Warning: mysql_connect(): Headers and client library minor version mismatch. Headers:50156 Library:50527 in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php on line 15

Warning: session_start(): Cannot send session cookie - headers already sent by (output started at /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php:15) in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/require.req.php on line 2

Warning: session_start(): Cannot send session cache limiter - headers already sent (output started at /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php:15) in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/require.req.php on line 2
Uitgeverij Europese Bibliotheek | Westerbork in oude ansichten deel 2 | boeken | alfabetisch-overzicht
Westerbork in oude ansichten deel 2

Westerbork in oude ansichten deel 2

Auteur
:   J.G. van Liempt
Gemeente
:   Middenveld
Provincie
:   Drenthe
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5771-1
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Westerbork in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Westerbork; wie kent niet de karakteristieke dorpsbeelden: de hervormde kerk, de Hoofdstraat, Oosteinde, Westeinde, het voormalige gemeentehuis, Hotel Meursinge. Het zijn allemaal objecten die vroeger veelvuldig werden gefotografeerd. Geen wonder overigens, want in vroeger tijden speelde hetleven zich vooral af op en om de doorgaande weg, de Hoofdstraat, met aan de uiteinden het Oosteinde en het Westeinde.

De foto's van deze bekende Westerborker plekken werden veelal vervaardigd met grote, zware apparatuur. De kleinere camera's kwamen pas na 1930 op de markt. In het verleden was het dan ook bijzonder om op de gevoelige plaat te worden vastgelegd. Daarom laten oude toto's waarop mensen staan afgebeeld, ook vaak zien dat die afgebeelde personen echt staan te poseren. Landschappen, wegen en gebouwen kunnen niet poseren, maar zijn wei fotogeniek. Dat werd vroeger al onderkend, vandaar dat er veel foto's in omloop zijn van wegen en gebouwen: oude dorpsbeelden dus.

Ook van Westerbork bestaan veel van dergelijke toto's uit vervlogen tijden. Dit boekje bevat een groot aantal van die oude dorpsbeelden. Het geeft tevens weer hoe het dorp in de loop der jaren is veranderd. Van een eenvoudige smalle, halfverharde weg is de Hoofdstraat bijvoorbeeld een brede doorgaande en volledig geplaveide weg geworden. Hetzelfde geldt voor het Oosteinde en het Westeinde.

Maar er zijn ook zaken die minder aan verandering onderhevig

zijn geweest, zoals bijvoorbeeld Hotel Meursinge of de hervormde kerk. En wat die kerk betreft, daarmee wordt het oudste stukje Westerbork in beeld gebracht. Het gebouw , een laatgotische bakstenen zaalkerk, dateert van de veertiende eeuw. Het godshuis werd omstreeks 1360 gebouwd, maar aan deze beginperiode herinnert niet veel meer. Slechts de oude kloostermoppen geven nog aan dat het om een eeuwenoud bouwwerk gaat. Gedurende de eeuwen is de kerk enkele malen gerestaureerd, onder meer nog in 1925. Ondanks aIle restauraties is en blijft het bouwwerk het meest markante herkenningspunt en ook het oudste bouwwerk van Westerbork.

Overigens is over de echte geschiedenis van de plaats Westerbork weinig bekend. Vondsten uit de prehistorische tijd gaven aan dat Westerbork al heel vroeg werd bewoond. In een oude akte van voor 1200 wordt wei gerept over "Westerburch". Theorieen gaan ervan uit dat er vroeger een burcht gestaan moet hebben, maar echte sporen zijn nooit gevonden. De naam Westerbork (= Westerburch) wordt wei verklaard en in verband gebracht met de connecties die het dorp had met her Benediktijner klooster in Ruinen. Dit klooster zou ook connecties hebben met een noordelijker gelegen dorp, Schipborg (Schipburch). Om de twee uit elkaar te houden werd de naam Wester aan de eerste gekoppeld, vandaar de uitleg Westerbork. Op een in 1595 gedrukte kaart werd de huidige plaats Westerbork aangeduid met Borck, hetgeen lijkt op de nog

steeds door de eigen inwoners gebruikte naam Bork voor Westerbork.

Vast staat wei dat Westerbork een van de oudere dorpen van Drenthe is en dat de doorgaande weg van west naar oost dwars door het dorp liep. Zo ging het verkeer vroeger van Emmen naar Beilen en Dwingeloo en omgekeerd dwars door Westerbork. Bekend is dat een autobus in 1898 een verbinding onderhield tussen Beilen en Emmen. Deze busroute liep door Westerbork via de oudste oost-westroute: de belangrijkste route en dat werd door de vroegere fotografen onderkend, want deze weg komt op veel oude foto's VOOL De meest karakteristieke gebouwen van Westerbork staan eveneens aan die weg en zijn ook veelvuldig gefotografeerd.

De kerk is al genoemd. Maar ook Hotel Meursinge, een karakteristiek pand waarvan de oorspronkelijke vorm in feite nog steeds intact is. Dat blijkt ook uit de oude foto's die er van het gebouw zijn. Al meer dan zestig jaar is het bekend onder de naam Hotel Meursinge. Maar ook daarvoor had het pand een hotelfunctie. Het was bekend onder de namen Hotel Thijm en Hotel J. Boer.

Langs de Hoofdstraat, het Westeinde en het Oosteinde staan meer karakteristieke oude gebouwen. Het voormalige gemeentehuis, een van 1927 daterend pand, opgetrokken in de Amsterdamse stijl, is er een van. Maar daarnaast was de Hoofdstraat ook altijd de belangrijkste straat voor wat betreft

de middenstand. Omdat het de meest aangewezen weg was voor het doorgaande verkeer, zagen ondernemende burgers al gauw dat er iets aan die weg te verdienen vie!. Slimmeriken gingen aan de Hoofdstraat levensbehoeften verkopen. Enkele huisjes werden omgebouwd tot winkels en het tegenwoordige beeld is dat Oosteinde, Hoofdstraat, Burgemeester Gualterie van Weezelplein en Westeinde de belangrijkste winkelstraten zijn geworden. Mede door de toenemende verkeersstroom in de afgelopen lange periode, waarin de mobiliteit zich ontwikkelde, zijn de handel en nijverheid als een vast gegeven langs de genoemde straten geaccepteerd.

Gesteld kan worden dat de naam Westerbork in het land een redelijk tot goede bekendheid heeft. Die bekendheid is te danken aan een minder prettige periode in de geschiedenis. De naam van het dorp werd landelijk voornamelijk bekend in de periode van de Tweede Wereldoorlog en daarna, door de aanwezigheid van het Kamp Westerbork, verscholen in de boswachterij Hooghalen, gelegen tussen Westerbork en Assen. Dit Kamp Westerbork diende aanvankelijk als opvangcentrum voor joodse vluchtelingen uit Duitsland, maar werd later door de Duitse bezetter aangewend als doorgangskamp voor Nederlandse joden naar de vernietigingskampen in Duitsland en Polen. In de jaren zestig is het kamp gebruikt als woonoord voor Ambonezen en later zijn er het Herinneringscentrum en het gedcnktekcn gekomen.

Het geeft aan dat Westerbork door de jaren he en veranderde. Dat geldt voor het dorp en dat geldt voor de omgeving van het hoofddorp. Vooral ook voor het gebied ten zuidoosten van Westerbork, het grote veengebied.

Ook in dit fotoboekje zijn prenten opgenomen van.het vroegere landschap rondom Westerbork, het veen. "Veen is land dat niet te betreden is en water dat niet te bevaren is," zo beschreef Tacitus, een Romeins schrijver uit het begin van onze jaartelling, de grondsoort. Bij Westerbork was ervroeger veen in overvloed. Witteveen, het dorp aan de zuidoostkant van het hoofddorp, ontleent er zijn naam aan. Pas in de jaren dertig werd Witteveen ontgonnen, dat wi! zeggen dat het veengebied werd afgegraven en dat het landschap veranderde in cultuurgrond. Het afgegraven turf werd met schepen via speciaal gegraven kanalen afgevoerd. Daar is de Middenraai, die ook veelvuldig op oude foto's terug te vinden is, een voorbeeld van. Deze Middenraai liep van Witteveen tot aan de Hoogeveenschevaart.

Nu, aan het eind van de twintigste eeuw, is het grootste deel van het vroegere turflandschap veranderd en neemt de agrarische sector de belangrijkste plaats in. De woeste grond verdween en maakte plaats voor zo'n 5500 hectare bouwland en 5000 hectare grasland. Hoe zich dat in de toekomst verhoudt, is nog maar de vraag. De roep, vooral van Natuurmonumenten, naar meer natuurgebied wordt steeds nadrukkelijker gehoord.

Westerbork kent overigens nu ook al diverse natuurgebieden. Het Mantingerzand is bekend, maar ook het Orvelterzand, een gebied van de Stichting Het Drentse Landschap.

De gemeente kent ook nog tal van dorpen, onder andere Elp. In dit rustieke dorp woonden vroeger twee landelijk bekende kunstenaars: Louis Albert Roessingh (1873-1951) werkte en woonde er als dichter en kunstschilder, maar ook Reinhart Dozy (1880-1947) had er zijn verblijf. Voor beide Drentse kunstenaars was Elp overigens voornamelijk hun zomerresidentie. Roessingh bouwde in Elp het kasteeltje De Zandhof en Dozy zijn heidehuis. Roessingh maakte onder meer gedichten, ook in het Drentse dialect, terwijl hij ook schilderde, net als Reinhart Dozy. Zi j hebben diverse plekken in Drenthe aan het linnen toevertrouwd, om aan de volgende genera tie te laten zien hoe het landschap, de dorpen en de mensen er in hun tijd uitzagen.

Vanaf het begin van deze eeuw worden beelden niet aIleen maar vastgelegd met potlood en penseel, maar ook op gevoelig celluloid. Hierdoor worden via films en foto's beelden uit het veri eden zichtbaar, zodat de kindskinderen een vri j realistische indruk krijgen van het leven en werken in vroeger tijden. Ook dit boekje is zo'n naslagwerk, dat laat zien hoe het vroeger toeging en welke personen en gebouwen cr waren.

F. Lubbers

1. De pastorie van de hervormde kerk omstreeks 1934. Het pand werd bewoond door: 1916-1925 dominee R. Riphagen; 1925-1928 dominee P. van der Staay; 1930-1931 dominee E.A.A. Shijderlaan; 1932-1934 dominee C.A. Paap en 1935-1939 dominee C. Schenk. Het huis links daarvan werd bewoond door de familie Meppelink en daarna door de familie F. Pronk en Meijers. Volgens een publikatie van dominee P. van der Staayuit 1927 zou op deze plaats de burcht hebben gestaan. In de volksmond heette het vroeger het "Burchie van Nijsingh". De fietser zou WiIIem Beek kunnen zijn. Hij was voorwerker bij de gemeente.

2. De oostelijke zijde van de hervormde kerk omstreeks 1904. Het kerkhof rond het bouwwerk was in die tijd groter dan nu. Later is op een dee! van het kerkhof een voetpad (trottoir) aange!egd. Het hekwerk werd vervangen door een gemetselde afscheiding. Niet zichtbaar op deze foto zijn de helmgaten (galmgaten) aan de zuidzijde. Aan deze kant hing de vrijwillige brandweer de slangen te drogen. De sjees links op de foto werd onder andere gebruikt bij het ringsteken. In het midden is achter het hekwerk nog een deel van cafe Helling te zien.

Dorpstraat

3. De oostzijde van de hervormde kerk omstreeks 1930. Midden op de foto staat het cafe van Piet Scheiderna. Hij was tevens schilder en daarnaast exploiteerde hij nog een taxibedrijf en de waag. Hoewel onduidelijk, is voor het cafe de benzinepornp van zijn bedrijf zichtbaar. Het pand rechts op de foto is het nieuwe gerneentehuis. Recht tegenover de ingang van dit gebouw staat een gernetselde bank.

4. Gemeentehuis omstreeks 1931. Architect Boelens uit Assen maakte het ontwerp voor dit monumentale gebouw. Het werd opgetrokken in 1927-1928. Om de bouw mogelijk te maken, stond kantonrechter mr. Lukas Nijsingh-Kymmell, die in Meppel woonde, een perceel grond aan de gemeente af. Hoveniersbedrijf F. Toxopeus in Nieuw-Amsterdam verzorgde de aanleg en de inrichting van het plantsoen. In het contract stond dat de gemeente voor korte stalmest en bolster lOU zorgen. Bij de opening van het nieuwe gemeentehuis schonk de Commissaris van de Koningin in de provincie Drenthe, mr. J. Linthorst Homan, aan de gemeente een fraai portret van de Koningin. Het schilderij kreeg een plaats in de raadzaal.

6roet uit Westerbork

5. De Hoofdstraat in 1920. Het pand links achter de twee bomen was de waning van huisschilder Bekkering. Daarnaast stand het pand van kapper A. Stadman, nu kapsalon Vrieling. Voor dit pand staan kapper Stadman, zijn knecht en Aaltje Gerding. De boerderij met de koeien ervoor behoorde toe aan A. Brunsting. Later woonden hier de dames Stadman. De palen en het draad op de rechterzijde van de foto omranden een grasveld. Op deze plaats staat nu de Rabobank. Aan de palen met de isolatoren is te zien dat Westerbork al een aantal aansluitingen op het open bare telefoonnet had. Tussen de beide palen van de linker mast staat Jantje Bekkering-Nijlunsing.

Westerbork

6. De Hoofdstraat omstreeks 1935. De gevel rechts op deze foto is van de boerderij van Stadman. Thans staan op deze plaats de gebouwen van Wopinginrichting Willems. De boerderij achter die van Stadman behoorde toe aan A. Brunsting. De beide woningen in het verlengde van de straat waren van kapper Stadman en schilder Bekkering. In het pand aan de Iinkerkant had eerst dokter Plankeel en later dokter Mulder zijn praktijk. Thans wordt het bewoond door dokter Middelhoek. Het gebouw naast de dokterswoning was het gemeentehuis. Toen dat buiten gebruik werd gesteld ging gemeentesecretaris Nysingh in het pand wonen. Ten behoeve van het elektro-technische bedrijf Rumph werd het pand compleet verbouwd. Om plaats te maken voor het bedrijfspand van Doeland, werd het een paar jaar terug opnieuw verbouwd en sterk uitgebreid.

7. Nogmaals de Hoofdstraat, maar nu bijna twintig jaar eerder. Rechts weer de boerderij van Stadman en links die van de familie Joh. Hoben. Het bedrijf was in die tijd onder anderen verpacht aan Albert Dolfing uit Elp. Het huis waar de fietsers voor staan is dat waarin de eerder genoemde artsen woonden. Tussen de beide panden was een "eindje straat" dat Knuppeldiek heette. Tegenwoordig is hier het begin van de Brinklaan.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek