Veendam / Wildervank in oude ansichten

Veendam / Wildervank in oude ansichten

Auteur
:   G.H. Streurman
Gemeente
:   Veendam
Provincie
:   Groningen
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4104-8
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Veendam / Wildervank in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Een rijtje thans gedeeltelijk afgebroken huizen in het centrum van Wildervank aan het Oosterdiep uit de tijd van v66r 1903, want de hoge toren van de in datjaar gebouwde nieuwe gereforrneerde kerk is nog niet te zien. Van l.n.r.: gedeelte van de geref. pastorie; het logement "Wildervank"; arbeidershuisje, later fietsenmakerij van Alzerna; bakkerij van Heuvingh; papierhandel firma J. J. Scholten; gedeelte van een renteniershuisje, na 1918 bewoond door voornoemde familie Scholten.

23

24

De nederlands hervormde kerk in Wildervank, waarvan de eerste steen op 24 september 1659 gelegd werd door een kleinzoon van de stichter Adriaan Geerts. De kerk bestond aanvankelijk aileen uit het middenschip met toren. Volgens de legende zou de kerk gesticht zijn door de vrouw van de grote vervener als dank voor het niet gebeten worden door een adder, die zich, terwijl zij sliep in de hei, om haar arm gewonden had. Wildervank en Veendam vormden een kerkelijke gemeente; eerste predikant was Henricus Herrnannius, die beroepen werd 9 november 1655 en in 't begin zijn preken hield in een schuur aan 't Beneden-Oosterdiep in Veendam en in het huis van Adriaan Geerts. De stichter heeft zijn kerk niet voltooid gezien: hij overleed 24 november 1661 en werd in de half afgebouwde kerk in een grafkelder bijgezet. Zijn stoffelijke resten heeft men echter nooit gevonden. De bouw van de kerk ondervond vertraging, zodat de ingebruikneming enige jaren op zich moest laten wachten.

Oudste afbeelding van de nederlands hervormde kerk in Veendam, waarvan de eerste steen door Adriaan Geerts werd gelegd op 24 augustus 1660 en die ingewijd werd op 5 oktober 1662 door Ds. Hermannius. Ook deze kerk heeft de stichter niet klaar gezien. Het gebouw bestond nit een schip achter een forse toren. Aan kerk en toren is in laterejaren veel verbouwd.

De eer 'le Kerk pall 11)(;2

Dezelfde nederlands hervormde kerk omstreeks 1900. Het gebouw is aan de zuidzijde in 1767 met een heel schip vergroot en heeft nu twee daken. De oude toren is ornrnetseld, is verhoogd en heeft door de spits een totaal ander karakter gekregen. Ook is de toren een uurwerk rijk geworden. Het is niet geheel duidelijk waartoe het lagere torenachtige gebouwtje heeft gediend. Was het bedoeld als tweede ingang, of was het oorspronkclijk bestemd voor cachet? De kerk beschikt over een groot orgel en een sierlijk eregestoelte.

Het interieur van deze kerk, met op de achtergrond het orgel uit 1824, dat kort na de Eerste Wereldoorlog grondig is gerestaureerd. Het beeldhouwwerk werd hierbij verzorgd door de Veendammer beeldhouwer H. A. ter Reegen, het instrumentarium door de musicus dr, Friedrich Schmidt Marlissa, die het muziekJeven in Veendam zeer heeft gestimuleerd. Hij was directeur van de rnuziekschool, organist en directeur van het Veendammer Oratoriurnkoor, dat onder zijn bezielende leiding een zekere vermaardheid kreeg. Het Veenkoloniaal Museum hier bezit nog een paar composities van zijn hand.

27

28

En hier het eregestoelte, de Ommelander Bank, vrij zeker van de Heren van de Ommelander Compagnie, aan de noordwand van de kerk, gerestaureerd alweer door Ter Reegen, die ook het wapen van Adriaan Geerts sneed, dat in mooie kleuren gezet werd door de Veendammer schilder Wim van Hellvein. Het wapen is niet oorspronkelijk; op die plaats heeft vroeger waarschijnlijk wei een wapen gezeten, maar dat is misschien in de roes van de Franse Revolutie verwijderd, toen ook hier de Patriotten en de Prinsgezinden elkaar in de haren vlogen. Tegenover deze bank, aan de zuidwand, bevonden zich de kapiteins- of schippersbanken, waarin de Veendammer zeelui zich in 't voorjaar, voor hun opnieuw vertrek naar zee, neerzetten voor het aanhoren van een speciale afscheidspreek, waarna zij, gesterkt, weer het ruime sop kozen, hopend op goede vaart, maar in de jaren van de nog primitieve zeilvaart ook met de grate kans nooit meer terug te keren.

De oude nederlands hervormde pastorie aan het Beneden-Westerdiep, gelegen in een grote tuin regenover het oude landhuis Buitenwoel. Toen het huis gebouwd werd, was er nog geen Van Beresteynstraat, geen hertenkarnp, er lagen aileen wat weilanden met slootjes en zandweggetjes, met hier en daar een plank over een sloot. Deze oude foto geeft de situatie weer in 1912. Het rechter gedeelte, waarin keuken en catechisatieruirnte ondergebracht waren, is in 1919 gedeeltelijk afgebroken en verbouwd. In de keukendeur staat nog de dienstbode in vol ornaat en in de tuin Ds. R. Cremer met zijn zoon Rolinus. Ds. Cremer werd geboren in 1867 en overleed in 1943. Hij was van 1895-1936 in Veendam de predikant met de meeste dienstjaren. Hij heeft al die tijd tot aan zijn emeritaat in deze oude pastorie gewoond, die daarna nog korte tijd onderdak verschafte aan de familie Schmidt Marlissa en in 1940-1941 werd afgebroken.

29

Luth. Kerk en Pastorie. VEE~DAM.

30

In de tweede helft van de J 7 de eeuw kwamen uit de Duitse grensgebieden veel Duitsers om in de turfgraverij hun brood te verdienen. Onder hen waren veel Luthersen. Hun eerste predikant hier was de Hoogduitse proponent Christoph Griesoph, die vermoedelijk nog preekte in een schuur, Op 12 december J 700 kocht men van de Veendammer predikant Oomkes een woonhuis, gelegen aan het tegenwoordige Lutherse Laantje en bouwde daarbij het kerkje, dat er nog staat, maar gernoderniseerd, evenals de pastorie, waarvan a1s eerste Lutherse predikant bewoner was Ds, H. A. Benit, die op 18 december 1849 zijn "Redevoering" uitsprak ter gelegenheid van de viering van het tweehonderdjarig bestaan der kolonie Wildervank, welke feestrede, met aantekeningen vermeerderd, in boekvorm in 1850 verscheen bij T. van Halteren in Wildervank.

In 1794 kregen de katholieken in deze streek van de stad Groningen verlof in Veendam aan de Kleine Laan, maar een behoorlijk eind van de hoofdweg, het Oosterdiep, een kerkgebouw te stichten, Daarvoor moesten ze voor het bijwonen van een kerkdienst helemaal naar Kleine meer. In het najaar van 1795 werd de kerk ingewijd; de eerste pastoor, Harners, stond ook in Kleine meer. Spoedig bleek de kerk te klein te worden en daar de roomsen intussen gelijke rechten gekregen hadden als de hervormden, kon men er, zonder toesternming van hogerhand, aan denken een grotere kerk te bouwen op een riantere plaats van het Boven-Oosterdiep. De nieuwe kerk met de wat klassiek aandoende voorgevel was gereed in 1845 en werd op 4 december van dat jaar ingewijd door de Aartspriester van Kessel. Eerste pastoor was W. H. Wilkens. De pastorie is van 1864. Aanvankelijk stond boven het tympanon een torentje met hoge spits, dat later gelukkig verder naar achteren op het dak is geplaatst. De pastorie wordt al enige jaren als zodanig niet meer gebruikt en is overgeplaatst naar een moderner huis in Wildervank.

31

32

Het interieur van de katholieke kerk in Veendam werd indertijd zeer bewonderd. Het was in opzet al een rijk interieur; het werd al rijker en rijker aan beelden en ornarnenten, zodat men, om met de tijd mee te gaan, op den duur wei tot een zekere versobering moest besluiten. Van Ter Reegen, die veel voor katholieke kerken heef! gewerkt, bevinden zich hier een koorbank en een VincentiusbeeJd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2020 Uitgeverij Europese Bibliotheek