Urmond en Berg aan de Maas in oude ansichten deel 2

Urmond en Berg aan de Maas in oude ansichten deel 2

Auteur
:   W. Breuls en H. Strijkers
Gemeente
:   Stein
Provincie
:   Limburg
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4719-4
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Urmond en Berg aan de Maas in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Voor u ligt de tweede en tevens laatste uitgave uit de serie 'Urmond en Berg aan de Maas in oude ansichten'. De auteurs hebben wederom getracht de foto's zo te ordenen dat het boek conform deel I, een fotografische rondwandeling door de twee dorpen vormt. De tocht begint in het zuiden, bij de Beekstraat in Urmond, en eindigt in het noorden, bij het Veerpont in Berg. Ook deze uitgave geeft daarmee weer een beeld van het alledaagse straatleven uit de peri ode rondom de jaarwisseling tot circa 1940. Vanzelfsprekend ontbreken ook enkele zeer ludieke groepfoto's niet.

Voor de ouderen onder de inwoners betekent bladeren in dit boek een herbeleven van een periode uit hun kindertijd. Jongeren en nieuwe inwoners kunnen dit boek zien als een interessant stukje geschiedenis over de grond waarop zc nu leven. Ook deze keer hebben de samenstellers bijzonder veel aandacht besteed aan de onderschriften. Aile teksten zijn geschreyen na gesprekken met oude Urmondenaren en Bergenaren en uitvoerige bestudering van voorhanden zijnde geschiedkundige documentatie. Zo krijgt men tijdens het lezen niet aileen zicht op de vroegere pittoreske plekjes maar vergaart men ook detaillistische kennis over de bewoners.

De voormalige gemeente Urmond, bestaande uit de kerkdor-

pen Urmond en Berg aan de Maas heeft precies 181 jaar bestaan. In de Franse overheersing werden - in 1800- Urmond en Berg namelijk samengevoegd tot een nieuwe gemeente Urmond.

De nieuwe gemeente telde in het jaar 1800 waarschijnlijk 630 inwoners. In 1798 had Berg namelijk 209 inwoners, terwijl Urmond het dubbele aantal telde: 420.

Van ongeveer 1801 tot maart 1804 was een zekere Aloijs Ulrich 'Maire' (burgemeester) van Urmond. Zijn opvolger L. Bergers hield het nog geen half jaar vol.

Vanaf 22 augustus 1804 wordt Christiaan Heyen de nieuwe 'Maire' van Urmond. Ook na de Franse overheersing, in het nieuw gevormde Koninkrijk der Nederlanden, bleef deze Heyen hoofd van de gemeente Urmond met de nieuwe titel 'schout'. In aile plattelandsgemeenten stond destijds een schout aan het hoofd. De steden hadden een burgemeester. Na 1825 werden aile hoofden van gemeenten burgemeester.

In 18181egde Christiaan Heyen zijn ambt als schout neer. Schepen Gilles Bauduin werd belast met de functie van schout tot februari 1820. In verb and met zijn houding in de kwestie rand de verdeling van de Graetheide werd Bauduin door Gedeputeerde Staten van Limburg geschorst.

Dorpsonderwijzer en schepen Mathieu Passue werd belast met de functie van schout. Deze hield het in januari 1821 voor gezien. Zijn opvolger werd schepen Mathijs Konings. Ook hij bracht geen continuiteit. In augustus 1822 werd Johannes Gelissen benoemd tot waamemend schout. Vanaf 1824 was hij 'echt' schout van Urmond.

Een jaar later veranderde zijn titulatuur in die van burgemeester.Tijdens zijn burgemeesterschap telde de gemeente Urmond op 1 januari 1830 precies 955 inwoners. Hiervan waren er 904 roorns-katholiek, 46 protestant en 5 Israeliet. Ret aantal huizen bedroeg 201, terwijl er 202 huisgezinnen waren. Zes jaar later legde Gelissen zijn ambt neer.

Schepen Peter Simens bekleedde van 1837 tot 1840 de burgemeesterpost. Bij zijn vertrek telde de gemeente 1080inwoners. Het aantal katholieken was gestegen tot 1028, terwijl er twee inwoners minder protestant waren in 1840, namelijk 44. Het aantal Israelieten daarentegen was gestegen van 5 tot 8. In tien jaar tijd waren er in de gemeente Urmond 24 huizen gebouwd. Het waren er nu 225 met evenveel huisgezinnen.

Na de korte 'periode Simens' kwam op bestuurlijk gebied de lange ambtsperiode Claessen. Burgemeester Adolph Claessen werd in 1840 waarnemend burgemeester. Twee jaar later volg-

de zijn benoeming tot burgemeester. Dit bleef hij tot 1879. Bij zijn afscheid als eerste burger van Urmond telde de gemeente 1127 inwoners. De oppervlakte van de gemeente bedroeg 5432,80 ha.

Zijn opvolger werd Peter Nicolaas Strijkers. Deze bleef bijna vijftig jaar lang burgemeester van Urmond. Om gezondheidsredenen en wegens vergevorderde leeftijd nam hij op 1 augustus 1928 ontslag. Toen telde Urmond 1902 inwoners.

Het was Victor Willem Ruypers, zoon van burgemeester Jan Pieter Hubert Ruypers van Schin op Geul, die op 17 oktober 1928 geinstalleerd werd tot Urmonds nieuwe burgemeester. Ruypers bleef bijna 35 jaar Urmonds eerste burger. Op 1 februari 1963 ging hij met pensioen.

Hij werd weer opgevolgd door Johannes Ludovicus Jozef Coenders, zoon van de toenmalige Sittardse burgemeester. Benoemd tot burgemeester van Stein op 1 juli 1968, bleefhij waarnemend burgemeester van Urmond tot 1 januari 1982. Toen verloor Urmond na 181 jaar zijn zelfstandigheid. Het inwonertal van Urmond en Berg aan de Maas samen was toen (op 31 december 1981) 4915.

1. Anders dan in dee! I beginnen we onze fotografische rondleiding door Urmond en Berg aan de Maas aan de uiterste zuidkant van de voormaJige GuJikse havenplaats: in de Beekstraat, gezien vanuit het gebied De Weerd. Komende vanuit de Maasband moet men op dit punt rechtdoor om het dorp via de Beekstraat - de Beekstraat noemde men begin deze eeuw de Onderstestraat - te bereiken. Nog vroeger (v66r de Franse Revolutie) moest men dan eerst door de zogenaamde Steinderpoort. Urmond was toen namelijk omwald. Het bijzondere aan deze foto is dat het huis rechts op deze prent reeds vele tientalJen jaren geleden werd afgebroken. In dit, tegen de steile helling van de Kattekop gelegen huis, woonde destijds de familie Stein-Verheyen. Wilhelm Stein werd geboren in het Duitse Walberberg in 1875. In 1901 verhuisde hij vanuit Bruhl naar Urmond. Zijn vrouw was Barbara Josephina Verheyen (geboren in Hermerden op 23 mei 1881). Deze foto is afkomstig uit'Lirnburg in Beeld' d.d. 29 september 1927.

2. De 'zeikkar' van Sjiel Bergers staat centraal in deze foto. Sjiel, bij de burgerlijke stand ingeschreven als Johannes Michiel, geboren in 1884,was een vrijgezel en woonde in de Hoolstraat samen met twee oudere broers: Wilhelmus Hubertus (uit 1872) en Lambert Hubertus (uit 1881). Het paard vervoert de gierton in de richting van de Weerd. In een zogenaamde zeikkelder werd de gier opgevangen. Met een emmer, aan een lange steel bevestigd, werd het eruit gehaald en in een mobiele gierton gegoten. Als de ton vol was werd deze met kar en paard naar het veld vervoerd en de inhoud gebruikt als mest. In de woning links op de foto woonde de familie Salden en later de Iarnilie Giel van Hees. Precies ertegenover (midden op de foto) ziet u het huis van de Iamilie Chris Op den Camp (nonk Chris en tant Truuke, Onderstestraat 15). Deze woning is thans fraai gerenoveerd en wordt bewoond door het jonge echtpaar Deben-Baggen.

3. Via de Beekstraat komen we vanuit het zuiden Urmond binnen. Bij onze binnenkomst worden we weer vergezeld door de zeikkar van Sjiel. In de jaren dertig zag deze straat er heel anders uit dan tegenwoordig. Links, in de wit gekalkte woning, woonden de twee ongetrouwde broers Felix en Theodorus Duckers, met hun eveneens ongehuwde zusters Marie en Truuke Duckers. Ais buren hadden ze de familie Karel Thijssen-Verheyen. Met name Karel Thijssen was een zeer markant figuur in het Urmondse dorpsleven. In de woning naast de familie Thijssen, gescheiden door een erf, baatte de familie Janssen-Geurts een cafe uit. Een duidelijk relict hieraan is het gestucadoorde gevelopschrift dat tegenwoordig nog steeds aanwezig is: cafe J.J. JANSSEN = GEURTS VERLOF, Voor de witte woning rechts waar de familie Smeets-Smeets woonde ligt op straat een landbouwwerktuig. Achter deze woning staat het hoge huis van de familie Berke van Mulken-Passue dat dateert van 1779 blijkens een geve!steen met jaartal. Op huisnummer 10 woonde in vroeger tijd het Urmondse schoolhoofd Thomas Felix Duckers (hij overleed op 22 juni 1854 op 44-jarige leeftijd). Hij was getrouwd met de Urmondse Anna Judith Buskens. Zelf kwam hij uit Susteren.

4. Draaien we ons even om dan zien we de Beekstraat vanuit de Grote Straat. Meestal wist men wei waar zich de mooie plekjes van Urrnond bevonden. Fotografen vonden direct het terpkerkje, het Sehippershuis of het hervormde kerkje. De Beekstraat vanuit dit standpunt was tot heden nog niet op de gevoelige plaat vastgelegd. Dankzij de inventieve fotograaf van deze prent hebben we nu ook eens zieht vanuit de noordzijde op de Beekstraat. In het eerste huis links bij de pomp was het kruidenierswinkeltje van Bejke Wessels gevestigd. Haar meisjesnaam was Maria Barbara Rademakers en zij werd geboren te Urmond op 25 maart 1887. Zij trouwde met Johannes Hendrikus Wessels, die eveneens in Urmond werd geboren op 1 oktober 1886. De sehoonmoeder van Bejke was de Belgische Elisabeth Wessels Heyligers uit Rothem. Ook zij werd in de bevolkingsregisters als 'winkelierster' - op hetzelfde adres - aangeduid.

5. Menig schilder zal bij het aanschouwen van deze prent direct naar het penseel grijpen om dit schilderachtige tafereel in olieverf uit te beelden. Het is dan ook een prachtige lokatie op de driesprong Grote Straat, Bergstraat, Beekstraat. Links een van de drie dorpspompen waar de hele buurt voor drink- en waswater op aangewezen was. Op de opgang naar de protestantse kerk zitten voor de stal kippen op een mesthoop. De boom die tegenwoordig veel grotere vormen aanneemt was toen nag een vrij jong natuurelement. Rechts voor het huis van de familie Hendrix staat een boerenkar. Deze waning werd afgebroken rond 1960 en in plaats van een gebouw kwam er een groenvoorziening. Opmerkelijk is oak de met Maaskeien geplaveide goat die midden over de weg loopt. Links op de foto het domineeshuis. Tussen de beide gebouwen zien we nog net een gedeelte van de witte gevel van het hervormde kerkje uit 1685.

6. Tegenlicht van een bleke winterse avondzon geeft deze opname een bijzondere sfeer. De woning van de familie Hendrix die op de vorige pagina reeds te zien was, vormde blijkbaar een geliefde ontmoetingsplek voor de twee spelende kinderen. Op groot formaat verscheen deze foto in december 1932 onder de titel 'In het Winterzonnetje ' (foto uit Urmond) in een van de meest bekende landelijke tijdschriften: 'Ons Zuiden'. Opvallend aan deze foto is verder de gereedstaande platte houten 'sjorkar' met een grote ketcl vol varkensvoer. Dit specifieke voer bestond meestal uit huishoudelijk afval zoals aardappelschillen.

7. Water is de eerste levensbehoefte van ieder mens en dier. Maar voor 1926 waren Urmond en Berg nog niet voorzien van een waterleidingnet. Tot 1850 was men zelfs aangewezen op vijf waterputten. In 1843 besloot de Urmondse gemeenteraad aIle waterputten te vervangen door pompen. Twee in Berg aan de Maas en drie in Urmond. Hiervoor werd pompenmaker Andriessen uit Roermond ingeschakeld. Volgens contract diende hij de vijf pompen te bouwen in een tijdsbestek van tien jaar tegen betaling van 40 gulden per jaar. In dit bedrag was ook het onderhoud begrepen. Uit de Urmondse gerneenterekeningen is bekend dat smid Jan Mathijs Frenken uit Berg in 1858 voor f 1,54 aan reparatiewerkzaamheden verrichtte aan deze gemeentepompen. Tijdens strenge winters leverden de pompen wei eens bevriezingsproblemen op. Nevenstaande foto toont de primitieve isolatie van de aanvoerleiding aan de waterpomp. De naam van de Urmondse 'pompster' is niet bekend.

8. 'Een typisch oud huisje te Urmond,' was het onderschrift van deze foto, gepubliceerd in het geillustreerd weekblad Limburg in Beeld, dat verscheen op 14 april 1927. Gelegen op de hoek van de Kattekop en de Bergstraat woonde er in die tijd de familie Michiel Buskens gehuwd met Elisabeth Demandt. Na haar overJijden op 14 mei 1914 hertrouwde landbouwer Michiel met Maria Verheyen. Later werd het pand, op de schuur na, afgebroken en herbouwd. Op de foto is duidelijk te zien dat het voor de spaarzame automobilist geen pretje was over Urmondse dreven en straten te rijden. WeI was men reeds voorzien van elektriciteit. De dennehouten elektriciteitspalen, die voor plaatsing in de grond waren 'gewolmaniseerd' als bescherming tegen houtrot, hielden door deze inpregneer-methode vaak meer dan vcertig jaar stand.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek