Vaals in oude ansichten deel 1

Vaals in oude ansichten deel 1

Auteur
:   Cor Bertrand
Gemeente
:   Vaals
Provincie
:   Limburg
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2076-0
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Vaals in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

De bewering als lOU Vaals een wijk zijnvan de pal ernaast gelegen Duitse stad Aken doet grof onrecht aan deze oerdegelijke Nederlandse grensgemeente. Toegegeven, Vaals en Aken onderhouden reeds eeuwenlang zeer nauwe betrekkingen met elkaar, hetgeen eveneens het geval is tussen deze aan twee landsgrenzen gesitueerde plaats en het Belgische achterland. Dit betekent overigens niet dat deze gemeente om zo te zeggen "haar Nederlanderschap" zou verloochenen. Integendeel. Tijdens de laatste wereldoorlog deed Vaals in vaderlandsliefde beslist niet onder voor enige andere Nederlandse gemeente. Reden, waarom de doorsnee Vaalsenaar vastberaden weigerde gemene zaak te maken met de brute bezetters van onze staat uit het buurland. De zoeven gememoreerde, afschuwelijke periode uit de recente geschiedenis heeft de banden tussen Vaals en Nederland danig versterkt. Illustratief in dit verband is het feit dat het Nederlands het Duits als officiele voertaal heeft verdrongen. Eertijds was dit anders. Toen bedienden de Vaalsenaren zich van het Duits. Allerminst verwonderlijk, omdat het plaatselijke dialect sterk is verwant aan de taal van onze oosterburen.

Kort en goed: Vaals voelt en gedraagt zich als een rechtgeaarde Nederlandse gemeente, maar is tegelijkertijd, en gelukkig maar, t6ch apart. Vaals bezit een heerlijk kosmopolitisch karakter. Daaraan is de unieke ligging op het raakvlak van onze staatsgrenzen met Duitsland en Belgie niet weinig debet. Soms waren hieraan nadelen verbonden, zoals in de eerste

wereldoorlog, toen de grenzen hermetisch waren gesloten, maar minstens even vaak ook grote voordelen. Vaals verstond de kunst om de verschillen aan deze en aan gene zijde van de kunstmatige staatsafbakeningen uit te buiten. Voorbeelden te over. Tijdens godsdienstoorlogen in vele delen van Europa bood Vaals, behorend tot de Staatse Nederlanden, gastvrijheid aan uit Duitsland uitgeweken protestantse ondernemers. Zij legden de grondslag voor vele bloeiende lakenindustrieen, Vermaard is Johan Arnold von Clermont die in Vaals imposante monumenten deed verrijzen, zoals het slotachtige gebouwencomplex aan het naar hem genoemde plein en het buitenverblijf "Bloemendaal" dat later in eigendom overging aan baron von Lommessen. Zijn dochter behoorde tot de zusterscongregatie "Sacre Coeur", waaraan de nieuwe eigenaar "Bloemendaal" als klooster schonk. Hier verbleven niet aileen vele adellijke religieuzen, maar ook kinderen van voorname families, die in Vaals op de kostschool waren. Onder meer was dit het geval met de moeder en de tante van wijlen de Amerikaanse president John F. Kennedy, de dames Rose en Agnes Fitzgerald (1907-1909).

Over kloosters gesproken. Als gevolg van de Kulturkampf weken de Duitse Redemptoristen uit naar Vaals. Bijna zeventig jaar lang verrichtten zij zegenriik werk in Vaals, evenals de zusters Clarissen, de paters Camillianen en andere kloosterlingen.

De Vaalser middenstand deed goede zaken als bepaalde goederen in Nederland lagere prijzen deden

dan in Duitsland. Bekend, of misschien moeten we zeggen berucht, zijn de "Kaffee-, Butter- und Zuckerfahrten". Studenten aan de technische hogeschool van Aken gaven aan een verblijf in Vaals de voorkeur, omdat het leven hier goedkoper was. Omgekeerd gingen Vaalsenaren in Duitsland werken bij gebrek aan zwaar betaalde arbeid in eigen omgeving, terwiil Duitsers het uitgaan in Vaals veel voordeliger vonden. Daarom ontwikkelde zich in Vaals een bloeiende horecasector met uitstekende restaurants en voortreffelijk geoutilleerde hotels. Hiervan profiteerden ook tal van andere gasten. Niet op de laatste plaats die uit Noord-Nederland, voor wie een verblijf in het natuurschoonrijke zuidelijk zuid-Limburg niet af is zonder bezoek aan Vaals met zijn opmerkelijke, toeristische bezienswaardigheden als het unieke Drielandenpunt (eertijds Vierlandenpunt, van 1816 tot 1918, toen het gebied rond het huidige Belgische Moresnet een afzonderlijk staatje was), Neerlands hoogste top met uitzichttoren, en niet te verge ten het bosrijke en landelijke gebied rond Vaals. Architectonisch eveneens erg bekoorlijk, dank zij de aanwezigheid van vele indrukwekkende monumenten die herinneren aan de tijd rond de eeuwwisseling, toen Vaals een deftig "Kurort" was met speelbanken, een "Kurhaus" en voorname hotels.

Beduidend oudere monumenten zijn hier ook te vinden, die teruggaan tot de Romeinse en nog vroegere tijden, getuige waardevoile bodemvondsten in tot Vaals behorende kerkdorpen als Holset,

Lemiers (mogelijk het Romeinse Littlemala) of Vijlen, afgeleid van het Latijnse villa.

Of schoon het erg verleidelijk is om de rijke en roemruchte geschiedenis van het mede daardoor zo boeiende Vaals te beschrijven, moeten we daarvan toch afzien. Dit platen album heeft immers geen ander doel dan het geven van een beeld hoe Vaals reilde en zeilde in grootmoeders tijd. Deze gemeente, met thans ruim tienduizend inwoners, was toen nog een hechte gemeenschap, waarvan de leden geen moeite hadden met het probleem van de vrijetijdsbesteding. Zij kwamen doorgaans tijd te kort om zich in te zetten voor het verenigingsleven, gedragen door schutterij, harmonie, zangkoor, sportverenigingen, carnavalssocieteit of pijprokersclub.

Aileen dank zij de enthousiaste en roy ale medewerking van de heren Nic. Janssen, gemeenteambtenaar algemene zaken, Albert Lennartz, raadslid, en Frits Zimmermann, conservator van een fantastisch heernmuseum, konden wij aan onze opdracht voldoen. Aan dit fijne trio, dat ons de opgenomen foto's en ansichtkaarten in bruikleen gaf, dragen wij dit werk op. Ook aan burgemeester J. Maenen van Vaals, door wiens toedoen wij verliefd zijn geraakt op de ons inziens uitzonderlijke gemeente Vaals. Hopelijk beleeft u bij het inkijken van dit fotoboek evenvee1 p1ezier als wij deden bij de samenstelling ervan.

B,jeen ernst der Nederlandsch-Duitsch-Belgische Ambtenaaren aan de Viergrensenpunt.

1 ~;J t . .J

1. Wie Vaals zegt, denkt onwillekeurig aan het Drielandenpunt. De attractie van deze Nederlandse gemeente. Voor de eerste wereldoorlog kwamen hier niet aileen de grenzen van Nederland, Belgie en Duitsland samen, maar ook die van een afzonderlijk, neutraal staatje: het gebied rond het bedevaartsoord Moresnet, Dit minilandje, dat later werd opgenomen in het Belgische staatsverband, bezat geen eigen geUniformeerde grensbeambten. Daarom slechts douaniers van drie landen op deze foto van "de Viergrensenpunt" uit 1900.

1. 2. 5 1,1. j Ou·'SC1le ~. 6 "tt!t~ d.nd"cne

3. 8 eo>lr.;scl,t

2. De "gemeentetoren" van Vaa1s stak in 1920 boven twee kerken uit. Vooreerst de niet op deze foto ziehtbare, maar nag altijd bestaande hervormde kerk, gebouwd in 1671 en vervolgens de in 1751 gestiehte en in 1834 uitgebreide katholieke kerk. Dit laatste godshuis werd later door een ander vervangen, zodat het bestemd kon worden tot patronaat (1913). Sinds 1967 is het patronaat, reehts op de foto, verdwenen. Een parkeerterrein is ervoor in de p1aats gekomen.

en/ree o. lJaa/s

.

, . . .'

}(arlelyk gegroef ui! Vaals O:.)lland)

./

?

3. Bepaald idyllisch was de aanblik die de hoofdstraat van Vaals, de voorname Maastrichterlaan, in 1909 bood. Een primitieve tram, plus paard en koets waren de belangrijkste vervoermiddelen. Het asfalt was nog niet uitgevonden, riolering evenmin en er was nog aardig veel groen. Reden, waarom de straat toen nog het domein van de spelende jeugd was.

Pv t

nt >01"

4. Voor deze, helaas onseherpe foto toeh een plaats in dit album, aangezien het postkantoor van Vaals hierop nog geen onafseheidelijke tweeling vormt met het gemeentehuis, hetgeen op latere ansichten van dit plekje steeds het geval is. Tante Pos betrok dit pand in 1906. Buren waren toen het gesloopte hotel Geller, links, en een partieuliere bewoner van het witte huis reehts. Dit pand verdween in 1913, toen hier een nieuw raadhuis werd gebouwd, dat tot dan toe aan de Kerkstraat was gevestigd. Op grond van de zoeven verme1de jaartallen moet deze foto dateren van voor 1913.

st» nmh au s '0:: ClermontrOrlinder von Vaals) . If /;;" der \'uhlspruch . Spero invidiam",

- '

5. Dit bijzondere, monumentale gebouwencomplex was het stamhuis van de lakenfabrikant Johan Arnold von Clermont (1764). Hij voerde op de buitenkant van zijn slot de spreuk: "Spero Invidiam", hetgeen vrij vertaald betekent: "Ik hoop benijd te worden". In 1903 was het von Clermonthuis nog omringd door een park achter de inmidde1s gesloopte witte mum. Op de voorgrond stroomde toen nog het dartele beekje de Gou, dat niet meer te zien is. Het is namelijk overk1uisd. Na als woonkazerne dienst te hebben gedaan krijgt dit gebouw binnen afzienbare tijd de bestemming van raadhuis van Vaals.

6. Welhaast middeleeuws deed de Akenerstraat in Vaals rond 1910 aan. De tijd is ook hier niet blijven stilstaan. De super maxirokken van de dames werden heel wat korter, maar niet alleen de kleding ging met de mode mee, ook het straatdecor werd gemoderniseerd. Winkels die in deze panden werden ingericht stelden eisen aan de eens zo karakteristieke gevelindeling. Ramen en deuren werden vergroot en de pittoreske keibestrating verdween, evenals de in het dak van het tweede huis aangebrachte hijsinstallatie met katrol. In dat pand dreef de jood Gans jarenlang een slagerij, Hij kwam in een Duits kamp van de nazi's am.

7. Achter deze niet meer aanwezige bomen was in 1910 het Nederlandse douanekantoor gevestigd, geflankeerd door de niet meer bestaande restaurants Beckers en Senden. De grens tussen Duitsland en Nederland werdtoen gemarkeerd door een houten paal, geschilderd in de vader1andse kleuren: rood, wit en blauw. Dit baken is op deze foto te zien voor het bord "Halt voor de douane".

Vaals, u. Clermonoplein. I-ruhere .len?()':itenklrche.

8. Een van de rneest historische p1ekjes van Vaa1s, het Van C1errnontp1ein, zag er in 1903 zo uit. De rnonurnenta1e panden, waarin een rnennonitenkerk was gevestigd, hielden een vredig p1eintje orns1oten. Bornen, keibestrating, open greppe1 en waterpartij, "de spol", waar vele vrouwen de was deden (links vooraan op de foto) zijn verdwenen. De pilaartjes, die het publieke waslokaa1 rnarkeerden, doen thans dienst a1s ornarnenten voor een oorlogsgedenkteken dat in de bossen rand Vaa1s voor a1daar orngekornen vliegeniers in 1945 werd opgericht.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek