Vlagtwedde in oude ansichten

Vlagtwedde in oude ansichten

Auteur
:   J.R. Brunig en R. Kraai
Gemeente
:   Vlagtwedde
Provincie
:   Groningen
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4119-2
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Vlagtwedde in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Met Vlagtwedde wordt hier bedoeld het "Kerkdorp Vlagtwedde". Men kan ook zeggen: het gebied van de kerkelijke gemeente. Ret was reeds ruim duizend jaren geleden een van de vijf kerkdorpen of karspelen, welke gezamenlijk Westerwolde vormden: te weten Sellingen, Vlagtwedde, Onstwedde, Wedde en Vriescheloo. Later werd daarbij ook Roswinkel genoemd. Van deze zes vormen thans Sellingen en Vlagtwedde onze huidige burgerlijke gemeente (zij het op een enkele uitzondering na). Rond Vlagtwedde vormden zich de gehuchten Veele, Wollinghuizen, Jipsinghuizen, Weende en Ellersinghuizen. Deze waren dus gelegen "onder de klockslagh van Vlachtwedde", zoals dat heette, doch de bewoners leefden binnen hun gemeenschap volgens eigen regels en gebruiken, zowel bij geboorte, ziekte en dood als ook in aIle andere gevallen waarin de kracht van de enkeling te kort schoot,

Voor wat betreft het boerenbedrijf had men zich te houden aan de regels, de "willekeuren", van de "Boerschap". Hierbij ging het vooral om het gezamenlijk uitvoeren van werken of over het gebruik der mandelige markegronden. De Marke omvatte alle gronden rond het dorp. Reeds zeer vroeg werd het bouwland op de es verdeeld en kreeg ieder hiervan zijn deel, De weilanden in de stroomdalen van de

beken (de meeen) volgden. Ret overige, aanvankelijk niet zo waardevolle, deel, het "veld", bestaande uit moeras, heide, veen en bos, werd het laatst verdeeld. Ret laatste in 1878.

De grenzen van de oude marken waren tot voor kort terug te vinden in de sectiegrenzen bij de kadastrale aanduidingen. Naast de genoemde vijf gehuchten ontstonden er nog meerdere buurtschappen. De namen hiervan zijn dezelfde als de akker- of veldnaam van de gronden v66rdat het werd bewoond Of werden aan de eerste bewoning ontleend. We kennen Harpel, Vlagtwedder Veldhuis, Renneborg, Pottenberg, Plaggenborg, Jipsingboertange, Over de Dijk, Wollingboermarke, Pallert, Poldert, Stobben, Weite, Stakenborg, Veelerveen en Hebrecht. De laatste twee zijn bij het vaststellen van de gemeentegrenzen aanvankelijk geheel of gedeeltelijk in de gemeente Bellingwolde komen te liggen, hoewel zij behoren tot de marken van Veele en Vlagtwedde.

In 1967 is Hebrecht bij de gemeente Vlagtwedde gevoegd. Bourtange is in 1580 als versterking aangelegd op een zan drug in de marke van Wollinghuizen en verkreeg later (nadat zich hier ook boerenbedrijven ontwikkelden) een complex grond, dat aanvankelijk als weide voor het vee was bedoeld, ten koste van de marken van Vlagtwedde en Wollinghuizen. Ook ont-

wikkelde zich rondom Bourtange een eigen kerkgemeenschap. Bij het samenstellen van dit boekje hebben wij Bourtange gezien als behorende tot het kerkdorp Vlagtwedde.

In Vlagtwedde was in vroeger jaren, tot 1803, een rechtstoel gevestigd. Hier oordeelde de richter in civiele zaken volgens het landrecht van Westerwolde. Beroep stond open op de drost te Wed de. Het oude rechthuis zullen we nog tegenkomen. Aanvankelijk was Vlagtwedde ook de hoofdplaats van de burgerlijke gemeente. Het gemeentehuis was eerst gevestigd in het oude rechthuis, later in hotel Schober, totdat het in 1890 werd overgeplaatst naar Sellingen, als zijnde meer het middelpunt der gemeente. Toen, na gereedkoming van de kanalisatie en na de uitbreiding van het verharde wegennet, de ontginningen in de omgeving voortgang vonden gingen zowel Vlagtwedde als de omliggende plaatsen in aanzien sterk vooruit. De landbouw kwam zienderogen op hoger peil en de middenstand greep de gelegenheid om van Vlagtwedde een verzorgingscentrum voor de omgeving te maken, dankbaar en op de juiste wijze aan. Ret kerkelijk leven Yond, ook in de buitendorpen, meerdere steunpunten, terwijl tevens meerdere scholen werden gesticht. Instellingen, organisaties en verenigingen behartigden, ieder op hun gebied, de belangen der be-

volking. Zowel individueel als in groepsverband werd en wordt er naar gestreefd om Vlagtwedde de volwaardige plaats die het zich in de gemeenschap heeft verworven, te doen behouden en waar mogelijk te versterken.

Van het "Kerkdorp Vlagtwedde" hebben wij een aantal ansichten en foto's verzameld uit de tiid rond 1900, toen de naam nog werd geschreven als Vlachtwedde, tot de jaren dertig. Enkele foto's, die ook voorkwamen in een eerder door ons verzorgd werkje, zijn nu alleen opgenomen als zij een duidelijke functie in het geheel konden vervullen. We hebben informatie kunnen putten uit werken als: "Historie van Groningen" van dr. W.J. Formsma, "Ret Landschap Westerwolde" van dr. J.E. Muntinga en "Mooi Groningen" uit 1916. Verder hebben we medewerking ondervonden zowel van veel particulieren, als ook van het Rijksarchief te Groningen, de gemeentearchieven van Vlagtwedde en Winschoten, de N.V. Heidemaatschappij Beheer en het B.A.I. (BiologischArcheologisch Instituut) te Groningen. Aan allen onze hartelijke dank.

We nodigen u thans uit om met ons een rondgang te maken door het oude "Kerkdorp Vlagtwedde" of, zoals de ouderen plachten te zeggen, "dorp en boetenlougen" .

uit Jlachtwedde.

1. De driesprong in V1agtwedde omstreeks 1900 met de nog jonge, in 1898 geplante "Wilhe1minaboom". Voor cafe Dinkla, dat nog vroeger cafe Tammes was, staan enige boerenwagens. De lege weegbakken hierop vertellen ons dat er leverantie plaatsvindt van varkens. Na het wegen bij een klokje afrekenen, terwijl de paarden wachten in de doorrit. Verder links de oude marechausseekazerne, dan het huis van brievengaarder Garrelts (nu Ridding met "doe het zelf" artikelen) en daarna bakkerij Udding, na meerdere verbouwingen nu de dubbele woning van Meulman en Weizenbach. Rechts, als enige gebouw na de driesprong, hotel Schober.

2. Dezelfde driesprong omstreeks 1929. Cafe Dinkla heet dan Jarke Schober. Daamaast bouwde H. Bakker zijn slagerij. De oude marechausseekazeme is nu woonhuis geworden (met een verdieping lager), eerst van Bots, daama van Tammes-Buirs en nu van Van Wijk. Rechts heeft Dinkla, bij de opheffing van zijn cafe, zijn woning gebouwd, later bewoond door meerdere gezinnen en het laatst door Vroom. De "Wilhelminaboom" bleef, met de bank eromheen, verzamelpunt voor de jeugd, In het voorste dappere kereltje herkennen wij Jackie Sachs en uiterst links zijn broertje Harry, die v66r de oorlog met hun ouders naar Californie (Amerika) vertrokken en daar beiden nog wonen.

Bondshotel & Waterschapshuis, Vlachtwedde

3. We gaan verder het Noordeind in en staan hier voor hotel Schober (Bruning-BeijeringMoorman-i.De Marke") voor de verbouwing in 1929. De langs de weg staande schuur deed dienst a1s doorrit en stalling. Ook bevond zich hierin de schutsta1, waarin loslopend vee werd gestald. Niet aileen verzorgden hier vier genera ties van de familie Schober hun gasten, doch ook was hierin het gemeentehuis gevestigd, voordat dit in 1890 werd overgeplaatst naar Sellingen.

Groet uit Jlachfwedde.

4. Omstreeks 1906 zag het er bij de pastorie zo uit. Links het huis waarin toen twee gezinnen woonden, die van J. Mein en Hofman. Hofman, die onder andere klokluider was, staat buiten voor het raam. De heg rechts is van de hervormde pastorie. Daarnaast is iets te zien van een schuurtje van landbouwer Hidding, die daar tegenover woonde. Door de bomen ziet men nog de boerderij van Bontkes, die als het ware op het schoolplein stond, Het raam dat dan reehts nog is te zien is van de onderwijzerswoning.

~)

~..cFL_---

r

5. Dezelfde omgeving als op de vorige foto, maar nu van de andere zijde gezien, omstreeks 1924. Naast de heg van de pastorie is schoenenzaak N. Meijer, thans Duit, en daarnaast het postkantoor. Dit zou later de rijwielzaak van Klok worden (thans Hovingh). Dan hotel Schober. In de woning van Mein en Hofman woont hier Z. Nieken, handelaar in rijwielen en motoren. Na meerdere wisselingen is het thans bekend als cafe Bults. Nieken verhuisde later naar de Wilhelminastraat, waar nu Kraima is gevestigd. In de verte is vaag de stelmakerij van G. Sanders te zien, die we verder op onze tocht nog van dichterbij zullen bekijken. De tramlijn van "Oostelijk-Groningen" kwam in 1916 gereed.

6. Omstreeks 1900. De boerderij van Bontkes op het schoolplein, links, daamaast de school en de kerk. Rechts eerst de smederij van Adolf en Jan Lutter (later Dreesman), dan de schoorsteen van de boerderij van Eggo Dijkhuizen, thans Veldhuis, en daama een dubbele woning van Bontkes, verhuurd aan onder anderen Rikste Dijkhuizen en de commies "meneer" De Boer. Daama het huis dat achtereenvolgens werd bewoond door Lubberts, Kiewiet en Rakers. Dan het dak van de boerderij van H. Luring en recht vooruit de molen van Kamping in het Oosteind.

.?

7. Bijna dezelfde plaats als op de vorige ansicht, omstreeks 1928. Over de school heen zien we de bomen van de Ekkelkamp. De wagen rechts staat voor de (onzichtbare) smederij van Lutter (of zijn opvolger Dreesman). Later zou het A. Brouwer worden. Dan de winkel in kantoor- en schrijfbehoeften van G. Teis, die nu de speciaalzaak Van Hoorn is, daarna de zaak in bouwmaterialen van Bos en ten slotte de boerderij van Luring, die rond 1930 is afgebroken en werd vervangen door een nieuwe, waarvan Tempel nu de eigenaar is.

8. Schoolfeest bij de open bare lagere school: optocht met versierde wagens en kinderspelen. In de school werd rijkelijk getrakteerd op ranja en chocolade, bij voorkeur geschonken uit glimmend gepoetste, antieke koperen ketels. En tussen aile bedrijven door kon men, zo vaak men maar wilde, rondjes draaien in de mallemeulen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek