Wageningen/Rhenen in oude ansichten

Wageningen/Rhenen in oude ansichten

Auteur
:   A.W. van de Bunt
Gemeente
:   Wageningen
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4484-1
Pagina's
:   192
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Wageningen/Rhenen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

door

Aleid van de Bunt

conservatrice van het Streekmuseum te Rhenen

Europese Bibliotheek - Zaltbommel MCMLXVI

W~OEN

OEKJE

ISBNlO: 90 288 4484 8 ISBN13: 978 90 288 44841

© 1966 Europese Bib1iotheek - Zaltbomme1

© 2009 Reproductie van de oorspronke1ijke druk uit 1966

Niets uit deze uitgave mag worden vervee1voudigd en/of openbaar gemaakt door midde1 van druk, fotokopie, microfihn of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schrifte1ijke toestemming van de uitgever.

Europese Bib1iotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbomme1 te1efoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: pub1isher@eurobib.n1

Op een regenachtige zondag kunnen we ons, half geergerd, half vertederd, buigen over een oud ansichten-album.

Ze irriteren ons een beetje, die dames die met hun rokken de stadsreiniging concurrentie aandoen, die dienstmeisjes met hun witte mutsjes, die stille straten, die belachelijke auto's.

Jawel, maar de ondergrond van die geirriteerdheid is heimwee naar wat we nu zien als een peri ode van rust en zekerheid.

Zo'n ansichten-album wil dit boekje zijn. Het wil u iets tonen van het leven in een paar Nederlandse stadjes zo tussen 1870 en 1930.

En vergis u niet, zowel die mufheid als die rust zijn maar schijn, in werkelijkheid is de periode, waarmee we ons gaan bezig houden, van enorme betekenis geweest. Het is de tijd, waarin het nationale chauvinisme het heeft gewonnen van het in de 18e eeuw nog levende gevoel van europese verbondenheid, de tijd ook van het dreunende kolonialisme. De industrialisatie is zijn opmars begonnen en vertoont overal in Europa hetzelfde beeld van mannen, vrouwen en kinderen, die worden opgebruikt in koude, tochtige, vuile fabrieken. Maar oak de reactie hierop, het socialisme in zijn hartstochtelijke jeugdjaren, is de strijd begonnen.

We gaan er niet verder op in, aIleen een ding is zeker, onze tijd is niet los te denken van die decennia am de eeuwwisseling, we hebben al heel wat zoete en nog meer wrange vruchten geplukt van de plantjes, die toen zo ijverig begoten werden. En het aangezicht van Europa is veranderd. Nederland is in deze, dus eigenlijk zeer bewogen, jaren, een typische kleine mogendheid, maar het dieptepunt zijn we toch al weer voorbij. Alles wat Europa in beweging brengt, vindt ook hier een klankbodem. Ook hier gaan stemmen op tegen kinderarbeid, tegen oorlog, tegen de "miskennning van de rechten van de vrouw" ...

Eigenlijk is het een bijzonder idealistische tijd, de verenigingen "ter bevordering" van alles en "ter bestrijding" van nog meer, schieten te voorschijn als paddestoelen uit een vochtige bosgrond. Door het pas gegraven Suez-kanaal varen we in een

5

maand naar Indie, gewoon niet te gelovenl We spelen onze partij mee in het orkest van de europese wetenschap, we hebben geleerden van wereldfaam.

Muf? En Multatuli dan, die zijn Max Havelaar de keurige maatschappij inslingert en Domela Nieuwenhuis, die "moet zakjes plakken"? De tachtigers bestormen de - overigens al zeer bouwvallige - vesting van onze 1ge eeuwse brave, belerende en rijmelende .Jiteratuur" en de Haagse School, gemspireerd door de schilders van Barbizon, doet Nederland voor het eerst na heel lange tijd weer meetellen in de europese beeldende kunst.

En ook in deze tijd liggen er een paar oude stadjes aan de Rijn, zoals ze er al eeuwen gelegen hebben: Wageningen en Rhenen. Er zijn heel wat ansichten afgestempeld in deze plaatsen, want ook het toerisme raakt op gang, maar de meeste vakantiegangers zoeken het nog dicht bij huis, En dit nederlandse Rijnland is zo mooi met zijn afwisseling van heuvels en weilanden, donkere bossen en onhoIlands aandoende vergezichten, terwijl op de Rijn in 1870 nog kleurige zeilschepen voorbij glijden en gezellige passagiersboten die om de 200 meter aanleggen.

Twee stille stadjes - het is in 1870 al zo lang geleden dat ze grenssteden waren en dikwijls elkaars vijand, De laatste resten van de poorten zijn verdwenen en niemand minder dan de bekende Zocher legt de plantsoenen op de wallen van Wageningen aan. De Cuneratoren van Rhenen rijst uit het lage land aan de rivier op als de steen geworden devotie van de late gotiek. We willen niet regionaal chauvenistisch zijn en spreken over de "mooiste toren van Nederland", maar we moeten die "mooiere" nog wel vinden. Om Rhenen liggen rand de eeuwwisseling niet aIleen akkers en bossen, maar de belangstellende toerist kan er zich ook op de hoogte stellen van de tabaksbouw, Om Wageningen loopt die tabaksteelt wat eerder op een eind, maar beide plaatsen dragen nog lang de sporen van dit "middel van bestaan", Want het leven van de arbeiders op zo'n tabaksplantage is vooral niet menswaardiger dan dat van de arbeiders in de fabrieken. En de kinderarbeid bloeit er even welig. Hele gezinnen beoefenen als huisarbeid het "strippen" van de tabak.

6

Maar volgens de Geldersman-in-hart-en-nieren, Staat Evers, was "Wageningen (toch) sinds 1813 uit het niet verrezen". Hij schrijft dit in 1891 en dan herbergt de "voormalige gelderse stad" al sinds 15 jaar een heel bijzondere instelling, iets unieks voor ons land, de .Riikslandbouwschool". Geen professoren en studenten, zover reiken de pretenties van onze agrariers nog niet, de school is gekoppeld aan de in 1869 opgerichte H.B.S. en als ideaal schijnen de oprichters de befaamde engelse kostscholen voor ogen te hebben gestaan. Een vertederende foto toont ons de jongens tenminste in een soort Eton-uniform. Ze staan in het gelid voor wat nu nog het hoofdgebouw van de L.H.S. is, het "Bassecour", dat een rijke 18e eeuwse burgemeester, Lubbert Torck, had laten bouwen. Door allerlei groeistuipen heen, ontwikkelt zich uit de "Rijkslandbouwschool" de "Hogere Land-, Tuin- en Boschbouwschool" en tenslotte wordt de instelling in 1917 meerderjarig als LandbouwHogeschool, die in 1918 wordt geopend door Prins Hendrik,

De L.H.S. heeft het uiterlijk en de mentaliteit van Wageningen grondig gewijzigd. Dr. D. Regeling is in 1933 op dit onderwerp gepromoveerd en vermoedelijk zal zijn dissertatie, die "De stad der tegenstellingen" heet, wel wat weerwerk hebben opgeroepen, In elk geval zijn sindsdien aIle verhoudingen weer volkomen veranderd. Het moet weI boeiend zijn geweest in het laatste kwart van de vorige eeuw geleefd te hebben, Neem nu het verkeer. Sinds - nu ja, sinds het begin van aIle cultuur, had de mens zich op dezelfde manier voortbewogen, door middel van zijn eigen benen of die van een paard. En dan natuurlijk te water. En nu ...

Rhenen krijgt een station en een spoorbrug. Het gemeentebestuur heeft er heel wat moeite voor over gehad om bij "de hoge overheid" te bewerken dat de lijn Amersfoort-Nijmegen werkelijk langs Rhenen zou komen. De oude rivale, Wageningen, legde het loodje. De bouw van de brug moet een belevenis zijn geweest, van 1879 tot 1881 werd er gewerkt aan de onderbouw door een nederlandse onderneming, daarna "trok een leger duitse smeden Rhenen binnen", want de bovenbouw was aangenomen door een "HUte" in Oberhausen. Die smeden "brachten een groot deel hunner verdiende gelden onder de ingezetenen van 't stadje",

7

In 1886 was het zover, de eerste trein reed binnen en bracht zelfs twee ministers mee. Op het station stond de burgemeester van Rhenen met de gemeenteraad en "bood de vele aanzienlijke bezoekers een keurig collation aan". De schoolkinderen zongen en we zullen hopen dat ook zij getrakteerd werden.

Maar een mens is nooit tevreden, ze konden nu wel gemakkelijk in Amersfoort komen, maar wat heb je daar aan, als je naar Utrecht wilt of zelfs helemaal naar Amsterdam? En de Wageningers willen naar Arnhem. Ook deze wens wordt vervuld. En wel door de Ooster Stoomtram Mij. In 1887 is ook dit werk gereed, een tramlijn van Driebergen naar Arnhem en om Wageningen te troosten over de gemiste spoorlijn, exploiteert de Ned. Rijnspoorweg Mij een tram naar Bennekom en Ede. En de koek is nag niet op. Er komt gas en electriciteit - het wordt te erg, vindt de rhenense heer van Nas, die in het begin van de eeuw in een "Gids" voor Rhenen schrijft: "Men verlangt onvoldaan nog meer", omdat er plannen zijn voor een waterleiding, "Evenwel reeds voorlopig zijn van oudsher onze waterbronnen putten van kristalhelder water ... " Oh zoo ..

Met de trein en de tram en op de fiets komen de toeristen. Ze strijken neer in de hotels, in het oude "De Koning van Denemarken" in Rhenen, dat vermoedelijk in zijn naam de herinnering bewaart aan een bezoek vall Christiaan II van Denemarken, Gelukkig weet Van Nas ons te vertellen dat er· "voor eenvoudige burgerlieden ook gelegenheid is tot voordeeliger verblijf".

In Wageningen bestaat sinds 1707 "De Wereld" dat in 1945 algemeen bekend zal worden. Er is het nog oudere "Hof van Gelderland" en sinds 1873 ligt op de top van de Wageningse berg het hotel van die naam. Het was "een doelmatig en welbezocht logement."

En daar liggen dan onze ansichten, Als we ze goed bekijken zijn ze niet irriterend en niet vertederend, ze vertellen ons simpelweg hoe alles gegroeid is en we worden een tikkeltje bescheidener, als we ons gaan afvragen, welke opmerkingen er in 2066 zullen worden gemaakt, als die heel oude, primitieve dia's( waar wij zo trots op zijn) nog eens worden vertoond.

8

Zo zag een reiziger in de vorige eeuw Wageningen voor zich liggen. Een klein, oud stadje, omringd door aardappelvelden en hier en daar nog wat tabak.

9

In het midden van het stadje beheerste de kerk het beeld. De toren stamde gedeeltelijk uit de 12de eeuw, de gotische kerk was wat jonger. In de laatste oorlog zijn kerk en toren twee maal verwoest.

WAGENINGEN

Markt

Ret gemeentehuis dateert van 1698. Boven het jaartal prijkt een beeld van "Justitia", dat "ieders bewondering wekte", De wirwar van buizen die het decor vormt achter de Gerechtigheid, is het instrumentarium van de gemeentelijke telefoon.

11

?? Vi .?.? t" Amlt. ~o. U~.

Ret gotische koor van de kerk. Justitia is hier heel duidelijk te zien. Zij zal weI een herinnering zijn aan de tijd, toen schout en schepenen in het raadhuis rechtspraken.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek