Voorst in oude ansichten

Voorst in oude ansichten

Auteur
:   G.J. Kedde
Gemeente
:   Voorst
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4480-3
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Voorst in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

TENGELEIDE

In de huidige tijd ervaren wij gedurige wijzigingen in levenspatronen en levensgedragingen.Niet aileen dat tot v66r de tweede wereldoorlog meer briefkaarten met stads- en dorpsgezichten in circulatie waren (men sprak algemeen van ansichtkaarten) en men op deze wijze ook correspondeerde, doch men bewaarde ze veelal. Wellicht dat de tegenwoordige generatie de uit het buitenland ontvangen en dan aileen nog in fraaie kleuren uitgevoerde kaarten enige tijd aan de wand prikt of ze op een andere plaats in huis tentoonstelt, totdat ze bii een schoonmaakbeurt in de prullenmand terecht komen, doch het verzamelen van kaarten en ze in albums plakken is in onbruik geraakt.

De samensteller van dit boekje heeft belangrijk werk verricht door terug te blikken in de historie der gemeente Voorst en verdwijnende of reeds verdwenen situaties binnen die gemeente in beeld te brengen door de bundeling van vele uit verspreid bezit bijeen gebrachte prentbriefkaarten. Veel studie, veel onder-

zoek, plaatselijke bekendheid en ... veel geduld hebben hem geleid tot deze waardevoile arbeid, waarvoor ik hem op deze plaats - namens een ieder, die zich op enigerlei wijze betrokken voelt bij de gemeente Voorst - hulde breng en dank betuig.

Ouderen zuIlen - soms met enige weemoed en nostalgie - herinneringen voelen opkomen bij het weerzien van vroegere toestanden, huizen en wegen, sorns ook van gestalten en gezichten, De geihteresseerde jongeren zuilen indrukken in de geest terugprojecteren op de situaties van vandaag. AIle lezers van dit boekje en ik hoop hartelijk dat bet er velen zullen zijn zuIlen bet stellig niet bij een inzage laten en zij zuilen voor "Voorst in oude ansicbten" een eervoIle plaats inruimen in hun huis of boekenkast.

TweIlo, augustus 1972

T.P. baron Mackay burgemeester van V oorst

INLEIDING

Als vervolg op de uitgave "Twello in oude ansichten", welke bij vele inwoners van de gemeente Voorst een gunstige reactie tot gevolg had, is dit boekje bedoeld om enige illustratie te geven omtrent de natuurlijke veranderingen, welke zich in de gehele kerspelgemeente Voorst in het tijdperk 1880-1930 hebben voltrokken. Beperkte de vorige uitgave zich uitsluitend tot het dorp Twello, deze is bedoeld een bescheiden weergave te geven van buitenplaatsen, hofsteden, wegen en straten uit de gehele gemeente in het begin van deze eeuw. Voor velen kiekjes die herinneringen oproepen, voor anderen onbekend, doch toch nog belangrijk genoeg, om de veranderingen te constateren, welke zich in dit 75-jarig tijdperk hebben voltrokken. Een woord van dank voor de medewerking aan de chef van de gemeentelijke archiefdienst en vele inwoners van deze gemeente voor het beschikbaar stellen van de kaarten en foto's is hier zeker op zijn plaats.

Hoewel de structuur van de diverse dorpen in deze eeuw betrekkelijk weinig is veranderd, is de bevolking wel gewijzigd, in die zin, dat er een import van bewoners ontstaat in verband met gewijzigde arbeidsmogelijkheden. Was Voorst in begin van de twintigste eeuw overwegend een agrarische gemeente, heden wijzigt zich dit in steeds sterk ere mate tot industrie. Ter verduidelijking van de illustraties is het wenselijk een beknopte toelichting te geven, hoe deze gemeente met zijn vijf kerspeldorpen is ontstaan in een tijd, dat er van een burgelijk bestuur nog niet of nauwelijks sprake was. Hopelijk geeft het enig inzicht, hoe ons verre voorgeslacht in deze regio in de achter ons lig-

gende eeuwen onder de feodale wetten en machtsver-

houdingen van de toen regerende machthebbers heeft geleefd. Het ontstaan van een stad, dorp of gehucht is in veel gevallen afhankelijk geweest van de bodemgesteldheid. Het land was, voornamelijk het oostelijk gedeelte, bedekt met bossen en daarom is het verklaarbaar, dat de eerste nederzettingen ontstonden in het IJsseldal met de vruchtbare rivierklei. En met de verbreiding van het christendom (achtste eeuw) wordt er dan ook al gesproken van een samenleving, onder meer Hiulpa (Wilp) in 700, Uttiloch (Uddel) in 789, Vasna (Vaassen, 790), Daventre (Deventer, 740), Villa England (Beekbergen 80l) en Forste (Voorst, 893). Wilp en Voorst worden dus reeds genoemd v66r het jaar 900, zij het dan ook als ecclesia (kerk),

Tot het jaar 1046 viel dit gebied onder het bestuur van de Duitse keizers, koningen en bisschoppen. In dat jaar komt hierin echter verandering. Dan schenkt koning Hendrik III (of IV?) een gedeelte van het graafschap Hamaland ten westen van de IJ ssel aan de kerk van Utrecht. En dat gedeelte omvatte juist een deel van wat nu de gemeente Voorst is. De kerken en mede daardoor ook het bijbehorende gebied, kwamen onder het bestuur der Utrechtse kerk, echter met uitzondering van de kerk in het tegenwoordige dorp Voorst, welke onder het Duitse bestuur bleef en werd opgedragen aan de abdij van Prlimm in de Eifel. Daarbij behoorden ook nog negentien erven, welker bewoners tot de reformatie onder het bestuur van deze abdij hebben geleefd, met als moederkerk de St.Maarten, (later de Eusebiuskerk te Arnhem). Dit in tegenstelling tot de kerken te Wilp, Twello, Terwolde en Nijbroek, welke onder de Utrechtse kerk ressorteerden en hun bezittingen werden beheerd door het St.-Lebuinuskapittel te Deventer en het kapittel van

St-Marie te Utrecht, met als moederkerk de St-Lebuinus te Deventer. Na verloop van tijd echter, komt er door de macht van de graven en bannerheren enige wijziging, Het burgerlijk bestuur van het gebied werd in handen gelegd van een schout en het gebied dat hij bestuurde heette "schoutampt". Oorspronkelijk nog dun bevolkt, doch door de invloed der kerk en de Gelderse graven aanzienlijk toegenomen, verrezen er meerdere dorpen en buurtschappen, Deze ontwikkeling heeft zich hoofdzakelijk in de twaalfde en dertiende eeuw voltrokken. Werd er voordien alleen nog maar van "ecclesia" melding gemaakt, in de twaa1fde eeuw en daarna wordt het "parochia" (is dorp). Het ontstaan van de vier dorpen Voorst, Wilp, Twello en Terwo1de dagtekent dan ook uit die tijd, echter met uitzondering van het dorp Nijbroek dat voordien onder Terwo1de ressorteerde. Nijbroek ontving in 1328 van de hertog van Gelre een land brief en werd toen een zelfstandig dorp. In 1339 werd de kape1 tot ze1fstandige parochiekerk verheven. Het werd ook een ze1fstandig richterampt, in tegenstelling tot de overige vier dorpen, die onder het schoutampt Voorst b1even. Deze toestand b1eef gehandhaafd tot het einde der Bataafse Republiek en bij het einde van de Franse tijd, na diverse bestuurswisselingen, werd op 1 januari 1818 de gemeente Voorst samengeste1d uit de kerspe1en Voorst Wilp Twello Terwolde en Nijbroek met a1s bestu~rscentrum het dorp Twello.

De ontwikkeling van de gemeente heeft zich in de achter ons liggende tijd in steeds versnellend tempo voltrokken. Waren er in 1817 slechts 4790 in woners in 1928 bedroeg dit aanta1 reeds 13.728, in 1956 18.470 en in 196721.344, waarvan 11.142 mannen

en 10.202 vrouwen. Voor de kerspelen was dit 8900 voor Twello, 4860 voor Voorst, 3980 voor Wilp, 2844 voor Terwo1de en 780 voor Nijbroek. De voornaamste bron van inkomen was tot het einde der negentiende eeuw de 1andbouw en de veeteelt. Ook de klornpenmakerijen verschaften menig huisgezin een bron van ink oms ten gedurende de wintermaanden. Des zomers werkte men dan hoofdzakelijk in de 1andbouw. Doch omtrent de eeuwwisse1ing, toen de industrie zich ontwikke1de, werd dit handwerk verdrongen door de vleesindustrie, welke ook thans nog een vooraanstaande p1aats in neemt in deze gemeente. Vooral Twello heeft zich, na voorheen een agrarisch dorp te zijn geweest, in een industriecentrum veranderd. Tachtig procent der arbeidende bevolking van dit dorp is thans in de industrie werkzaam. Mede door deze ontwikkeling is er in het aanzien van het dorp vee1 veranderd. Het specifiek Iandelijke," met de in ruime mate aanwezige bebossing, heeft p1aats gemaakt voor de industrie. Ve1e pittoreske plekjes, behuizingen, boerderijen en wegies zijn opgeofferd aan de snel voortschrijdende ontwikkeling van onze hedendaagse behoeften en een belangrijk gedeelte hiervan is historie geworden. Alleen de naarn herinnert ons nog aan dingen die door de tand des tijds of door slopershanden verdwcnen. zijn.

Hopelijk za1 deze bijdrage aangename herinneringen opwekken bij de ouderen onder u uit de tijd hunner jeugd en voor de jongere genera tie een blik in het ver1eden, voor vel en onbekend, doch waarschijnlijk interessant genoeg, om te constateren, dat deze gemeente in de achter ons liggende driekwart eeuw in grote mate is veranderd.

vITG. NAUTA,

Groet uit VOORST.

&1

1. De weg naar kastee1 Nijenbeek, beginnende bij de "Nieuwenhof" in 1906. Ret huis links was toen bewoond door de familie Jansen.

K:rui:;pant b. d; F;pe:a. weg.

2. Ret kruispunt van de wegen Voorst-Apeldoorn en Voorst-Wilp in 1915.

Fh,t, Ies. NllS~ 4mmrdam. Uilga't G. l. Kald,w,i/. V,crsl.

VOOR T.

/ b

3. De Rijksstraatweg met op de voorgrond het huis van de familie Beker, met winkelier Gerritsen en op de achtergrond de uitspanning "De Twee Schimme1s" van Ko1deweij en het kantonniershuis in 1903.

VOORST, - H-uize Beekzicht.

4. "Beekzicht" in 1918. Voordien heeft hier nog een ander huis gestaan en was er een landbouwschoo1 in gevestigd van de heer Enke1aar. Dit huis werd in 1918 bewoond door de familie Bosch ridder van Rosenthal. Tengevolge van de oorlog 1940/45 werd het huis totaal geruiheerd en is het daarna afgebroken.

VOORST, - Langs de Voorsterbeek.

5. Langs de Voorsterbeek, met de watermo1en in 1910.

Watermelen te Veers!

6. Nogmaals de watermolen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek