Waardenburg en Neerijnen in oude ansichten

Waardenburg en Neerijnen in oude ansichten

Auteur
:   R.J. van Ooijen en E.R. Westerbeek van Eerten
Gemeente
:   Neerijnen
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1609-1
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Waardenburg en Neerijnen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

INLEIDING

In Waardenburg en Neerijnen, twee prachtige dorpen aan de Waal, is in de loop der tijden veel veranderd. Vooral het voorheen zo rustige dorp Waardenburg, dat thans wordt doorkruist door drie drukke verkeersaders, te weten de rijksweg A 2, de spoorlijn van Utrecht naar 's-Hertogenbosch alsmede de weg Geldermalsen-Tuil. Voor dit laatste wegvak is in de vorige eeuw van gemeentewege vurig gepleit. Oorspronkelijk zou deze namelijk buiten het dorp om worden gelegd, Men vreesde hierdoor een vergeten dorp te worden. Nu denkt men daar anders over en zou men graag van deze veelal als sluipweg gebruikte Steenweg door het dorp verschoond blijven. Niet voor niets zijn in het hart van het dorp op deze Steenweg stoplichten voor voetgangers geplaatst. Veel inwoners vragen zich af: hoe zag ons dorp er zo'n vijftig tot honderd jaar geleden uit? Wat stond er op de plaats waar nu "Rehoboth" is en hoe zag de "Zoeten Hoek" er vroeger uit? Het zijn maar enkele voorbeelden. Door het samenstellen van dit boekwerkje hebben wij getracht deze vragen in woord en beeld te beantwoorden. Het was een boeiend karwei, maar niet eenvoudig wanneer je zelf geen inwoner bent. Dank zij echter de veelal enthousiaste medewerking bij het speuren naar oude foto's en prentbriefkaarten, die wij van diverse ingezetenen ondervonden, zijn wij erin geslaagd dit nostalgisch album samen te stellen.

Waardenburg

De oorspronkelijke naam van Waardenburg is Hiern, vermoedelijk voordien ook Hero geheten, daterend van ongeveer het jaar 1000. Op 14 mei 1481 werd Waardenburg tot een hoge heerlijkheid verheven met recht van ga1g en put! Dit werd in 1504 bevestigd door koning Filips van Castille. Vanaf ongeveer 1595 veranderde de heerlijkheid door koop meermalen van eigenaar. Eigenaren zijn geweest ridder Willem van Broekhuizen, Gerard van Vlodorp, Walrave, de echtgenote van Otto van Arke1 en Elisabeth van Arke1, de echtgenote van Thomas de Triennes. Haar zoon Thomas verkocht de heerlijkheid aan Johan Vijgh en sinds de laatste helft van de achttiende eeuw behoorde de heerlijkheid Waardenburg en Neerijnen aan Hobo baron van Aylva, generaa1 der infanterie en gouverneur van Maastricht. Rond 1840 was Hans Willem baron van Aylva van Pallandt eigenaar, wonende te Neerijnen, De familie Van Pallandt is eigenaar gebleven tot 6 mei 1971, de datum waarop Julie Elise baronesse van Pallandt overleed. Kasteel Waardenburg werd in de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) in het jaar 1574 veroverd en verwoest door graaf Lodewijk

van Nassau. De vrouwe van Waardenburg, dochter van hertog Karel van Gelre, was Spaansgezind en herbergde driehonderd Spaanse soldaten. Bij de overstroming van 1809 is Waardenburg zwaar geteisterd. Veel buiten het dorp wonende boerengezinnen moesten vluchten en werden in de dorpsschool ondergebracht en daarna in het kerkgebouw. Heemraad Henricus Vermeulen wist het gevaar nog korte tijd te keren door maatrege1en te nemen. Het vee werd naar de dijk gebracht met aken en boten, achter welke men het liet zwemmen. Ook het kerkgebouw kwam in het water te staan. De mensen schreeuwden in hun doodsangst om hulp en werden met behulp van boten bevrijd. Op de dijk talloze huilende mensen en loeiend vee. Toen de storm in alle hevigheid opstak, konden de boten niet meer varen. De mensen klommen op zolders en daken. Drieendertig huizen werden totaal vernield en nog eens zesenvijftig zwaar beschadigd. Gelukkig echter kwamen er geen mensen om. Ook de watersnood van januari 1820 bracht vee1 ellen de aan have en goed.

Neerijnen

Het Huis Neerijnen, thans gemeentehuis, heette van oorsprong Clingenburg, ook wel Klingelenburg. Dit huis werd rond 1350 gebouwd door ridder Gijsbert de Cock van Neerijnen. In de nacht van 29 op 30 januari 1809 dreigde, evenals W aarden burg, ook Neerijnen door overstroming te worden getroffen. Burgemeester Jan Cardol had met een aantal ingezetenen effectieve maatregelen getroffen, maar op 31 januari 1809 brak onder hevige storm de dijk. Wij citeren Van der Aa:

Temidden van de woedende storm hoorde men het gekerm en het slaan op ketels en andere geluidgevende voorwerpen. Drieentwintig mensen kwamen om het leven, twintig huizen werden geheel vernield en vijfentwintig huizen beschadigd. Deze ramp herhaalde zich elf jaar later in de nacht van 27 op 28 januari 1820, zij het dat toen, voor zover bekend, geen mensen zijn omgekomen. Velen noemen Neerijnen een van de mooiste dorpen van de gemeente en niet ten onrechte.

Tot 1 januari 1978 maakten beide dorpen deel uit van de gemeente Waardenburg, die door de herindeling van de West-Betuwe werd opgeheven en werd samen-

gevoegd met de gemeenten Haaften, Est en Opijnen, Varik en het overgrote deel van Ophemert tot een nieuwe gemeente: Neerijnen.

De historische gegevens namen wij over uit het rijksarchief te Arnhem, het gemeentearchief van Neerijnen, Van der Aa's Aardrijkskundig Woordenboek en Mededelingen van de Historische Kring West-Betuwe. Dank zij de hulp van met name de bejaarde ingezetenen, slaagden wij er redelijk in de namen van personen op de afbeeldingen te noemen. Wij staan er echter niet voor in dat daarbij geen vergissingen zijn gemaakt, omdat de meningen over wie het nu werkelijk is wel eens verschilden, terwijl personen die als "on bekend" staan aangeduid na verschijning van dit boekje door familie of betrokkene zelf worden herkend. Bij voorbaat onze verontschuldigingen daarvoor.

Ten slotte onze dank aan al die ingezetenen die door het ter inzage verstrekken van foto's en ansichten en niet in de laatste plaats door hun verhalen een belangrijke bijdrage leverden aan de totstandkoming van deze wandeling door het verleden van Waardenburg en Neerijnen.

1. Wij beginnen onze wandeling op de Steenweg, aan de oostzijde van het dorp Waardenburg, en zien links het huis "De Zoeten Hoek", Steenweg 69, bewoond door de familie E.B. van Herpen. Hier op de foto zien we "De Zoeten Hoek" zoals deze er tot 1966 uitzag. Een fraaie boerderij, waarin toen ook de familie Van Herpen woonde. Het huis moest wegens "ouderdomsgebreken" worden afgebroken. Voordien was het bewoond door de familie De J ongh en voor hen door de familie Van Voorden.

Links van de boerderij zien we op de foto nog een groot, rieten dak. Dit was oorspronkelijk ook een boerderij, waarin H.W. baron van Pallandt zijn paardestal hie1d. Deze boerderij is eveneens afgebroken en is bewoond geweest door onder anderen de jachtopzieners Klip en Van Elst.

Op de voorgrond, met handkar, zien wij Sodderland met zijn vrouw Jo Sodderland-van Kluyt en zoontje, zittend op de kar.

2. We wandelen verder in westelijke riehting. Waar nu "Rehoboth" staat, stond tot ongeveer 1958 dit fraaie edelmanshuis, genaamd "Molenzicht". Deze foto van de oostgevel werd rond 1900 genomen.

Het huis was eigendom van de familie Van Pallandt. Ook was het geruime tijd als burgemeesterswoning in gebruik. De burgemeesters H.W. baron van Pallandt, I.H.E. baron van Nagell en jonkheer mr. W.G. van der Wijck hebben er gewoond. H.W. baron van Pallandt verhuisde eind 1928, een half jaar voordat hij stierf, naar kasteel Neerijnen.

3. Hier zien we de zuid- en westgevel van "Molenzicht", zo'n dertig jaar later. Het aanzien is wat veranderd. Zo ontbreken nu de raamluiken, terwijl het torentje links (zoals te zien op afbeelding 2) eveneens verdwenen is.

Na de Tweede Wereldoorlog bood "Molenzicht" onderdak aan mensen die door oorlogshandelingen dakloos waren geworden. Rond 1958 is "Molenzicht" afgebroken en kwam "Rehoboth", het verenigingsgebouw, daarvoor in de plaats.

4. Even voorbij "Rehoboth" zien we kapsalon A.H. de Jongjr., Steenweg 61. Dit huis was tot ongeveer 1957 het gemeentehuis van Waardenburg. De man voor het gemeentehuis is burgemeester w.e. baron van Randwijck, die van 1927 tot 1932 burgemeester van Waardenburg was.

Het huis emaast was in vroeger jaren de ve1dwachterswoning, comp1eet met arrestantencel. De veldwachters Lutmers en Sepers hebben er gewoond. Ook ,,Molenzicht" is op deze foto nog te zien.

Tot 1908 was het ambt van burgemeester gecombineerd met dat van secretaris, met uitzondering van een aanta1 onderbrekingen van die combinatie voordien. Zo nam burgemeester N. Spillenaar (1840-1883) in 1879 onts1ag als secretaris en werd W. Wijnveldt tot secretaris benoemd. In 1883 werd Wijnveldt tevens burgemeester. Ook burgemeester-secretaris H.W. baron van PalIandt nam in 1908 onts1ag a1s secretaris. Daama waren achtereenvolgens gerneentesecretaris van Waardenburg: H.D. van Aken (1908-1919), B.H. van Gijtenbeek (1919-1952) en J.A. Stolk (1952-1978).

Dit gemeentehuis werd in 1884 in gebruik genomen. Voordien was de gerneentesecretarie gevestigd in de woning van burgemeester N. Spillenaar. In 1904 deed de eerste schrijfmachine intrede ten gemeentehuize!

Deze foto werd omstreeks 1930 gemaakt.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek