Well en Wellerlooi in oude ansichten

Well en Wellerlooi in oude ansichten

Auteur
:   J.J. Daemen
Gemeente
:   Bergen
Provincie
:   Limburg
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3163-6
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Well en Wellerlooi in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Deze uitgave van "Well en Wellerlooi in oude ansichten" geeft een beeld van deze rustieke Maasdorpen in de jaren 1900-1938. Wellerlooi was vroeger geen zelfstandig dorp. De aanduiding .Jooi' betekende vroeger: ven of een moerassig stuk grond. Het was een "buurtschap" van het dorp Well met de uitgestrekte landerijen en bossen van het kasteel WelL

De naam Well

Over het ontstaan van de naam "Well" is men het niet eens. Volgens sommigen is de naam Well ontstaan uit de oude benaming "Walaren", een plaats gelegen in de Maasgouw, waar een zekere Alberik bezittingen had. Anderen zijn van mening dat de middeleeuwse naam "Welle" de naam van het dorp is geworden. Hoe het ook zij, het dorp Well is ouder dan zijn naam. In het begin van onze jaartelling hadden de Romeinen hier al een losplaats van goederen voor de Romeinse legioenen in de legerplaats Xanten. Ook na de Romeinse tijd bleef de Maasovergang bij Well een belangrijk knooppunt van wegen met vele verbindingen naar het achterland.

Het kasteel Well

Well was van oudsher de centrale plaats van de heerlijkheid Well, Bergen en Aijen. Hier was het historische kasteel gelegen, zetel van de kasteelheer, die als een feodaal heerser alle macht in handen had en kon beschikken over leven en dood van de inwoners. De oudste aantekening van het bestaan van dit bouwwerk dateert van 125 I, to en Ludolff, voogd van Straelen, eigenaar was van "Elsteren" gelegen onder Well. Hij was de eerste bekende bezitter van dit slot. Voor Well is het kasteel van grote betekenis geweest. De geschiedenis van het kasteel Well is ook de geschiedenis van het dorp Well. Deze

plaats met zijn kasteelburcht is in de middeleeuwen vaak het middelpunt geweest van veel krijgsrumoer, belegeringen en plunderingen. Vooral in de Tachtigjarige Oorlog is hier heftige strijd geleverd tussen de Spaanse en de Staatse troepen. In die periode waren aIle inwoners van Well naar elders geevacueerd. Het kasteel Well was na de aftocht van de Staatse troepen zwaar beschadigd en zelfs gedeeltelijk verwoest. Na 1625 werd met de herstelwerkzaamheden begonnen en vond er een belangrijke uitbreiding plaats. Vanaf die tijd is het karakter van verdedigingsburcht geheel verdwenen. Het slot werd nu ingericht als een luxueus verblijf voor de adellijke bewoners.

De kasteelheer en de inwoners van Well

Voor de inwoners van Well en Wellerlooi was de kasteelheer de hoogste autoriteit. Hij was heer en meester in zijn gebied en iedereen accepteerde onderdanig zijn gezag. Ook was men graag in dienst van de kasteelheer als tuinknecht, paardenoppasser, jachtopziener, kok in de keuken of gewoon als dienstbode. Werken op het kasteel bracht iemand in een bevoorrechte positie. Ook de midden stand, de ambachtslieden en bedrijven profiteerden van deze werkgelegenheid. Levering van waren en goederen werd als een voorrecht beschouwd. Men voelde zich dan .Jrofleverancier".

Ambachten en bedrijven in het vroegere Well

Op het einde van de 18e eeuw en in de loop van de 1ge eeuw beleefde Well een periode van toenemende bedrijvigheid. Zo waren hier enkele bierbrouwerijen in bedrijf, 2 oliemolens met paardentractie, 2 windgraanmolens, enkele siroopfabrieken en leerlooierijen. Ook waren op verschillende plaat-

sen weverijen en spinnerijen in bedrijf. Er was een drukbezochte graanmarkt en ook de Wellse veemarkt was wijd en zijd bekend. De gunstige geografische ligging aan de Maasovergang bevorderde deze ambachtelijke en meer industriele bedrijvigheid.

Well en de gemeente Bergen (L)

De kunstmatige vorming van de gemeente Bergen heeft de verdere ontwikkeling van het dorp Well sterk afgeremd. De heerlijkheid Well, Bergen en Aijen werd in de Franse tijd met de heerlijkheden Afferden en Heijen samengevoegd tot een gemeente, een "marie". Omdat het dorp Bergen toevallig in het midden lag, kreeg de gemeente de naam van deze plaats. Het bestuurlijke archief en de officiele bescheiden van de Schepenbank van Well en Bergen verhuisden van Well naar het kleinere Bergen, waar een oud schoollokaal als gerneentesecretarie werd ingericht. In de benoeming van baron Piet Willem de Liedel tot burgemeester kreeg de heerlijkheid Well nog een stem in het plaatselijke bestuur.

Ongeveer 150 jaar lang - vanaf 1803 - bleefWell de grootste plaats van de gemeente Bergen. Een duidelijk teken, dat de gemeente Bergen een kunstmatig en tegennatuurlijk centrum kreeg toegewezen. Aan deze merkwaardige situatie is een einde gekomen in de periode van wederopbouw en herstel na de Tweede Wereldoorlog. De provinciale overheid was tot het inzicht gekomen dat alleen door rigoureuze maatregelen hierin verandering kon worden gebracht. Besloten werd in Bergen aan de oostzijde van de rijksweg een nieuw en uitgebreid wooncentrum te bouwen, een plan, dat in de jaren 1955-1965 met veel voortvarendheid werd uitgevoerd. Zo moest Well zijn eerste plaats afstaan in deze streek, waar het

eeuwenlang een belangrijk natuurlijk centrum was geweest. AIleen het historische kasteel en de imposante Maasbrug zijn nog blijvende getuigen van de belangrijke betekenis van het dorp Well in vroegere tijden.

Aantekeningen tot besluit

De bewogen periode van de oorlogsjaren 1940-1945 komt in deze uitgave niet aan de orde. Dit boekje geeft slechts een fragmentarisch beeld van het leven van de mensen in Well en Wellerlooi in de jaren van 1900 tot 1938. Zeker geen volledig beeld, maar uit het materiaal dat ter beschikking stond, kon toch een interessante documentatie worden samengesteld. Inwoners - en ook oud-inwoners - van Well en Wellerlooi kunnen door dit boekje kennis nemen van een voorbije periode uit het dorpsleven van deze rustieke plaatsen aan de Maas. Het is een periode die nu al weer geschiedenis is geworden en voor goed voorbij is.

Erkentelijk ben ik voor de hulp, die ik van vele bekenden heb ondervonden, in het bijzonder van mevrouw Mia Urn menthum-Coppers uit Well en van de heer Theo Laarakker uit Bergen, die voor dit boekje foto's en ansichtkaarten ter beschikking hebben gesteld.

Als oud-Wellenaar hoop ik dat velen er plezier en genoegen aan zuilen beleven en dat met dit boekje een stukje geschiedenis bewaard zal blijven voor de jonge en komende generatie van Well en Wellerlooi.

J.J. Daemen, Bergen (L)

~- --

1. Het vriendelijke gezicht van Well aan de Maas met de statige kerktoren vlak aan de oever en enkele herenhuizen langs de open straat met uitzicht op het ranke pontveer, waar twee marechaussees te paard worden overgezet. Deze idyllische opname dateert van rond 1900. Dit beeld is door de oorlogsgebeurtenissen in 1944-45 geheel verdwenen. De kerktoren, een uitkijkpost van de Duitsers, werd met de kerk door granaatvuur verwoest. Ook het markante herenhuis van de familie Vos - links op de foto - werd in puin geschoten. Op deze plaats werd na de bevrijding een nieuw pand gebouwd.

]lfolenhui5 te Well (Limbur~)

2. Een opname van het oude molenhuis en cafe Vink in Well rond de eeuwwisseling. Eerst woonde hier de familie Braam. Daarna werd het bedrijf overgenomen door de familie Vink, die ook de aan de andere zijde van de rijksweg gebouwde graanmolen exploiteerde. Op dit punt was ook een drukke laaden losplaats van goederen en dieren voor de tram, die hier een vaste halte had. Ret cafe was een trefpunt van veel bezoekers, handelaren, reizigers en boeren, die hier hun zaken afhandelden onder het drinken van een borrel of glas bier. Ret was er dan ook steeds gezellig druk. De drukte op deze foto is waarschijnlijk bij gelegenheid van een bijzondere gebeurtenis. In het gemoderniseerde restaurant woont nu de derde generatie Vink, een achterkleinzoon van de familie Vink uit de jaren rand 1900.

~o. 8919

Bosscherhei. WELL.

3. Ret vroegere cafe van Andries Cornelissen aan de rijksweg, ook weI "Klein Amsterdam" genoemd. Deze opname uit 1904 werd gemaakt bij gelegenheid van de gouden bruiloft van Cobus Roosen. Er was een grate ereboog aangebracht voor deze feestelijke gebeurtenis, die ook door de buurt werd meegevierd. De eerste eigenaar van dit cafe was Gradje Cornelissen. Zijn zoon Andries, die de zaak had voortgezet, verkocht het pand aan de familie A. Rutten, die hier nog vele jaren dorstige bezoekers een pintje bier aanbood. In 1974 is "Klein Amsterdam" gesloopt en verdween weer een stukje oude geschiedenis.

4. Een zeer oude schoolfoto uit Wellerlooi uit het jaar 1906. Links het hoofd van de school me ester M. van Riswick, gepensioneerd in 1933. Rechts staat meester Lodewijk H. Timmermans, afkomstig uit Arcen. Verder bovenste rij: Johanna Elbers, Katrien Hendriks, Drika van Riswick, Maria Achten, Maria Jacobs (verhuisd naar Overloon), Nelly Jacobs, Truus Janssen en Bet Thijssen. Tweede rij: Tinus Cremers, Jac. Cremers, Jan Baltissen, Sjaak Cremers en (grote figuur) Jan Hendriks (in 1918 verongelukt in Twisteden). Derde rij: Betje Cremers, Anna Cremers, Fien Valckx, Han Nissen, Sjang Achten, Nel Elbers, Jac. Valckx (werd pater franciscaan), Nel Elbers, Toon Jacobs en Sjang Hermans. Onderste rij: Handrie Janssen (later boswachter op de Harnert), Leonardus Elbers, Thijssen (?), Handrie Valckx, Toon Baltissen (met lei), Hen Nissen, Tontje Hermans en Grad Thijssen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek