Wagenborgen in oude ansichten

Wagenborgen in oude ansichten

Auteur
:   H. Doornbos
Gemeente
:   Delfzijl
Provincie
:   Groningen
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4137-6
Pagina's
:   96
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Wagenborgen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

INLEIDING

In de eerste jaren van deze eeuw waren nog maar weinigen in het bezit van een fototoestel. De oudste impressies van ons dorp zijn dan ook afkomstig van de beroepsfotograaf. Zo kon ieder die een groet wilde zenden aan een familielid of verre vriend, in de winkel op de hoek een keuze doen en het is aan een dergelijk vriendelijk gebaar te danken dat menige oude ansichtkaart voor ons is bewaard gebleven.

De tijd is even stil gezet om van de gelegenheid gebruik te maken de oudere Wagenborger te herinneren aan datgene wat was en de bewoner van nu te laten zien hoe Wagenborgen gedurende de periode van 1900 tot 1935 is geweest. Ook de amateurfotograaf heeft later voor ons beelden op de gevoelige plaat vastgelegd, waarvan wij nu zullen zeggen: he, was het toen zo?

Dit album is uiteraard niet volledig, maar zou toch niet die inhoud hebben gekregen, ware het niet dat vele bereidwillige Wagenborgers met een ongekende ijver en enthousiasme kabinetten en prive-albums hadden doorzocht om nog afbeeldingen van dorp en bewoners uit voorbije tijden te vinden. En de "oogst" was boven verwachting. Daarvoor aan allen mijn hartelijke dank.

Ik meen te mogen constateren dat het album in zijn geheel een duidelijk beeld geeft van het dorp Wagenborgen, waar onze ouders en grootouders hun kinderjaren hebben doorgebracht en waar ze onder vaak moeilijke omstandigheden hebben geleefd en gewerkt.

Een blik in het verleden kan dikwijls dienen om dit verleden beter te begrijpen en de tegenwoordige tijd beter te waarderen.

Wagenborgen, lente 1979

Harm Doornbos

1. De in 1873 gestichte vereniging "Tot Christelijke Liefdadigheid" - met de pioniers gebroeders Wolter en Jan Brons en hun zuster Trijntje - bouwde haar vierde Huis van Barmhartigheid "Salem" (vrouwenpaviljoen), dat op 1 oktober 1890 in gebruik werd genomen. Links de weg richting Rijksweg 33jWoldendorp.

Uit het bestek en de voorwaarden voor de aanleg van een kunstweg, van de grens van de gemeente Delfzijl bij Overtogt naar Wagenborgen, aansluitend aan de grens met de gemeente Nieuwolda (afslag bij Tolhek over de later aangelegde spoorbaan tot aan de Kopaf; brug over het Hondhalstermaar), met een lengte van 2222 meter, blijkt ons, dat dit werk aan de laagste inschrijvers - de heren Eppo Jurjen Brons en Jan Jurjens Brons - werd gegund op 11 oktober 1876, voor de aanneemsom van f 7788,-. Uit dit bestek valt te lezen dat de puinbaan zes keer met een ijzeren rol van duizend kilo moest worden gerold. De arbeiders, in dienst van de aannemer Brons, verdienden toen zestien cent per uur.

De bekende Wagenborger familienaam Brons zullen wij bij onze rondwandeling door het verleden nog vaker tegenkomen.

2. In 1930 wordt, als sluitstuk van de vooroorlogse bouwaktiviteiten, het rechts op de foto nog juist zichtbare paviljoen "Bethesda" gebouwd en het wordt in juni van dat jaar geopend door de minister van Binnenlandse Zaken, jonkheer mr. Ruijs de Beerenbrouck.

Met hand- en paardekracht wordt iller begonnen met het graven van de vijver, die nu nog steeds de tuinen siert van het psychiatrisch ziekenhuis Groot Bronswijk. De vrijgekomen grond wordt met lorries afgevoerd.

links op de foto het nog maagdelijke land, waarop in de jaren zestig de woningen voor de staf zijn gebouwd.

3. Aandacht voor de rondtrekkende fotograaf Heinrich Kempen uit Loga (Ostfriesland).

De boerenfamilie Akkerman (de naam verklaart hun beroep) poseert voor hun boerenhofstede op .Akkerenden" (thans boerderij Reinders aan de Familie Bronsweg). Van links naar rechts: dienstmeid Menna Haan, tante Jantje, Remco Akkerman, moeder Akkerman-Wijkenga, Frouwke Wijkenga en in de kinderwagen Gerrit.

In de "Aanteekeningen van een 250-tal verkoopingen tussen 1870-1900" (waarde boerderijen en landerijen) vermeldt de heer Geert Harm Jager, dat dit bedrijf, groot 32 hectare roodoorn grond, in 1893 publiek werd verkocht aan de drie kinderen van de erven Remco Sebes Akkerman, te weten Sebo, Harmannus en Gerharda, voor de som van f 22.000,- of per hectare f 684,-. De jaarlijkse vaste huur bedroeg f 150,-.

Het bedrijf bleef tot 1927 eigendom van de familie Akkerman, waarna het is overgegaan in handen van de heer Geert Harm Jager (kleinzoon van eerder genoemde schrijver). Achter de boerderij van Gerrit Akkerman, op het perceel waar nu de woning van Schrikkema staat, aan het begin van de Stinkvaart, was in vroeger tijden een tol, voor het eerst genoemd in 1829. De tolpachter, Menze Harms van Dijk (tevens kastelein), moest ter verbetering van de Stinkvaartlaan vierduizend bossen rijshout in deze laan verwerken, op last van de gemeenten Termunten en Delfzij1. De helft van de tolpacht (f 25,-) kwam ten gunste van Delfzijl, de andere helft kwam in de "gemeintecasse van Termunten".

De Stinkvaart liep destijds van de Stadsweg van Delfzijl, over het gehucht Geefsweer, naar Wagenborgen.

4. Dit unieke plaatje, genomen vanaf de watertoren van Groot Bronswijk, dateert van 1923. Rechts onder de oude timmerwerkplaats van de inrichting T.C.L., met op de achtergrond de in 1920 gebouwde bijzondere school met daarnaast nog de oude meesterswoning. Achter de schoolliep vanaf de Hoofdweg, tussen de woningen van smid Van Dijk en bakker Akkerman, een wandelpad naar de stichting, dat uitkwam op de Hoofdweg bij de villa van dokter Schaafsma (nu administratiegebouw). Links de armenkamers (diaconiewoningen), in de volksmond "Kroate" genoemd, afgeleid van het Latijnse woord "curata" (verzorging). De diaconie van de Hervormde Kerk schrijft in 1808 aan het "plaatselijk bestuur ten plattelande" (gemeentebestuur van Termunten):

1. het getal der tegenwoordige bedeelden beloopt 8 a 9; oude en jonge.

2. de incomsten bedraagen aan heem- en landhuuren f 300,-, uit den buidel in de kercke 's sondaags, en bekken f 70,-. Uitgaaven f 350,-.

3. er zijn 3 huizen en in deselve 5 wooningen, redelijk goed in orde.

4. er zijn 2 diaconen; de oudste is boekhouder 2 jaaren en doet aile jaaren reeken en na expiratie (afloop) van

genoemde 2 jaaren geeft hij het boek en administratie over met credit en debit aan zijne broeder;

5. de stand der casse is op heden niet voordeelig;

6. de armen ontvangen: turf, weekgelt, brood, kleederen en doctorsloon.

Uitgaven in 1808: turf f 50,-, weekgelt f 175,-, brood f 60,-, kleedinge f 75,-, doctorsloon f 20,-.

Zij besluiten hun brief met: "dus vermeenen wie aan onze last na ons beste weeten voldaan hebbende, noemen ons UE. dienaaren:

get. Michgiel K. Buurma, boekhouder; get. Engel Andries, diacon."

Gelukkig is de sociale sfeer nu aanmerkelijk verbeterd. In 1878 bouwde de diaconie van de Hervormde Kerk de vijf aaneengesloten woningen aan het einde van de met de Reuzenlaan parallellopende laan.

In 1960 werd .Kroate" afgebroken en het behoort thans tot het terrein van Groot Bronswijk. Op de foto is nog net de enige, gemeenschappelijke w.c. achter de woningen te zien.

5. Toen op 9 november 1888 de doleantie in Wagenborgen - nadat vooraf al emstige kerkelijke verschillen waren gerezen omtrent de Dordtse leer van 1618 en het niet accepteren van de idee en van de leervrijheid van de Groningse hoogleraar Hofstede de Grooth - een feit was geworden, was het onderwijs al gescheiden inopenbaar onderwijs en onderwijs op christelijke grondslag.

Als eerste onderwijzer kwam in 1869 uit Nijkerk (vriend van Malga? ) Hendrik van Strandelaar. Voor hem werd to en de hier afgebeelde meesterswoning gebouwd.

Zijn opvolgers waren:

1873-1879: Carl Friedrich Christiaan Bosecke 1879-1879: Christiaan Goldschmidt 1879-1885: vacature?

1885-1898: Karel Willem Hendrik Magendans 1898·1936: Pieter Huisman

1936-1959: Wiemer de Vries

1959-1965: Gerrit Sieffers

1965·1974: Anne Catharinus Geert Westera 1974-1978: Herman Woltjer

1978·heden: Dick Moerman

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek