Wierden in oude ansichten deel 1

Wierden in oude ansichten deel 1

Auteur
:   A.J. Wentzel
Gemeente
:   Wierden
Provincie
:   Overijssel
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2968-8
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Wierden in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Inleiding

De gemeente Wierden in 'Iwente, provincie Overi jssel, grenst ten noorden aan Hellendoom en Vriezenveen, ten oosten aan Almelo, ten zuiden aan Ambt-Delden en Markelo, ten westen aan Rijssen. In deze gemeente liggen de dorpen Wierden en Enter, alsmede de buurtschappen Enterbroek, Ypelo, Hoge Hexel, Notter, Rectum en Zuna. Tot 1955 besloeg de oppervlakte van de gemeente 10208 hectare; na de grenswijziging met Hellendoorn (een groot gedeelte van de buurtschappen Notter en Zuna werd bij deze gemeente gevoegd) verminderde deze oppervlakte tot ongeveer 9700 hectare.

Omstreeks 1850 bedroeg het inwonertal van de gehele gemeente 5395, in 1900 was dit gestegen tot 6559, in 1970 bedroeg dit ruim 18000, daarbij in aanmerking genomen, dat in 1955 ruim 2300 inwoners door de annexatie overgingen naar de gemeente Hellendoom. Het aantal inwoners van het dorp Wierden en omgeving bedroeg in bovengenoemde jaren respectievelijk ongeveer 2000,2750 en 10000.

Uit een beschikking van de Minister van Justitie blijkt 'dat het wapen van Wierden datgene is, in welks bezit de Gemeente Wierden is bevestigd bij besluit van den Hoogen Raad van Adel van 24 november 1819', en dat de beschrijving luidt: 'van zilver, beladen met een kruis van lazuur, vergezeld in het eerste en vierde kwartier van een korenaar, en in het tweede en derde kwartier van een weversspoel, alles van goud'.

De gemeente Wierden is niet in het bezit van een speciale gemeentevlag. WeI bezit de gemeente een vlag, zoals er indertijd een is uitgereikt aan alle Nederlandse gemeenten te Amsterdam. Zij werd voor het eerst in gebruik genomen door een aantal in klederdracht gestoken dorpelingen ter gelegenheid van het veertigjarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina teAmsterdam in 1938.

Het is niet bekend hoe oud de gemeente Wierden is. Zij is opgebouwd uit diverse voormalige marken. In dit verband moge ik u verwijzen naar het boekje 'De kaart van Kedingen ', geschreven door de uit Enter afkomstige dr. J. Prakken.

De gemeente Wierden heeft nimmer stadsrechten gehad; zij bestaat uit dorpen en buurtschappen. Uit het onlangs verschenen boekje 'De grenzen van Overijssel en van de Overijsselse Gemeenten van 1807 (1811) - 1842' van P.M. Hendriks, hoofdarchivist bij het rijksarchief te Zwolle, kan het navolgende over het ontstaan van Wierden worden ontleend: 'Met ingang van 28- 29 November 1811 werd het richtersambt Kedingen in drieen gesplits. Gebied van de Gemeente Wierden aanvankelijk (sinds 29 November 1811) het gedeelte van de zogenaamde Rijssense kwartieren van het voormalige richtersambt Kedingen, waarin het dorp Wierden en de buurtschappen Notter, Rectum, Ypelo en Zuna. Met ingang van 1 Juli 1818 werden bij bovengenoemd gebied gevoegd de buurtschappen Enter (met dorp) Enterbroek (afgescheiden van de gemeenteRijssen en v66r29 November 1811 eveneens behorende tot de Rijssense kwartieren)'.

Omtrent de plaatsnaam Wierden bestaan vele meningen: de naam zou te maken kunnen hebben met een kunstmatige hoogte als bescherming tegen het water (denk bijvoorbeeld aan tcrpen, hillen, warden, wierden). Deze afleiding lijkt niet waarschijnlijk, aangezien de 'terpen ' of wierden' hoofdzakelijk in het noorden voorkomen. In de middeleeuwen komt de plaats Wierden voor als "Wederden' (bevloeide strook grasland langs een rivier, vlg. 'weerd ' of 'waard ', uiterwaard ') verder als 'Weddem" in Westfalen.

Wierden was in vroeger jaren geen rijke gemeente. Zoals hierboven ten aanzien van het wapen is weergegeven, waren de landbouw en de

weefkunst voor vele geslachten de belangrijkste middelen van bestaan. De weefkunst werd zowel in het dorp als in de buurtschappen beoefend. In de 19do eeuw kwamen landbouw en industrie meer tot bloei, hetgeen voor de bevolking een verandering ten goede betekende. Zo werd in 1858 de katoen- en calicotsweverij van Ten Bos, 'Koningin Sophie der Nederlanden", (eerder de firma J annink) opgericht.

Het was in het jaar 1846 dat een zekere heer H. Boom per reiskoets een tocht maakte door Overijssel en Twente. Volgens zijn reisbeschrijving 'Mijn reisportefeuille, of omzwervingen door Overijssel in het najaar van 1846', uitgegeven door de Erven J.J. Tijl te Zwolle, bereikte hij de grens van de gemeente Wierden over de oude ophaalbrug over de Regge. Zij tocht gaat over de hobbelige keien ', hetgeen hij als een 'geduchtige marteling ' ervaart, waardoor het dorp Wierden door hem wordt afgeschilderd als een 'uitrnuntend akelig dorp'. Zou dezereiziger zich echter minder blind gestaard hebben op de hobbelige keien en meer oog gehad hebben voor bijvoorbeeld het Westerveen met zijn paarsbloeiende heidevelden en zijn vogelwereld, alsook voor de goudgele korenvelden op de Esch, voor de schilderachtige boerderijen in het Wierdense landschap en de gemoedelijke dorpssfeer met de brink, dan zou hij zijn indrukken zeer wel anders hebben weergegeven. Overigens: eenmaal in het zgn. 'Schottenhuis" (thans hotel 'De Zwaan') gezeten, prees hij aldaar toch wel de lekkere stoete en klare jenever. Omstreeks 1400 was Wierden een pleisterplaats aan de grate heirwegen van Deventer en Zwolle naar Duitsland. Toentertijd waren de plaatsen Wierden en Ahnelo van elkaar gescheiden door een waterplas van een uur gaans breedte: de verbinding had plaats per schuit. In 1405 werd een overeenkomst gesloten tussen de heer van Ahnelo en bisschop Frederik van Blankenheim, heer van Overijssel, welke overeenkomst inhield, dat een dijk zou worden gelegd van Ahnelo door het moeras naar Wierden. Doordat de inkomsten uit het veen nu ophielden, werd tevens overeengekornen, dat een tol zou worden geheven.

De postkoets van Deventer naar Bentheim ging na 1405 door Wierden. Mede door het feit, dat de heirwegen door Wierden liepen, logeerden

vooral later, omstreeks 1670, veel buitenlanders in Wierden, onder wie veel krijgslieden. De straatweg van Deventer naar de Hannoverse grenzen kwam in 1819 tot stand.

De zgn. 'Bissing", de jaarlijks terugkerendemarkt, werd vraeger 's woensdags na de tweede zondag in juli gehouden. Van wagenwielen, zonder beslag, warme worst en spek, tot pillen en drankjes van de kwakzalver: alles was op de jaarlijks Bissing te vinden. Veellater zijn de zgn. 'Sunte Marten' en 'Jennechies' markten onverbrekelijk met Wierden verbonden.

Waar de vele ansichten getuigen van een rustig en gemoedelijk dorpsleven, zult u heden ten dage in het dorp vele nieuwe gebouwen aantreffen, onder andere het stationsgebouw, de sporthal met instructiebad, het postkantoor, het raadhuis, diverse banken, kerken en scholen, de openbare leeszaal, vele winkelpanden, terwijl tevens rondom het oorspronkelijke dorp nieuwe woonwijken zijn verrezen. De eerder genoemde heirwegen met hun postkoetsen hebben thans plaats gemaakt voor geasfalteerde voorrangswegen met een intens gemotoriseerd verkeer, waardoor het huidige dorpsbeeld wel zeer sterk afwijkt van het gemoedelijke en rustige van voorheen.

Deze korte inleiding is vrij summier, maar in de eerste plaats beoogt dit boekje 'een wandeling door oud-Wierden ' te zijn. Uit mijn verzameling van ongeveer tweehonderdvijftig oude ansichten en fotos moest een keuze gemaakt worden. Zij zijn zoveel mogelijk straatsgewijze vermeld. Wellicht vormen zij een te eenzijdig en beknopt beeld van het oude Wierden, in ieder geval zijn zij een documentatie van de oude situatie van het dorp van omstreeks 1900 - 1930. Hopelijk zullen vele Wierdenaren, vooral de ouderen, met veel plezier dit boekje lezen.

Uitgave A. H. Nijho£f, Wierdeo

Groet uit Wierden

1. "Wandeling door oud-Wierden". Via dit fotoboek zullen wij een historisehe wandeling gaan maken door oud-Wierden, beginnende op het punt waar de wegen van Nijverdal, Almelo en Rijssen samenkomen, thans genaamd het Burgemeester Van den Berg-plein. Vandaar gaan wij riehting Rijssen en terug, richting Almelo en terug, vervolgens door de Stationsstraat, Kerkstraat en omgeving, door de Nijverdalsestraat, en weer terug naar het punt van uitgang.

Rijssensche weg.

Greet uit Wierden.

2. Op de voorgaande foto hadden we een gezicht op de Rijssensestraat met links de schutting van de tuin van het "Schottenhuis"; de oeroude acaciaboom is thans nog op de parkeerplaats van hotel "De Zwaan" te vinden. Rechts de bakkerij van Geertman en het huis van de vroegere burgemeester Warnaars. Bovenstaande foto toont links de voormalige zuivelfabriek Van Zanten (later o.a. ook sigarenfabriek, cafe en woonhuis). Na afbraak werd op deze plaats de garage van D. van den Broeke gebouwd. Rechts de oude villa van H. van den Elst.

3. De halte Notter aan de spoorlijn Wierden-Rijssen in de Grirnberg; deze halte is later opgeheven en het spoorwachtershuisje werd afgebroken.

4. Een foto van een oude tekening uit het archief te Zwolle, voorstellende huize "Grimbergen" te Notter omstreeks 1700, zoa1s de tekenaar het zag. De havezate moet in de 13de eeuw gesticht zijn. Hoewe1 zij omstreeks 1821 is afgebroken, is de huisplaats nog gemakkelijk te bepa1en: zowe1 de binnen- a1s de buitengracht is voor een groot gedeelte nog intact; de buitengracht evenwe1 is bij de aanleg van de spoorlijn Deventer-Alrnelo afgesneden. Het 1andgoed was in een zeer mooi gedeelte van de buurtschap Notter gelegen.

Uitt ???? J. Q. t~t HQnt ? R,;, ???..?? Dr ... ' l. R. " ? v. 2«0 'f'.

5. Een beeld van de oude ophaalbrug over de Regge op de grens van de gemeenten Wierden en Rijssen; deze brug is thans vervangen door een bet onnen brug.

6. Een sehilderaehtig plekje aan de weg Wierden-Enter bij het Exo (de oude ophaalbrug over de Regge). Aan deze weg werd vroeger van gerneentewege tol geheven. Links op de foto het thans nog bestaande tolgaardershuisje; meer naar reehts een oude Enterse "zomp", die als vraehtsehuit werd gebruikt. De ophaalbrug over de Regge is thans vervangen door een betonnen brug.

7. Terugkerende in de riehting Wierden, zag men aan de reehterzijde de "Almelosehe Stoomwasseherij en Natuurbleekerij ,Wierden' " van H. van den Elst. Na sluiting van deze wasserij was er gedurende enkele jaren een textielweverij in het gebouw gevestigd; thans, na verbouwing, is hier de N.V. Houtbewerkingsindustrie van H. Oonk.

Rijssensche weg - Wierden.

8. Verder terug naar het dorp zien we aan de linkerzijde eerst villa "Aleida" ("Rozelaar"), daarnaast villa "Johanna", het notarishuis.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek