Wijlre in oude ansichten deel 2

Wijlre in oude ansichten deel 2

Auteur
:   Cor Bertrand
Gemeente
:   Gulpen
Provincie
:   Limburg
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-6099-5
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Wijlre in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Inleiding

Een eeuw geleden was Wijlre een uitgesproken landelijk dorp. De meerderheid van zijn 1500 inwoners bestond uit agrariers. De nietlandbouwers vonden op zeer bescheiden schaal werk in de sectoren nijverheid en handel.

Of schoon zijn bevolking geen spectaculaire groei heeft doorgemaakt het aantal inwoners bedraagt thans rond 2500 - is het aanzien van dit dorp toch sterk veranderd.

Ook in Wijlre is de tijd niet stil blijven staan. Het proces om bij de tijd te blijven maakte aanpassingen onontkoombaar. Het zijn niet altijd verbeteringen gebleken. Daardoor is het karakter van een typisch areadisch dorp in hoge mate aangetast. Fraai ogende boerderijen en voorname herenhuizen hebben plaats moeten maken voor nieuwbouwwoningen met een weliswaar comfortabel interieur, maar met een strakzakelijk exterieur. Beeldbepalende gebouwen zijn vervangen door plompe appartementencomplexen. Rustige wegen in de dorpskern zijn verworden tot racebanen voor het snelverkeer. De auto heeft het gewonnen van de trein en de tram, Wijlre is geen knooppunt meer voor het openbare vervoer. Van zijn veelheid aan 'Winkels is nog maar een beperkt aantal overgebleven, dat op de vingers van een hand te tellen is, Het bedrijf ter plaatse, eens een kleine huisbrouwerij, is uitgegroeid tot een industriele onderneming, waarvan de fasegewijze gerealiseerde hoge gebouwen een dominerende positie innemen.

Diverse ongerepte natuurschoonrijke plekjes zijn verloren gegaan. Een andere factor, die de ontwikkeling van Wijlre niet weinig heeft beinvloed, vormde de gemeentelijke herindeling van Zuid-Limburg in 1981. Het dorp verloor toen zijn status van zelfstandige gemeente, waar de Wijlrenaren zo prat op gingen, Kwalijk gevolg daarvan was dat de bewoners van de vroegere gemeentelijke eenheid wreed gescheiden werden. De inwoners van het gedeeltelijk Wijlrese kerkdorp Ransdaal

en van het gehucht Fromberg gil1gen behoren tot de nieuwe gemeente Voercndaal. De buurtschappen Schoonbron en Keutenberg werden toebedee1d aan de gemeente Valkenburg aan de Geul. De vergrote gemeente Margraten kreeg er het Wijlrese kerkdorp Scheulder annex het Gasthuis bi],

Wat overbleef, de dorpskern Wijlre met de gehuchten Etenaken, Stokhem en Elkenrade, ging deel uitmaken van de gemeente Gulpen. AIle gesignaleerde wijzigingen hebben evenwel een ding onaangetast gelaten. Nog steeds vormen de 2500 Wijlrenaren, die ingezetenen van Gulpen zijn geworden, een hechte gemeenschap.

Zij wordt gedragen door de St.-Gertrudisparochie en de nauw aan haar gelieerde verenigingen, zoals schutterij, Harmonie en sportorganisaties. Deel 2 van "Wijlre in oude ansichten" wil in woord en vooral in beeld illustreren hoe Wijlre sinds de vorige eeuwwisseling geevalueerd is, Voor de samensteller van dit fotoboekje was het een hele opgave om nog niet in deel 1 van" Wijlre in oude ansichten" verschenen oude foto's te verzamelen. Zonder de medewerking van velen zou hij onmogelijk geslaagd zijn in zijn opdracht. Daarom maakt hij met dankbaarheid gewag van de medewerking van studieclub "St. Augustinus", onder leiding van Ieup Lemmens, van verzamelaar Jan Meurs, van Laurens Schijns, oud-koster/ organist, van Theo Kicken en van de dames

R. Vissers-Didden en 1. Lousberg-Creusen.

Ook mocht hij putten uit de fotoarchieven van Brand Bierbrouwerij, van schutterij "St. Maternus" en van harmonie "St. Gertrudis".

Hem rest thans nog om u veel genoegen toe te wensen bij her inkijken van dit fotoalbum over Wijlre vanaf 1885 tot 1945.

Cor Bertrand

1

Voor 1924, toen de St.-Gertrudiskerk nog niet vergroot was, bood Wijlre dit dorpse panorama. Daarvan is weinig meer overgebleven. De kerk is ingrijpend veranderd en voorzien van een veel elegantere toren dan de vorige. De gebouwen op de voorgrond zijn opgegaan in een omvangrijk industrieel complex ten behoeve van de fors uitgebreide Brand Bierbrouwerij.

De voormalige groene oever van de Geul is in de loop der jaren in beslag genomen door veelsoortige bouwsels, die allerminst een architectonische eenheid vormen, maar die de stapsgewijs gerealiseerde uitbreidingen weerspiegelen.

In tegenstelling tot de kerk is het uiterlijk van de brouwerij er niet op vooruitgegaan. Ook in Wijlre heeft de economie haar tol geeist.

De meeste dorpsbewoners tillen daar overigens niet zwaar aan, De brouwerij. de grootste bierproducerende onderneming in Limburg. betekent veel voor de plaatselijke gemeenschap.

Zij is de belangrijkste werkgever voor een paar honderd Wijlrenaren. Bovendien verleent de brouwerij aan alle culturele en so-

ciale verenigingen financiele steun. Zonder de sponsor Brand zouden maar weinig evenementen in Wijlre mogelijk zijn.

Deze voordelen laten evenwel onverlet dat de uitbreidingen met nieuwe bedrijfsgebouwen, speciaal de robuuste moutsilo en de langgerekte bottelarij, het dorpsbeeld overheersen. Op een particulier huis na beslaat de brouwerij een gehele wand van de Brouwerijstraat. De tegenover het bedrijf gelegen kerk heeft haar dominerende positie aan Brand moe ten afstaan.

Gelukkig is de kerk op een soort terp gebouwd, zodat haar toren nog net boven het hoogste punt van het brouwerijcomplex uitsteekt. Plannen om de brouwerij te verplaatsen naar een terrein buiten de dorpskern zijn om diverse redenen niet haalbaar gebleken. Onder andere niet omdat de smakelijke bieren van Brand het niet kunnen stellen zonder het ter plaatse aanwezige heldere bronwater,

2

Het priesterkoor van voor 1924 - toen de St.-Gertrudiskerk van Wijlre aanzienlijk werd vergroot - werd geheel ingenomen door een overdadig versierd hoofdaltaar. Vier pilaren schraagden een weelderige bekroning met afbeelding van de Heilige Geest. Boven het met veel verguldsel belegde tabernakel troonde het fors uitgevallen beeld van Christus-Koning. De altaartafel bestand nit namaakmarmer en was voorzien van "gouden" korenaren.

Als wachters naast het hoofdaltaar stonden de beelden van het Heilig Hart met lampjestableau en van de tweede patroon van de parochie, Sint Maternus, opgesteld.

Aan weerskanten van het vroegere priesterkoor bevonden zich de zijaltaren: een ter ere van Onze Lieve Vrouw met in de onmiddellijke omgeving ervan het beeldje van het Kind]ezus en het ander met het beeld van Wijlre's eerste patrones, de Heilige Gertrudis van Nijvel. Zij was van 652 tot 659 abdis van het zusterklooster in Nijvel. In de middeleeuwen gold zij als be-

schermster tegen ratten- en muizenplagen, waarom zij meestal staat afgebeeld met langs haar staf omhoogkruipende ratten en muizen.

De meeste beelden van vroeger zijn nog steeds in de kerk van Wijlre aanwezig. Zij bezitten weinig waarde, op het Madonnabeeld na. Het stamt uit de zestiende eeuw en wordt toegeschreven aan de school van de vermaarde "Meester van Elsloo".

Het oude hoofdaltaar, waarvan nog enkele restanten bewaard zijn gebleven, werd in 1924 vervangen door een strak altaar van marmer. Het deed denken aan een veredelde grafsteen en is bij de recente restauratie van de kerk in 1994 terecht verwijderd. Met de kerkschat van Wijlre, het fraaie Madonnabeeld, zal dit niet het geval zijn. Zodra de omvangrijke herstelwerkzaamheden voltooid zijn, zal dit beeld een ereplaats innemen in de gerenoveerde kerk.

3

De uit 1835 bestaande parochiekerk van Wijlre was rond 1 920 te klein geworden. De toen aangetreden pastoor Joseph Steinbusch ging zich meteen inzetten am plannen tot uitbreiding van de kerk te kunnen verwezenlijken. Hij moest tot 1924 wachten voordat de vereiste vergunningen, onder meer van de gemeente, binnen waren.

Met veel luister en vlagvertoon kon toen de eerste steen worden gelegd voor de uitbreiding van de oude kerk met een nieuw priesterkoor en twee royale zijbeuken.

Het nieuwe gedeelte, ontworpen door de Sittardse architect]. van Groenendael, werd opgetrokken uit Nivelsteiner zandsteen. De toren van de oude kerk maakte plaats voor een veel fraaiere opvolger, die met open galmgaten en knobbelspits sterk beeldbepalend is voor het Wijlrese dorpsgezicht.

Historici juichten de afbraak van de oude toren van de Duitse architect Alois Klausener toe, getuige hun uitlatingen in het blad "De Maasgouw" van het Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap.

Voor de toren uit 1837, die niet aan de ingang van de kerk, maar achter het priesterkoor srond, hadden zij geen goed woord over. Hun oordeel over de nieuwe toren uit 1925 was veel milder. "Hij doet het goed in het dorpsbeeld."

Nog feestelijker dan de eerstesteenlegging verliep de consecratie van de verbouwde St.-Gertrudiskerk door monseigneur dr. G. Lemmens, bisschop van Roermond, op 26 [uli 1939.

De nieuwbouw bleek helaas al spoedig diverse gebreken te verton en. Gewelven gingen scheuren. Om instortingsgevaar te voorkomen zag de opvolger van bouwpastoor Steinbusch, pastoor ]. Schulpen, zich genoodzaakt de stenen gewelven door een houten plafond te laten vervangen.

4

Een veel gefotografeerd monument is het zeventiende-eeuwse kasteel Wijlre. Het is geen imposant bouwwerk, maar wel hoogst elegant. Het woongedeelte is rechthoekig van vorrn en telt twee verdiepingen. Het kasteel is opgetrokken uit baksteen en banden van merge!. De dienstgebouwen dateren van de achttiende eeuw en omsluiten een carrevorrnige binnenplaats.

Toen deze foto gemaakt werd bezat kasteel Wijlre nog geen terrassen aan de kant van het fraaie park. Die werden rond 1 91 0 aangebracht door de toenmalige bewoonsters, de dames Maria en Hubertine Cassalette. Maria trad op 3 oktober 1918 in het huwelijk met jhr. George Louis van der Maesen de Sombreff. Hij was consul in Bukarest en in Luik, werd daarna consul-generaal in Dantzig en Lissabon en uiteindelijk buitengewoon gezant en gevolmachtigd minister in Luxemburg.

Door zijn werk in consulaire en diplomatieke dienst verbleef Van der Maesen de Sombreff niet vaak in Wijlre. Reden waarom hij het kasteel in 1939 verhuurde aan mr. dr. ir. W van Waterschoot van der Gracht. Hij was inspecteur-generaal van de mijnen en genoot internationale faam als geoloog.

In 1953 trad de Amsterdamse fabrikant Joseph Heymeyer van Heemstede als nieuwe eigenaar van kasteel Wijlre aan. Hij liet het kasteel grondig restaureren en herstelde het in oude luister. Twintig jaar lang, tot 1973, was Heymeyer van Heemstede kasteelheer van Wijlre. Voor de plaatselijke gemeenschap verwierf hij zich grate verdiensten, speciaal voor de St.-Gertrudisparochie en voor de schutterij, waarvan zijn echtgenote Alida Marcelis beschermvrouwe was.

Vanaf 1981 is [o Eyck, directeur van de gelijknamige verfindustrie, eigenaar van kasteel Wijlre. Hij heeft het kasteel verfraaid en van het park een openluchtmuseum voor moderne kunst gemaakt.

Dankzij zijn echtgenote Marlies Voncken is de band tussen het kasteel en de schutterij behouden gebleven, aangezien zij beschermvrouwe van het gilde van St. Maternus is.

I

Wylre.

asteel.

5

Kasteel Cartils, waarvan de ouderdom teruggaat tot 1500, was eeuwenlang de residentie van de heren van de heerlijkheid Cartils. Hun voorname woning werd in 1800 gei:ntegreerd in de gemeente Wijlre. Rond 1910 bezat het kasteel nog een glazen serre en bestond de huidige uitbouw aan de rechterkant nog niet.

Naast het kasteel geeft een poorttoren uit de zeventiende eeuw toegang tot de kasteelhoeve. De toren met opmerkelijk klokvormig dak is enkele jaren geleden gerestaureerd.

Van 1907 tot 1960 bewoonde het echtpaar mr. Carolus Janssen de Limpens-Frijns kasteel Cartils, Hij was kantonrechter in Gulpen en Heerlen. Ook politiek was hij actief als lid van Provinciale Staten en van de Eerste Kamer.

Voor de harmonie van Wijlre maakte mr. C. Janssen de Limpens zich van 1909 tot 1929 verdienstelijk als voorzitter. Zijn echtgenote was beschermvrouwe van het plaatselijke muziekkorps, waaraan zij bij gelegenheid van haar gouden bruiloft in 1958 een nieuw vaandel schonk.

De enige zoon van het echtpaar, Karel, bleef tot aan zijn dood in

1980 op kasteel Cartils wonen, Hij was advocaat van beroep. Zijn grote liefhebberij was de bestudering van de geschiedenis van de twee heerlijkheden Cartils en Wijlre.

Van de hand van mr. Karel Janssen de Limpens zijn diverse geschiedkundige publikaties verschenen. Met zijn overlijden is de periode Janssen de Limpens als heren van Cartils voorbij.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek