-1904 in de tuin van de oude pastorie , waren helaas niet meer aIle namen van de jongens te achterhalen. We herkennen nog de volgende cornmunicanten, van links naar rechts, bovenste rij: als tweede Adriaan van Wordragen en op de vierde plaats Paulus Hofmans.

In de tweede rij: Adriaan van der Schoot, Gerard van Zeelst, als vierde Koos van de Leur, vervolgens Godefridus van Mil en Johan Goesten.

In de voorste rij: Marinus Fraaije, Louis van den Oord, als vierde Has Roeters, vervolgens Hendrik van Wordragen, Antoon van Keulen en Has de Looijer.

5. Begrafenis pastoor Hermans

Na een kort pastoraat overleed op 13 juni 1905 Justinus Hermans. Hermans, geboren te Heithuizen op 7 februari 1860, was pas twee jaar werkzaam in Ammerzoden. De kist, gedragen door Ieden van het rooms-katholiek armen kerkbestuur, werd begeleid door de fanfare St.-Caecilia. Een eer die aileen te beurt vie I aan vooraanstaande inwoners en leden van de fanfare zelf,

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek