Workum in oude ansichten

Workum in oude ansichten

Auteur
:   Prof. Dr. Jac. Jansen
Gemeente
:   Nijefurd
Provincie
:   Fryslân / Friesland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4173-4
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Workum in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

1225

Workum.

Vitg. T. saas ra.

19. Het Sud even voor 1900. De fotograaf heeft dicht bij de toren gestaan en richtte zijn toestel naar het zuiden. Aan de rechterzijde zijn enkele trapgeveItjes verdwenen. Links, het derde huis, is het later opgeheven volkscafe van Gortz. Gortz, van Duitse afkomst, fabriceerde haarwater; men beweerde door een aftreksel te maken van brandnetels die's nachts op het Joodse kerkhof geplukt moesten worden! Het grate pand naast het cafe, helaas op de foto niet goed te zien, heeft een brede, merkwaardige gevel; het middengedeelte wordt links en rechts begrensd door een pilaar. Dit gebouw, kort geleden gerestaureerd, staat onder toezicht van Monumentenzorg. Ongeveer op deze plek heeft vroeger het kasteel van het belangrijke geslacht Inthiema gestaan.

20. Het Sud, het noordelijkste deel, omstreeks 1860. Over de door de stad lop en de Wimerts waren destijds, volgens een plattegrond van Joan Blaeu (1649), achttien overbruggingen. Samen met de overige bruggen, onder andere die over de dwarsvaarten van de Wimerts, waren het er met elkaar weI veertig. In die tijd bestond Workum, werd wei eens gezegd, uit eilandjes. Het water en de bruggen gaven Workum een schilderachtige aanblik. Het Sud begint bij de toren, die omstreeks 1523-1545 gebouwd werd, doch die nooit voltooid werd, Het tentdak, met kielboogvormige koepel, werd later, in 1613, aangebracht. De toren heeft in woelige tijden meer dan eens als vesting gediend. De vier zijden, opgetrokken in baksteen, vormen op drieentwintig meter hoogte het zo geheten "vierkant"; de totale hoote is tweeendertig meter.

21. De Merk buigt zich, eindigend bij de toren, in de riehting van het Sud, omdat de Wimerts destijds hier nogal een boeht maakte. Evenals op afbeelding I is ook op deze foto (even na 1900? ) het lelijke staketsel te zien op het vierkant van de toren. Op de keibestrating, naast de bomen van het kerkhof, plaatsten de boeren, als ze uitspanden bij het hotel (tevens stalhouderij) Ketelaar, hun wagens. Vooral op zondag, vaar en na de preek, kon het er dan druk zijn met het uit- en inspannen van de paarden. In het kleine gebouwtje tegen de noordkant van de toren stond de pomp van de brand weer. Op deze zonloze plek heeft _ men enige jaren geleden een bank met afdakje ge-

plaatst. De plek voor samenkomst voor een praatje

blijft dan ook onder het brede afdak van de waag. litg. F. J. Sikhs. Workum. Uiterst rechts op de foto is nog net een scharenslijpers-

kar te zien.

.J.l1al'kt.Workum

22. De westelijke gevelafsluiting met de hoofdingang van de onvoitooid gebleven kerk, zoals die zich op deze foto van 1935 voordoet, is tijdens de kerkrestauratie mooier geworden. Destijds woonde de koster met zijn vrouw in het Iage voorgedeelte. De monumentale pomp, waar de burgers vroeger bij zeer grate draogte water konden halen, staat er nog. Rechts, boven het wasgoed, is de grate gashouder te zien, die er nu niet meer is. Die Workumers van wie de kinderjaren Iiggen omstreeks 1900 en kort daarna, zullen zich kunnen herinneren dat de toenmalige kosteres de ruimte tussen kerk en toren niet gebruikt wenste te zien als speelplaats, vooral niet op zaterdagmiddag, als zij de straatstenen geschrabd had. Zij verdedigde dan haar domein feI, met een luiwagen of bezem, die zij als een speer wist te werpen.

23. Deze foto, van omstreeks 1900, toont de oostelijke flank van de Merk. Van links naar reehts zijn te zien de helft van het trapgevelgedeelte, Anno 1620, van het stadhuis en vervolgens het grotere, achttiende-eeuwse deel. Gelijk op het bord boven de onderste raamkozijnen te lezen is, was in de benedenverdieping het hotel "Stad Workum" gevestigd. Naast het stadhuis is de toegang naar de Begine, welke straat zo genoemd is omdat zij leidde naar het voormalige klooster Marienacker van de orde der "bagijnen-nonnen". De twee panden reehts van de Begine waren van de nu niet meer bestaande koffie- en theehandel van de firma Simon Gaastra; ernaast is het hotel "De Wijnberg".

~6 Ui g. T. Gaast'" 8r. Workum.

24. De foto (l900? ) toont de noord-noordoostflank van de Merk, een hoek makend met het stadhuis. Het in deze hoek voor de helft zichtbare geveltje werd verbouwd; het hoort nu bij het stadhuis. De trapgevel werd ontdaan van de grijze pleisterlaag. Van het achttiende-eeuwse stadhuisgebouw, doch inwendig deels nog middeleeuws, is het bordes ontluisterd door de verwijdering van de twee leeuwen, die met hun klauwen wapenschilden omklemden. Aan de gevel van het pand geheel links op de foto bevindt zich een beeld van de apostel Petrus, onlangs fraai gerestaureerd. Het is ongetwijfeld op het huis aangebracht v66r de hervorming. Ook de inwendige onderbouw van dit huis wijst op hoge ouderdom. Volgens een legende zou er een gang onder de Merk lopen, uitkomend onder de kerk. Het lagere huis, meer rechts, werd door nieuwbouw vervangen. Het herenhuis emaast (l790? ) werd mooi gerestaureerd.

Duizendjarig besfaan van

Workum.1Q. ~uli 1907 .

. ',""

25. Het "Duizendjarig bestaan van Workum" werd, bij fraai weer, gevierd op 10 en 11 juli 1907. De gehele stad was versierd en's avonds met lampions verlicht. Er waren allerlei feestelijkheden: een ringrijderij met antieke sjezen, bespannen met Friese paarden en de boer en boerin in Friese of Hindelooper kledij, een allegorische optocht en volksspelen. Het hoogtepunt was de uitbeelding van het bezoek aan Workum, in 1785, van stadhouder Willem V, met zijn gemalin prinses Frederika Sophia Wilhelmina en hun kinderen Frederica Louisa Wilhelmina, Willem Frederik (de latere koning Willem I) en Willem George Frederik. Op bovenstaande afbeelding ziet men "de hoge gasten" met de stedelijke autoriteiten gezeten onder een baldakijn, opgesteld voor de koffie- en theehandel van de firma Simon Gaastra. Zelfs van verre waren de mensen in drommen toegestroomd.

Manoeu res en e x e r crtj e n der Burgerwacht

26. Tijdens het feest van het "Duizendjarig bestaan" was de belangstelling voor het historisch gebeuren enorrn. De straat naast het stadhuis, de Begine, was onbereikbaar door de vele toeschouwers. Zij volgden met de duizendkoppige menigte op de Merk de "Manoeuvres en exercitien der Burgerwacht" en het zich begeven van de burgemeesters en raadslieden naar de hoge gasten om hen welkom te heten in "de oude, goede veste". Alzo werd Workum genoemd in het versje dat elk schoolkind, fraai in kleur gedrukt, als aandenken ten geschenke kreeg. Het oude geveltje in de hoek van de Merk bestaat helaas niet meer; het was in 1907 de enige gevel van dit type met in- en uitgezwenkte top. Het onderste deel van het stadhuis was, zoals het opschrift bewijst, in 1907 nog hotel ("Stad Workum").

27. Dit gezicht op de noord-noordwestflank van de Merk, omstreeks 1860, toont ons het vaarwater de Wimerts, komende uit noordelijke richting en daarna enigszins westelijk afbuigend langs de huizenrij van de Merk, onder twee houten bruggen door. De klokgevel, Anno 1780, links op de foto, werd mooi gerestaureerd, maar de trapgevel ernaast bestaat niet meer. Voorbij de verste brug is de ingang tot het Noard. Toen de Wimerts nog bestond werd de meeste handelswaar, zoals boter, kaas, granen, groenten en de produkten van handwerkslieden, in bootjes aangevoerd, om op het marktplein te worden verhandeld. Op een van de panelen van een der gildebaren vindt men dit in kleuren uitgebeeld.

WORKUM.

28. Deze foto, genom en even na 1900, toont de overgang van de Merk naar het Noard. De hoek van de gevel van de koek- en banketbakkerij, van de firma D.J. de Boer, was nog in gave staat. Later werd deze hoek verminkt door verplaatsing van de ingang. Het was toen nog rustig op straat, geen auto's, geen bestelwagens voorzien van een motor, de winkeliers gingen met hun waren op een handkar bij de klan ten langs. In het hoge pand, op de foto rechts van de telefoonpaal, op het Noard, was destijds de school voor christelijk lager onderwijs; aan de zuidzijde ervan werd op 15 juli 1514 Petrejus Tiara geboren, die de eerste rector magnificus van de Leidse universiteit is geworden.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Algemene voorwaarden | Algemene verkoopvoorwaarden | © 2009 - 2022 Uitgeverij Europese Bibliotheek