Winterswijk in oude ansichten deel 1

Winterswijk in oude ansichten deel 1

Auteur
:   G. Ribbink en drs. E.G. Hoekstra
Gemeente
:   Winterswijk
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4166-6
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Winterswijk in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

"Wenterswick is minen naem, Thegen de vianden ben ick bequaem,"

Als ik in den jaren 1729 in de maand Juni daer was, bevond ik dit dorp een welbetimmert dorp na de wijse van dat gewest en heeft omtrent 230 zeer goede huysen, doch de vornaemste van het geheele dorp worden door de Mennonieten bewoont, hebbende steen en gevels en van binnen na de Hollandsche manier geschikt... Wenterswiik is een klein en gering dorpje, segt de advocaat Broverius, doch dat heb ik contrarie bevonden in den jare 1729. Ik bevond het een groot en lang dorp te sijn en verre boven eenige dorpen daeromtrent.

Hoe zou men een boekje dat iets van de sfeer van het oude Winterswijk wil laten proeven beter kunnen laten beginnen dan met deze citaten van Andries Schoenmaker?

Winterswijk of Wenters, een midde1grote gemeente, is aan drie zijden door de Duitse grens omsloten. Hierdoor is gelijk haar p1aats in Nederland en de Nederlandse geschiedenis bepaa1d. Haar oppervlakte beslaat 14.000 hectare, de om trek van de gemeente is 50 kilometer, het inwonertal bedraagt thans 27.500. In het midden van de gemeente ligt de oude dorpskern met een enigszins stedelijke allure, me de veroorzaakt door haar ruim 20.000 inwoners. Om het dorp groe-

peert zich een aantal buurtschappen: Meddo, Huppel, Henxe1, Ratum, Kotten, Brinkheume, Woold, Miste en Corle.

De geschiedenis van Winterswijk is oud, interessant en gecompliceerd. Als dorpje bestond het al in de vroege middeleeuwen, toen er rond 800 een houten kerkje werd ge bouwd. Lange tijd, in ieder geva1 in 1152, behoorde Winterswijk tot het heerschap Lohn, dat mede de kerspelen Lohn, Aalten, Varsseve1d, Hengelo (Gld.) en Dinxperlo omvatte. Het gezag over dit gebied werd uitgeoefend door de graven van Lohn als leenmannen van de bisschop van Munster. Voor Aalten, Winterswijk, Dinxperlo en Bredevoort was het bestuur in de voormalige heerlijkheid Bredevoort gevestigd. In de verschillende dorpen was een voogd aangesteld, die namens dat bestuur zijn functie uitoefende. Als gevolg van de Franse Revolutie werden in ons land de mairies ingesteld, de voorlopers van onze gemeenten. Deze toestand werd in 1813 definitief: de gemeente Winterswijk was ontstaan. Het wapen van Winterswijk werd al in 1816 vastgesteld. Het is gemaakt naar een afbeelding die voorkomt op een vaandel van de burgerij uit het jaar 1748. Het stelt in azuur een springende windhond voor van zilver met een gouden halsband. Ret schild is gedekt met een gouden kroon met vijf bladeren.

Ret dorp heeft wisse1ende lotgevallen gekend. De Tachtigjarige Oorlog ging aan de plaats beslist niet

ongemerkt voorbij, De veelvuldig herhaalde belegeringen van Groenlo van 1595, 1597, 1606 en 1627 hebben gezorgd voor troepenconcentraties in deze streek, met aile rampzalige gevolgen vandien. Winterswijk heeft vooral veel geleden van de beruchte inval van de bisschop van Munster, Bernard van Galen, in het rarnpjaar 1672, toen ons land reddeloos, het volk radeloos en de regering redeloos was. Hij plunderde en roofde hier zo vreselijk dat zeer velen op de vlucht sloegen.

Een herstel vond echter plaats. Het weversambacht, dat voor onze plaats al sinds de middeleeuwen een belangrijke bron van inkomsten was, kreeg weer aanzien. Maar Winterswijk werd in de winter van 1794 opnieuw geplunderd, nu door terugtrekkende Hessische troepen. Bovendien was de Franse tijd ailesbehalve bevorderlijk voor de welvaart van onze streek en gemeente. Van oudsher is de Achterhoek een landbouw- en textielstreek. Was in deze streek aanvankelijk de huisarbeid erg belangrijk, omstreeks 1860 gaat deze situatie geheel veranderen. De eerste "wevedamp", stoomwolkjes, wordt ook boven Winterswijk de lucht in geblazen. De textielnijverheid heeft de wind mee, de welvaart van Winterswijk neemt toe en het karakter dat onze plaats heeft, werd voor lange tijd bepaald.

De gemeente Winterswijk heeft zich steeds meer ontwikkeld als centrum op het gebied van onderwijs, ver-

zorging, recreatie en sociale instellingen. Het uiterlijk is in de laatste tijd wel snel veranderd. In vroeger tijden zijn met de doorbraak veel oude huizen verdwenen, ook thans worden steeds meer oude, eerbiedwaardige huizen en gebouwen gesloopt. Door gelukkige omstandigheden is er nog zeer veel bewaard op oude foto's en ansichten. De foto's die wij in dit deeltje publiceren, zijn slechts een keuze uit honderden oude ansichten en foto's die ter beschikking stonden. Zij dateren in hoofdzaak van de periode 1870-1930. Zij proberen een documentatie te geven van oude situaties, tradities, gebouwen en volkscultuur van Winterswijk. Dit deeltje wil in de eerste plaats een kijkboek zijn. De tekst moest noodzakelijkerwijs erg beknopt zijn. Degene die meer wil weten over de geschiedenis van Winterswijk wordt verwezen naar de bestaande boeken van B. Stegeman en G.J.H. Krosenbrink en naar het museum.

Het Volksfeest, dat op het laatste weekend van de maand augustus wordt gevierd, vormt voor ons dorp de belangrijkste gebeurtenis van het jaar. Vele honderden oud-plaatsgenoten komen speciaal naar Winterswijk om het feest mee te vieren. Het onbetwiste hoogtepunt wordt gevormd door het grote bloemencorso. Daarom hebben wij voor onze wandeling door het dorp bewust de route van dit grootse gebeuren gekozen.

1. Ben overzicht van het Winterswijk van 1890, genomen vanaf de rijks-hbs, Het landelijke karakter van de gemeente is duidelijk te zien. De rooms-katholieke kerk heeft nog geen spits, omdat deze pas rond 1901 is geplaatst. De St.-Jacobskerk staat evenwel duidelijk centraal, evenals school C, waartegenover de rijksnormaalschool en het brandweerhuisje liggen. Op de voorgrond ziet men de oude nutskleuterschool.

2. Een mooie overzichtsfoto van het dorp, nu van een totaal andere zijde genomen. Erg duidelijk kan men de ligging van de huizen rondom het natuurliike centrum, de 8t.Jacobskerk, zien. Van links naar rechts onderscheiden we: de huizen van meubelmaker Nijenhuis ("de Pille"), B. Weiler en manufacturier Philips, kleermaker L. Picco, kruidenier Kortschot en de koepel van Pelkwijk. Geheel rechts het huis van Menijen ("Jan oet 't heuksken").

3. We beginnen onze tocht door oud-Winterswijk vanzelfsprekend bij het gebouw dat ons dorp volle dig beheerst: de hervormde St.-Jacobskerk. Eertijds gewijd aan Jacobus Major, is het een laat-gotische bakstenen pseudo-basiliek. Met de bouw is men in 1496 begonnen. De toren, die dateert van de zestiende eeuw, is aan de west- en zuidzijde gehee1 bedekt met Baumberger-, tuf- en enkele stukken Bentheimersteen. Inwendig was de kerk geheel gepleisterd. Gelukkig is door restauratie alles in oude glorie hersteld.

4. Ret interieur van de St-Jacobskerk was uiterst sober. Inwendig was alles gepleisterd. De restauratie, die in 1972 klaar kwam, heeft trouwens veel van de vroegere schoonheid hersteld. Ret wit geschilderde orgel werd in 1834 door C.P.A. Naber te Deventer geleverd. De drie koperen kaarsluchters, een met drie rijen en twee met twee rijen van acht armen, dateren van 1738. De grootste is een geschenk van het weversgilde.

5. Een mooie sfeerfoto van het Winterswijk rand 1910. Links ziet men het "Zwaantje", dat een kleine tien jaren geleden het veld moest ruimen voor een parkeergelegenheid. In het midden van de foto ligt nag op de hoek van de Wooldstraat en de Misterstraat de bakkerij van Streek. Rechts het oorspronkelijke hotel "Stad Munster", dat in latere jaren nogal uitgebreid is. Voor het hotel staat de grootvader van de vroegere eigenaar Reiring en in de sjees zit diens vader.

6. Deze foto uit ongeveer 1880 is de oudste die van de Markt be staat. Links zien we eerst de zaak van goudsmid Beukenhorst (nu Schreurs), vervolgens het huis van de gerneentesecretaris Temminck (nu Albrecht). Daarnaast was "De Mugge" van de gebroeders Greupink gevestigd, daarna kunstdraaier Uwland, later Eberstadt, voorheen Van 't Hoog. Vervolgens onderscheiden we het pand van Balink, waar nu Albrecht zijn boekhandel heeft. Rechts bevindt zich het hotel "De Kroon", het latere postkantoor, daarachter de cichoreifabriek van Egbers (later kruideniersbedrijf van Wormgoor en nu het Citytheater).

~ ยท!~t ,. ;.i,:rUS. 'I,. ~:8G

? y .. ~ & : ??.?? a-ssa.e ~

7. De Markt omstreeks 1910. Links zien we nog de dorpspomp en een aanplakbord. Op een andere foto zagen we al het "Zwaantje" en de bakkerij van Streek. Rechts kunnen we nog net een deel van hotel "Stad Munster" onderscheiden, met de poort die vroeger naar de hof leidde. Het huis daarnaast behoorde aanvankelijk aan dr. Beukenhorst, later aan dokter Koch en nu is het pand van de woninginrichter Schreurs. De winkel met de gaper, de voormalige woning van de gemeentesecretaris Temminck, werd gedreven door drogist Liedermooy, Ten slotte zien we de winkel van de gebroeders Eberstadt, waarin tot voor kort de firma Van 't Hoog gevestigd was, nu mede boekhandel Albrecht.

8. Opnieuw de Markt, het hart van het dorp. Duidelijk is de tegenwoordige situatie op deze foto uit rond 1900 te herkennen, hoewe1 enke1e panden zijn afgebroken. Helaas is ook de wel erg typerende dorpspomp verdwenen. Kennelijk was vroeger het optreden van een straatfotograaf een sensatie van de eerste orde!

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek