Workum in oude ansichten

Workum in oude ansichten

Auteur
:   Prof. Dr. Jac. Jansen
Gemeente
:   Nijefurd
Provincie
:   Fryslân / Friesland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4173-4
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Workum in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

~338 Uitg. T. Gaaslra 8z. Workum.

29. De westzijde van de Merk, daarvan het noordelijk deel, is sinds het nemen van deze foto veel veranderd. Van links naar reehts ziet men als eerste pereeel het gebouw van de societcit, de "Harmonie", dat destijds de plaats had ingenomen van een fraaie trapgevel uit de zeventiende eeuw, hetgeen een verlies betekende voor het aanzien van de Merk. Toch werd de statige gevel van de "Harmonie" door velen beter geslaagd geacht dan die van het bankgebouw dat er na 1936 voor in de plaats kwam, waarvan de gevel in het geheel niet aangepast is aan het aspect van de Merk. Van het huis ernaast is alleen de winkelpui veranderd. De aardige, smalle trapgevel en de forse klokgevel zijn er niet meer. Ten gevolge van een brand, omstreeks 1904, ging het huis met de trapgevel, waarin de drukkerij van Yme Kuipers was gevestigd, verloren. Deze brand, die op een zondagmiddag uitbrak, had veel bekijks. Het volgende, nog bestaande pand is het laatste van de Merk. Het is van het Noard gescheiden door de ingang van de "Tillefonne"-steeg.

Workum, bij de .}r1arkt.

30. De afbeelding van het zuidelijke deel van de westelijke flank van de Merk toont ons hoe de nu bestrate Wimerts zich buigt om zich voorbij de toren, rechts gelegen doch op de foto niet te zien, voort te zetten naar het Sud. Even na 1900 werd, zie links op de foto, er een winkel van de Albinomaatschappij gevestigd, die zich echter niet heeft kunnen handhaven. Deze maatschappij had ook elders winkels in kruideniers- en grutterswaren, met voor die tijd iets nieuws, namelijk een cadeaustelsel. Verderop waren de winkel van koperslager Koopen, de ijzerwarenwinkel van Oosterbaan en de bakkerij van Mulder. Er waren toen veertien bakkers in Workum! Het grote pand, hotel Ketelaar, was een combinatie van hotel, pension, restaurant, cafe en stalhouderij. Nu is er een autobedrijf in gevestigd.

31. De toren staat op de grens van de Merk en het Sud. Deze foto, uit het begin van deze eeuw, is genomen in noordoostelijke riehting. Het is jammer dat de toren onvoltooid gebleven is, vooral ook omdat de eerste twee geledingen zo mooi van architectuur zijn. De grens tussen de twee geledingen zijn de zogenaamde poortjes, waar aehterlangs een smalle gaanderij loopt. Als sehooljongens vonden wij het een prestatie als we een kiezelsteen in de poortjes konden werpen. Het onderste bankvormige deel in de westelijke gevel heet de "klameare". Een algemeen aanvaarde betekenis van deze vreemde naam is nog niet gegeven. De toren, vooral de westgevel, werd kort geleden fraai gerestaureerd. Het ijzeren hekje van het kerkhof werd verwijderd en door heestertjes vervangen.

, t.

Workum. Toren.

'f)
.,...
'-'
E
:~
:-
,....
<:: E
'-' :J
~
<:: 0
Sol ~
:::> N
~ al
'-' e
Q 0;
'"
Cll
0
~
~ '"
>
~ Cll
~ !.?
~ :::l
c:: c
0 '"
~ 0<
2
a 32. Deze afbeelding laat het voorste deel van het Noard zien, met op de achtergrond de kerk en toren, zoals het was in 1860. Het huis geheel rechts op de afbeelding, met het bordesje, is in deze westelijke huizenrij het enige pand dat niet verdwenen is. Op de straatkeien is een kuiper bezig met het maken van vaten. Er waren destijds in Workum vele gilden, onder andere dat van de kuipers: het Sint-Thornasgilde, waarvan een gildebrief (gildereglement) bewaard gebleven is. De afbeelding is een gravure naar een tekening van W. Hekking, gemaakt in 1860. Hekking bezocht Workum in dat jaar samen met zijn vriend, de geschiedkundige P.H. Witkamp, op een voetreis door zuidwest-Friesland.

33. Ook deze afbeelding, vermoedelijk gemaakt omstreeks 1900, laat het Noard zien in de richting van de toren. Het straatpatroon is weer als op het Sud, namelijk van links naar rechts: een voetpad van kleine, gele baksteen, een strook keien, de met klinkers bestrate Wimerts, een strook keien en een voetpad van kleine gele baksteen. De in het midden gelegen rijbaan wordt nog altijd Wimerts genoemd. Evenals het Sud, wordt ook hier het straatbeeld fraai afgesloten door de toren, waar het lelijke staketsel, voor het verrichten van afstandsmetingen, nog op staat. Het vijfde pand van twee verdiepingen, van links af gerekend, waarin reeds sinds jaren apothekers hebben gewoond, was in vroeger tijden een belangrijke herberg.

34. Deze foto, vermoedelijk genomen in 1902, geeft hetzelfde deel van het Noard te zien als afbeelding 33; de Wimerts was dus al geruime tijd gedempt. Het was toen nog de tijd van de hond als trekdier. Het twee verdiepingen hoge huis, links op de foto, is in de negentiende eeuw een keer verbrand en moest in opdracht van de eigenaar net zo herbouwd worden. Het huis rechts ervan hoorde erbij. Hiernaast is jarenlang een pastorie geweest van de Hervormde Gemeente, nu is er een modern kledingmagazijn. In de verte is nog net, boven de bomen, de spits van de hoge toren van de RoomsKatholieke kerk te zien. Van de twee trapgeveltjes, links op de foto, is het mooiste, de rechter, verdwenen.

35. Toch is een aantal gevels op het Noard bewaard gebleven. Nevenstaande foto werd om twee redenen in dit album opgenomen. Ten eerste om aan te tonen dat Workum ook aandacht schenkt aan restauraties van geringe omvang. De afgebeelde trapgevel is, wat de muur betreft, gaaf en is versierd met een gevelsteen waarop een zeeschip is afgebeeld. Ongetwijfeld heeft een reder of grootschipper dit huis laten bouwen. De er niet bij passende deur en ramen, die er oorspronkelijk niet ingezeten hebben, werden onlangs vervangen. Het geveltje, nu geheel in oude stijl, is thans vee! fraaier dan voor de restauratie. In de tweede plaats is links de toegang tot een steegje te zien, behorende bij het nu niet meer als zodanig in gebruik zijnde weeshuis. De gevelsteen, een weesmoeder met kinderen, was geschonden, doch werd enige jaren geleden hersteld.

36. Het weeshuis, als instelling voor wezen, werd in het begin van deze eeuw opgeheven. Deze groepfoto, van omstreeks 1898, laat zien dat de wezen volgens voorschrift gekleed waren. De foto toont de zondagse kleding. De zes volwassen meisjes dragen de Friese kap, de drie jongere, met schortjurk, nog niet. De vier jongelingen, met witte boord, zijn allen eender gekleed; de vier jongens iets eenvoudiger. De namen zijn bewaard gebleven. Op de bovenste rij, van links naar rechts: Anske, Willem en Feike Brouwer, Willem Middel, Hielkje Stegenga, Afke Bootsma, Otje Strak, Siebrigje Gaastra, Franske Strak, Sjoukje Walthuis, Catharina Middel en Pietertje Walthuis. Op de tweede rij, van links naar rechts: Johannes en Uilkje Brouwer, Frederik Walthuis, weesvader en weesmoeder Hoekstra en Eelke en Foppe Walthuis. In totaal waren er dus in 1898 zeventien wezen; op een groepfoto van 1903 maar negen. Ook to en nog droegen de meisjes de Friese kap.

37. De foto van deze huizen, in de westelijke rij van het Noard, is van omstreeks 1885. De mooie gevel links is verdwenen, er is nu een cafe-restaurant. Ernaast staat bakker Glastra voor zijn winkel. Hij was bekend om zijn lange koeken. De winkelpui werd later veranderd, er is nu een boekhandel in gevestigd. In het derde pand was de manufacturenzaak van Trijntje Schuitemaker. Zij overleed in 1889; de winkel werd voortgezet door de gezusters Jansen. Daarna had Lameris er een klokkenwinkel. In zijn etalage stond een klokje, waarvan de slinger een mannetje was, die aan een rekstok zijn kunsten als turner vertoonde. De volgende twee panden zijn een geheel (een kledingmagazijn) geworden; de klokgevels bleven gespaard. De rechter is van 1773. In dat jaar lie ten Gerben Jans en zijn vrouw Engel Robijns dit huis bouwen. Gerben Jans was grootschipper. Op de gevelsteen staan een zeeschip en de letters GJ en ER.

38. Op de westelijke huizenrij van het Noard staat een fraaie trapgevel, gebouwd in 1624. Deze toonde reeds lang tekenen van verval, het onderste deel was bedekt met een sombere bruinrode verflaag. Sinds kort is men druk bezig dit mooie pand zijn oude luister terug te geven. Vermoedelijk, gezien het karakter van de sierlijke gevelsteen, heeft hier een zeer voorname familie gewoond. De twee op deze gevelsteen voorkomende wapenschilden, omgeven door heraldische versieringen, blijken helaas afgebikt te zijn. Misschien is dit gebeurd tijdens de revolutionaire woelingen in het laatst van de achttiende eeuw, welke ook Workum hevig beroerden en waarbij zich uitspattingen als straatschenderij voordeden.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Algemene voorwaarden | Algemene verkoopvoorwaarden | © 2009 - 2022 Uitgeverij Europese Bibliotheek