Vianen in oude ansichten deel 1

Vianen in oude ansichten deel 1

Auteur
:   A.W.H. Baggerman
Gemeente
:   Vianen
Provincie
:   Zuid-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4478-0
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Vianen in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

TER INLEIDING

In ons goede vaderland zijn er talrijke stadjes en steden, die eens een belangrijke rol in de geschiedenis hebben gespeeld, doch later soms veel van hun oude glorie hebben ingeboet. Zij krijgen dan de naam van .xlode steden", En dan past het te vragen: "zijn er soms nog vrienden of bekenden, die de overledene wensen te zien?"

Voor de minnaar van oud stedeschoon gaan dergelijke stadjes soms ineens leven. Vianen is zo'n stadje. Rijk aan historie. Handel en nijverheid, waaraan menig provinciestadje zijn vroegere luister te danken had, hebben hier nimmer gebloeid. Het dankt zijn betekenis aileen maar aan de historische betekenis van de Brederodes, niet die van de Amsterdamse dichter met zijn wilde donkere hart, doch van de adellijke Brederodes, die hier als souvereinen van Vianen regeerden van 1417 tot 1679. Zij regelden aIle burgerlijke en kerkelijke zaken naar eigen inzichten en wensen. Zodoende bleef Vianen met zijn eigen wetgeving, rechtspraak, munt etc. geheel buiten de officiele invloed van Holland. Vianen, bijzonder schilderachtig gelegen aan de Lek, heeft in de geschiedenis sindsdien geen rol meer gespeeld. Wat eens zijn glorieuitmaakte is in verval geraakt, soms bleef een dichter of een schilder verliefd staan bij die vervaIlen glorie.

Het stadje Vianen, bij de burcht op "De Bol" gelegen, moet zijn gegrondvest tussen 1249 en 1267. Als wij heden ten dage de oude plattegronden van Vianen bezien (Van Deventer, Blaeu, de Wit en Bolstra) en wij vergelijken deze met het hedendaagse oude stadje, dan bemerken wij, dat aan de eenvoudige structuur niets is veranderd.

Een lange brede hoofdstraat (de Voorstraat), waaraan zich het fraaie laat-gotische stadhuis bevindt en vier daaraan evenwijdige straten (aIle lopende noord-zuid) en verschillende dwarsstraten. Dit alles omgeven door een stadsmuur (nog verschillende gedeelten intact) en een gracht, eveneens nog intact. Aan de Noord- of'Lekzijde van de Voorstraat wordt deze afgesloten met een fraai torenachtig poortgebouw, de Lekpoort.

Aan de Zuid- of landzijde van de Voorstraat sluit de laat-gotische kerk met forse toren (waaraan Romaanse fragmenten) deze straat af. Vlak bij deze toren stond destijds ook een poortgebouw, de Landpoort, doch deze heeft in de vorige eeuw evenals zovele poorten in den lande, het lot van de algehele afbraak gedeeld. Tussen deze steunpunten, schoon van lijn, ligt het oude stadje met zijn karakteristieke huizengevels te rnijrneren, Die gevels in Vianen geven aan het stadje iets zuidelijks, want wij zien, zulks in tegenstelIing met

de noordelijke steden en stadjes, dat de nokrichting van de meeste gevels evenwijdig met de straat loopt. Het is dan ook van groot belang deze gevelwanden van de meeste straten tegen verder verval en ontaarding te behoeden. Want ook Vianen heeft heel vee! aan schoonheid ingeboet, niet aileen in de vorigeeeuw, doch ook nog in deze tijd, De grote monumenten zoals kerk, stadhuis en poortgebouw, die met zorg zijn gerestaureerd getuigen nog van de grote betekenis, die zij in het verleden bezaten.

Als wij de waterverftekeningen van omstreeks 1800 van de Voorstraat bezien (deze hangen in het stadhuis) dan bezaten de meeste huizen aan die straat fraaie stoepen en hekwerken. Zij gaven en geven aan die huizen een zekere waardigheid. Onze voorouders hebben zulks goed aangevoeld, want een huis moet een zekere afstand nemen van de gemeenschap, men moet een trede omhoog om via de deur (jammer genoeg zijn er maar zeer weinig prachtige deuren over) een gevoel van veilig binnen-zijn te verkrijgen. De ramen met hun goede indeling geven aan de gevels schaal en een gezieht. Wij zien gevels met smeedijzeren muurankers en van boven met een rijke gootlijst bekroond. Stoep, hekwerk, gootlijst geven aan de gevel een plastische werking. Het metselwerk is meestal pretentieloos. Bij

een huis van enig belang zijn de schoorstenen tot vel' boven de nok opgehaald en van een kap voorzien. Al die dingen, die ik opsomde, geven aan het huis een monumentaal karakter. Zij bepalen mede de schoonheid van Vianen en staan daar als een trots getuigenis van het eens zo rijke verleden,

Afgaande op bovengenoemde waterverftekeningen moest dat alles nog in volle glorie te zien kunnen zijn, doch wij leven in 1969 en kunnen de klok niet terugdraaien. Wei zouden wij, uitgaande van eigentijdse gezonde opvattingen, aansluitend aan schaal en de kleur van het oude er nog iets beters van kunnen maken dan wat het tenslotte geworden is.

lk zei U daar even dat het oude stadje lag te mijrneren. Oat ligt het nu nog weI, ondanks zijn nieuwe uitbreiding. De langsrazende automobilisten op de snelweg van het noorden naar het zuiden of omgekeerd willen niet wachten en verlangen geen rust. Juist die rust hier in het oude Vianen, die doet het hem, ondanks de vele auto's, die de binnenstad thans ook heeft. Ik bedoel echter een ander soort rust, de rust, die veel steden niet meer kennen. De geur van de voorbije tijden komt u tegemoet; het oude is minzaam en niet zo verbitterd. En buiten het stadje, langs de beide oevers van de rivier de Lek ziet men het brede weidse land, waar-

tussen de rivier zich in een nooit eindigend verlangen naar de zee spoedt. H ier aan de rivier vindt ge uzelf weer; klare kalmte. Langs de dijken kijken oude boerderijen met rieten daken u aan, veela! omringd door boomgaarden. Prachtige populieren staan hier en daar eenzaam en voornaam hun lied te ruisen, En boven dit alles die heerlijke afwisselende Nederlandse luchten. 't Is nu nog een landschap van voorname rust en vrede. Tot hoe lang? In 1917 woonde alhier Mevrouw Ina Boudier Bakker. De muffe sfeer van Vianen en omgeving uit die jaren met zijn benepen kleinstedelijk patriaat heeft zij weten weer te geven in haar drie kleine romans; "Aan de overkant", "De Moeders" en "De Straat".

Zijn wij ons wel bewust van die be scheid en maar eigen schoonheid? Misschien moet men lang van huis gegeweest, andere streken met ook ander klimaat hebben leren kennen om, vol heimwee, naar eigen land te verlangen naar zijn bescheiden nooit opdringerige bekoring van onze landen en stadjes, een bekoring die heel gemakkelijk door het gewoontecontact ontluistert. Van dit rustige edele landschap, waarin ook Vianen ligt, gaat een vaak troostende en genezende kracht uit op de gesteldheid van wie er lang genoeg heeft geleefd om er mee vertrouwd te zijn.

Ouderen onder ons en meer speciaal de oudere inwoners van Vianen zullen de diverse foto's in dit boek thuis kunnen brengen, ondanks de enorme gedaanteverwisselingen, die er, in de jaren na 1945, hebben plaats gevonden.

Thans ga ik met u een wandeling door Vianen maken aan de hand van de afbeeldingen en wij beginnen bij de schipbrug. Vandaar Buitenstad, V oorstraat en terug, Langendijk, Walsland, Weesdijk, Varkensmarkt, Valkenstraat, Kerkstraat, Korte-Kerkstraat, Molenstraat, Achterstraat (eigenlijk de 1 e Westachterstraat geheten), Hofplein, Ringdijk, Zomerdijk, Kanaalweg, Lijnbaan, Lindenlaan, Beukendreef, Don Velascodreef, Munnikenweg, Helsdingse Achterweg, Korte Waaysteeg, Lange Waaysteeg, Kanaalweg, Hogelandseweg, Prinses Julianastraat.

Voor het samenstellen van dit boekje heb ik kunnen putten uit de collectie van de gemeente Vianen, uit die van de Historische- en Oudheidkundige Vereniging "Het Land van Brederode en orngeving" en uit die van particulieren.

Voor al deze medewerking ben ik zeer erkentelijk.

Ary Baggerman

Plattegrond van Vianen, omstreeks 1650, vermoedelijk uit de atlas van Frederik de Wit. Deze atlas is omstreeks 1700 samengesteld aan de hand van platen van de kaartentekenaars Blaeu en Jansonius. U ziet dat op deze plattegrond de stratenaanleg nog ongeveer dezelfde is als heden ten dage. De ligging van het slot .Batensteiin" is hierop nog bijzonder goed te zien.

_.-- ---- -

- . .- - --- ----

------ --

SCHIPBRUG, VIFINEN.

:=:.----:

8

Ais wij per paardetram uit Utrecht te Vreeswijk aankomen, wandelen wij over de dijk Vianenwaarts en komen aan de Lek. De rivier is hier prachtig en welk een bedrijvigheid van slepen, komend van boven en beneden. Wij zien juist een der statige radersalonboten van de "Reederij op de Lek" aankomen, die weldra Vianen zal aandoen. Wij kunnen nog juist de schipbrug passeren, voordat deze opengaat. Deze brug werd gelegd in maart 1840 en is in 1935, bij het gereedkomen van de vaste oeververbinding over de Lek, verdwenen, waardoor het doorgaand verkeer niet meer door Vianen komt.

Allercharmantst is dit silhouetje van Ds, van Duyl, de initiatiefnemer van de tot standkoming van de schipbrug, Gerrit van Duyl, geb. te Gorinchem 29-4-1774, overl. te Vianen 31-1-1862, studeerde theologie te Leiden. Hij was gehuwd met Sara Anthonia de Ronde. Werd achtereenvolgens predikant te Beusichem in 1799, in 1808 te Hoogeveen en in 1813 te Vianen, Hij ging met emeritaatin 1857.

~~~ __ /J'~ ~ ,uo.t--,.-e,."-<--,-zc::.. ~&.cc.,..~~.J <).'.L--'"" .?.. ~~ /<I76..t....



I I

10

Wanneer wij naar de aanlegsteiger van de Reederij op de Lek gaan zal daar juist de sierlijke wit-zwart-gele radersalonboot gaan meren. Deze Reederij onderhield sedert jaren een geregelde dienst van Rotterdam op Culemborg en deed dan ook Vianen aan. Een tocht met een der boten was er een van veel landschappelijk schoon. De vaart met die boten eindigde in 1937 en daardoor werd ook de steiger afgebroken. Genoemde Reederij verzette haar bakens en ging over op autobussen en vrachtwagens.

Vianen.

Wandelend over de veerweg genie ten wij van het prachtige silhouet van Vianen en komen aan bij de Buitenstad. Er zijn nog al wat mensen op de been. De omnibus, met ais koetsier Hein van Ingen, is juist op weg om passagiers van Vianen naar de paardetram in Vreeswijk te brengen. Het valt mij op, dat die ijzeren balustraden aan be ide zijden van de straat het zo goed doen, Het zijn aile bescheiden woningen, doch hebben het voordeel, dat achter de woningen tuintjes zijn met een heerlijk vrij uitzicht over de uiterwaarden.

/

II

12

Niet altijd was het plezierig wonen in deze buitendijks gelegen straat. Wanneer de waterstand van de Lek soms te hoog werd, liepen de uiterwaarden en ook deze straat geheel onder, met aile ongemakken van dien. Er moesten dan loopplanken gelegd worden, teneinde in huis te kunnen komen, waarin het water beneden al stond. V oor het laatst had men dit ongemak in 1926.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek