Van ziekenkoets tot ziekenwagen (1906-1945)

Van ziekenkoets tot ziekenwagen (1906-1945)

Auteur
:   Dr. K.J.J. Waldeck en drs. T.H. Gras
Gemeente
:  
Provincie
:  
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2634-2
Pagina's
:   144
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2-3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Van ziekenkoets tot ziekenwagen (1906-1945)'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

2 KAW (Kolner AkkurnuIatoren-Werke),eIectromobiel (ca. 1907)

Deze elektrische ambulance van Duitse makelij werd in maart/april1907 in gebruik genomen door het Gemeenteziekenhuis van 's-Gravenhage. Zij was vervaardigd door de Kelner Akkumulatoren- Werke (KAW) van Gottfried Hagen uit Kalk (nabij Keulen) op aanwijzingen van prof dr W von Oettingen.

De ziekenwagen had in 1906 op een internationale tentoonstelling in Milaan een gouden medaille gekregen. De auto was .. .in de Haagsche kleuren, geel en zwart, smaakvol geschilderd. Een beschrijving in De Auto uit 1907 vermeldt verder: De carrosserie, welke gelijkt op die van een elegante particuliere landaulette, rust op een sterk en solied geconstrueerd chassis, gemaakt van

Krupp's speciaalstaal, welks 5 sterke veeren aUe stooten in zich opnemen en verzachten; binnen is het rijtuig met zink beslagen en met emaillelak bestreken, om goede reiniging en totale ontsmetting mogelijk te maken; ook voor goede ventilatie, zonder tocht te veroorzaken, is zorg gedragen.Van achter wordt eene deur omlaag gehaald en de te vervoeren zieke wordt op eene draagbaar van bijzondere practische construe tie op roUen in het rijtuig geschoven.77

Die draagbaar was een vinding van C. de Mooy en stand bekend als het 'raam De Mooy'. Von Oetting en beval het 'raam De Mooy' aan voor zijn ziekenwagen. De legerarts C. de Mooy (1834-1926) isvoorde ontwikkeling van het ziekenvervoer en de eerste hulp in Nederland een belangrijke figuur geweest.

Hij koppelde een ongebreidelde energie aan creativi-

teit en doorzettingsvermogen. Hij werd daarnaast niet gehinderd door bescheidenheid. Constant wees hij op zijn belangrijke uitvindingen en onderstreepte daarbij zijn eigen rol. Veel van zijn vindingen waren gebaseerd op praktische ervaringen, die hij vooral in N ederlands- Indie had opgedaan. De raderbrancard en het ziekenraam De Mooy zijn onte-

genzeggelijk belangrijke bijdragen geweest aan het ziekenvervoer in Nederland.' De ziekenwagen werd op het rechter voorwiel via een stalen ring aangedreven en ... ermoglicht neben sicherstem Lauf auch auf schliipfrigen Strassen die Anbringang von Geriiten undVerbandkasten hinten unter dem Wagen; eine Infektion derselben durch ansteckendee Kranke ist somit ausgeschlossen.

3 Nord-Deutsche Automobil- und Motorenfabrik (Krieger) (1908) Toen men in 1907 voor de GG & GD Amsterdam een ziekenwagen zocht voor het verbeteren van de EersteHulpdienst, besloot men in Duitsland een elektrisch voortgedreven ziekenwagen te bestellen. Via importeur Enthoven (Holland Automobile) uit Den Haag werd bij de NordDeutsche Automobil- und Motorenfabrik A.G. (NAMAG) in Bremen een Krieger K-2 gekocht voor

f 8500. Eigenlijk was dit een Franse automobiel die in Duitsland in licentie werd gemaakt. Pas in november 1908 kon de wagen in dienst worden gesteld. De electromotor was een ingewikkeld stuk techniek (zie ook 11).

De Krieger-wagens gebruiken als krachtbron accumulatoren, als machine twee gescheiden op de voorwie1en werkende e1ectromotoren van e1k31/2 HE ( ... ) De uit de accumulatoren-batterijen ontnomen stroom gaat door zilverdraadzekeringen naar den om de stuuras

gebouwden controleur, die gebouwd is om elf verschillende standen, den o (nul) stand, acht sne1heden, de e1ectrische rem en den achteruitgang, in te schake1en. 8

Een groot succes is hij niet geworden. Een belangrijke reden hiervoor was de be-

perkte actieradius (ca. 120 km) omdat de accu's steeds weer moesten worden opgeladen. Voorts was hij een stuk trager dan door met benzine aangedreven motoren. De maximumsnelheid bedroeg 40 km/u.

4a Spyker (1908)

Dr Essers was een bekende naam op het gebied van ziekenvervoer en op zijn aanwijzing liet hij de Fa. Trampenburg uitAmsterdam deze Spyker-ambulance bouwen. De wielen hadden nag geen luchtbanden, maar massieve rubberbanden. De auto baarde opzien op verschillende tentoonstellingen en congressen in binnen- en buitenland. Zo toog Essers met deze auto naar Frankfurt am Main waar het Eerste Internationale Congres en Tentoonstelling voor Reddingwezen werd georganiseerd. De bezoekers waren vol bewondering, maar geloofden niet dat de auto helemaal uit Nederland was komen rijden. Ze zetten dan oak grate ogen op toen dr Essers de motor startte en het terrein afreed!

Essers had toen wei al een prijs in de wacht gesleept.6

moeilijk te reinigen. De iele stoel van de verpleger is draaibaar, zodat de patient tijdens de rit zittend verzorgd kon worden.

4b Spyker (1908)

De steek hangt aan de voorwand in een beugel. De matras op de bran card doet huiselijk en misschien zelfs wei chic aan, maar was ongetwijfeld zwaar en

Sa Spyker 20/30 pk (1909)

De consul-generaal van Griekenland te Amsterdam, de heer R.A.L. Lehmann, deed twee van deze Spykers (de No. I en II), geheel vervaardigd door de Fa. Trompenburg te Amsterdam, ten geschenke aan Het N ederlandsche Roode Kruis. Zijn motivatie komt tot uitdrukking in zijn toespraak bij de aanbieding van de auto's aan de voorzitter van Het Nederlandsche Roode Kruis Z.K.H. de Prins der N ederlanden (prins Hendrik):

Koninklijke Hoogheid,

Toen de Staatscourant van 18 December 1908 over het land de mare bracht, dat het H.M. onze geeerbiedigde en alom beminde Koningin had behaagd, Z.K.H. den Prins der Nederlanden te benoemen totVoorzitter van 'Het Nederlandsche Roode Kruis', heb ik - als

echt vaderlander voor aUes gehecht aan Nederland en aan zijn roemrijk en doorluchtigVorstenhuismij oprechtelijk verheugd in de zeer gewichtige gebeurtenis dat Uwe Kon. Hoogheid bedoelde functie wel heeft willen aanvaarden, en ik heb

mij gehaast den wensch te kennen te geven, ter gedachtenis aan dat heuglijk feit voor 'Het Nederlandsche Roode Kruis', der Hooge Regeering ten geschenke aan te bieden twee ziekenvervoer -automobielen (Nederlandsch fabrikaat), op

mijne aanwijzingen ingericht en voldoende aan de hooge eischen op dat gebied.

De gedachte om iets te doen tot leniging der smarten van hen, getroffen door groote rampen in ons vaderland, heeft zich van mij meester

gemaakt na de scheepsramp, voorgevallen aan den Hoek-van-Holland, daartoe krachtig gewekt door de dichtregelen van mijn nu ontslapen vriend, den onvergetelijken Laurillard, wiens in Het Nieuws van de Dag van 26 Februari 1907 geplaatst vers:'Aan omen Prins', en eindigend met den regel: "t Volk heeft Uwen hart gezien', bij mij een onuitwischbaren indruk achtergelaten heeft.

Het denkbeeld tot schenking van deze automobielen is bij mij opgekomen, omdat ik in andere landen, Engeland en Amerika, bij grootrampen, anders gezegd bij 'MassaUngliick', gezien heb hoe onmiddellijk de hulp aanwezig was, welke noodig bleek. Ik heb van dit ontwerp eene studie gemaakt door in Londen, waar ik langdurig geweest ben, de details en de teekeningen te onderzoeken, met punt van uitgang om wagens te kunnen hebben, in sanitair opzicht voldoende om desnoods 8 personen tegeli jk te kunnen vervoeren, verbinden en behandelen.

Ik ben hierin bijgestaan door Dr. Essers, die zijn systeemwagens nu heeft doen vervaardigen naar mijn bijzondere instructies. Vele geneeskundige wenken zijn mij door twee vrienden, een dokter in Amerika en Dr. Meihuizen te Den Haag, verschaft, zoodat ik bij den heer Essers beslagen ten ijs kwam. Dr. Essers is hier tegenwoordig en zal bij goedvinden van Uwe Kon. Hoogheid zoo dadelijk de inrichting van de wagens uitleggen.

Ik heb verlangd naar deze ure, waarin het mij gegeven is, mijne aan 'Het Nederlandsche Roode Kruis' gedane aanbieding gestand te doen door overdracht van de beide ziekenvervoer -automo bielen.

Ten slotte moge ik de verwachting uitspreken, dat door de uitvoering van mijn denkbeeld de lijdende menschheid zal worden gebaat en de taak van 'Het Nederlandsche Roode Kruis' belangrijk zal worden vergemakkelijkt. 9

5b Spyker 20/30 pk (1909)

In het interieur van deze Spyker bevonden zich vier bran cards. Een burgerziekenwagen had er in die jaren meestal twee boven elkaar. Een opstelling van vier brancards had in het algemeen een militaire toepassing, of zoals in dit geval voor ondersteuning door het Rode Kruis bij internationale conflicten.

Er werden Nederlandse ambulances uitgestuurd am medische en verpleegkundige hulp te bieden. Het woord ambulance had in dergelijke gevallen de meer Duitse betekenis van polikliniek voor eerste-hulpbij-ongelukken en bestond in de eerste plaats uit hulpverleners en pas in de tweede plaats uit een vervoermiddel met een specifieke functie.

6 Spyker 20/30 pk (1909)

Deze No. I heeft alweer een geducht leven achter de rug. Op 1 6 mei 19 11 brak brand uit in de garage van het ziekenhuis van het Rode Kruis waarbij hij ernstig beschadigd werd. Oak de No. II liep schade op. De auto's waren niet verzekerd! Na reparatie brak op 24 augustus 1911 een stang op weg naar een grate oefening in Amersfoort.

Hij kon niet aan de oefening meedoen. N adat in 1912 de Gemeentelijke Geneeskundige Dienst in Den Haag was opgericht werd met het Rode Kruis een contract afgesloten voor het gebruik van de No. II. Dit beviel zo goed dat twee j aar later in 1 9 1 3 oak de No. lander dezelfde voorwaarden aan Den Haag werd uitgeleend.

De aanvankelijk witte ziekenwagens werden in een donkere kleur gespoten en van de 'noodige verbeteringen' voorzien, waaronder waarschijnlijk een gedeelde en uitschuifbare voorruit.

Het contract voor de No. I liep in 1 91 6 af, waarna het Rode Kruis de auto verkocht aan het rijk voor

f 3750. Op de fota is de Spyker vermoedelijk in dienst van het Rijk, getuige het wapen met de klim-

mende leeuw tussen de beide functionarissen."

7 FN (ca.1909)

De firma Bakker uit de stad Groningen schafte deze FN voor het ziekenvervoer voor de Provinciale Vereeniging Het Groene Kruis aan. FN was van oars prong een wapenfabriek in Luik, die in 1897 besloot motorvoertuigen te gaan bouwen. In 1909 introduceerde men het type 1500 met een versterkt chassis en een gaspedaal, dat de bekende manette op het stuurwiel verving. De carrosserie was speciaal voor dit doel bij een onbekende carrossier gebouwd. De heer Bakker staat geheellinks op de foto met hoed. Leden van Het Groene Kruis konden tegen gereduceerd tarief met deze ziekenautomobiel naar het ziekenhuis worden gebracht. Bij straatongevallen speelde de politie (de man aan het voeteneinde

van de bran card met helm) toen al een belangrijke rol, oak bij het inladen van het slachtoffer.'

Daar de ziekenauto in de stad Groningen is gestationneerd 1evert het nog a1 eens bezwaar op om deze ten allen tijde en overa1 te kunnen ontbieden. Doordat de te1egraaf - en te1efoonkantoren in verschillende

p1aatsen der provincie niet voor

's morgens 8 uur geopend zijn, was het niet moge1ijk den ziekenauto vroeger te ontbieden. ( ... ) 't Gevo1g daarvan was ook, dat de auto

's morgens op dit vroege uur dikwij1s tegelijkertijd werd ontboden op verschillende p1aatsen in de provincie."

In 1 9 14 werd een tweede ziekenauto aangeschaft. In dat jaar began oak de nachttelefoondienst, waarmee in de gehele provincie Groningen de ziekenauto's van Bakker nu dag en nacht uit de stad ontboden konden worden.

8 Spyker (1912)

In 1912 kwam de Industriele Maatschappij Trompen burg met een auto die de dokter kon gebruiken voor het afleggen van visites, maar waar oak een patient liggend mee vervoerd kon worden. De standaarduitvoering was bronsgroen geschilderd afgezet met zwarte randen. Binnen konden twee stoelen worden verwijderd, waardoor de bran card via een luik aan de achterzijde van de auto naar binnen geschoven kon worden.

Van den patient is niets meer te zien, tenzij onbescheiden oogen thans door het portier of voorraam in den auto gluren, maar oak dat is door een gordijn of zeil te beletten ... aldus een beschrijving in het tijdschrift Het Groene en Witte Kruis. of de auto veel verkocht is, is niet bekend. Aan de aandacht die

er aan werd besteed in diverse tijdschriften en op diverse tentoonstellingen heeft het in ieder geval niet gelegen.12,13,14

9a Spyker 16 pk (ca. 1912)

Spyker was voor de Eerste Wereldoorlog niet aHeen een wereldmerk van hoge klasse, oak de ziekenauto's

op een Spyker-chassis waren zeer gewild.

Niet alleen Trompenburg, de bouwer van de Spykers, in Amsterdam, maar oak andere carrossiers, zoals de

Rijks-Auto- Werkplaatsen in Delft, bouwden imposante ziekenautomobielen op het Spyker-chassis,"

9b Spyker (ca. 1912)

In brochures van Spyker werden twee voor ziekenvervoer belangrijke elementen van hun auto's ge-

prezen. Ze deden weinig stof opwaaien en de auto's hadden een speciale, gepatenteerde methode van klepbeweging in de motor,

waaraan in hoofdzaak de geruisloosheid van de motor te danken was.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Algemene voorwaarden | Algemene verkoopvoorwaarden | © 2009 - 2021 Uitgeverij Europese Bibliotheek