Wormerveer in oude ansichten deel 2

Wormerveer in oude ansichten deel 2

Auteur
:   A.F. Neuhaus
Gemeente
:   Zaanstad
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0459-3
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Wormerveer in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Wanneer we de bebouwingsstructuur van Wormerveer rond het midden van de vorige eeuw bezien, dan blijkt dat hier uitsluitend langs de oever van de Zaan en op de smalle zijpaden werd gewoond. Dat patroon wijzigde in belangrijke mate toen in 1850 de Marktstraat gereed kwam met daarbij een verbinding via de Dronkenbrug naar Krommenie. Een tweede topografische verandering deed zich voor in 1887 met de aanleg van de Wandelweg.

Ongeveer in die zelfde periode beleefden we na de FransDuitse oorlog een belangrijke economische opbloei, welke ook uitbreiding van handel en nijverheid te WOrmerveer liet zien. Hierdoor steeg de werkgelegenheid hetgeen tezelfdertijd samenviel met weer een toename van het inwoneraantal Deze aanwas verliep als volgt:

1870: 3589, 1880: 3857, 1885: 4356, 1890: 5026, 1900: 6144:

De behoefte aan woonruimte en in 't bijzonder voor de "arbeidende klasse" nam hierdoor geleidelijk toe. Opvallend is, dat de plaatselijke overheid in die jaren nauwelijks lust en ijver ontplooide om het heersende woonvraagstuk het hoofd te bieden. Dat werd eigenlijk geheel aan het particulier initiatief overgelaten. Zo werd in 1851 door een aantal industriëlen de vennootschap "Bouwvereniging" opgericht. Haar directie, bestaande uit Jan Laan, A. Smidt van Gelder en Adrianus Prins, rapporteerde "dat sinds enige jaren door de gemeenteraad den wensch is geuit om de in vele opzicgten gebrekkige arbeiderswoningen zoo niet geheel dan toch tendeele te doen vervangen door zoodanige huizen welke een ruimte en zodanige geryflijkheden bevatten als geacht kunnen worden in goede arbeiderswoningen te behoren". Men beoogde de stichting van een huis met acht woningen ten westen van de nieuwe school aan de Marktstraat. Edoch, de bouw liet lang

op zich wachten, want pas in het voorjaar van 1862 zouden de huizen voor het eerst worden betrokken. Voordat de "Bouwvereniging" in 1906 liquideerde was men in het bezit van vijfendertig arbeiderswoningen en vier" betere" voor kantoorbedienden. Er werd in 1873 gebouwd op het Sluispad; aan het Noordeinde in 1877 terwijl in 1883 de nog heden bestaande zeven woningen aan de Warmoesstraat (de percelen 23-35) in gebruik werden genomen. In dat Zelfde jaar schiep men ook huisvesting in de Goudastraat. Uit een verslag van 1890 blijkt, dat de huurprijzen van de "betere" woningen f 220,- bedroegen en die van de andere varieerden van f 50,tot f 110,- per jaar, inclusief het duinwaterverbruik.

Sinds oude tijden waren de Paden bij uitstek de woongemeenschap van de arbeidersbevolking en toen er een nijpend woningtekort zich voordeed, werden daar spoedig de open erven volgebouwd. We lezen, dat in de jaren 1872-1873 op het Sluispad een aantal meergezinswoningen werd neergezet en dat later tussen 1878-1880 de padbebouwing ten noorden van het Werkhuis werd uitgebreid.

Deel uitmakend van de nieuwbouw uit 1878 behoorde een huis, verdeeld in acht woningen, gebouwd door timmerbaas Maarten Stam, voor rekening van Cornelis Drijver. Jarenlang vonden grote gezinnen er onderdak, waarvan het woonvertrek niet meer dan 16 vierkante meter besloeg met daarbij twee bedsteden en een opbergkast. Het omvatte verder een portaaltje en een piepklein keukentje. Boven de begane grond bevond zich een open zolder die men middels een steil laddertje kon bereiken. Het privaat was buiten. Van enig sanitair gerief zouden velen nog lang verstoken blijven!

Een soortgelijke "stedebouwkundige" ontwikkeling deed zich voor op het Karnemelkspad, waar de bebouwing rond 1880-1881 landinwaarts werd verlengd. Echter, omstreeks

1930 werd dit pad weer ingekort door de aanleg van de Primaire weg en de na-oorlogse sanering dunde het "Domineespadje" nog verder uit. Een veel groter volume bouwgrond kwam beschikbaar bij het gereedkomen van de Krommenieërweg. In de jaren zeventig en tachtig pleegde men daar woningbouw tot aan de Wateringse brug. Deze was voor een belangrijk deel eigendom van een klein aantal particulieren ter verhuring aan minder draagkrachtigen. In 1883 lieten de heren Vet en Boeklage uit Nieuwer-Amstel woningen bouwen op een terrein "aan de Krommeniedijk". Dit dicht opeen gepakte buurtje kreeg de naam "Nieuwstraat" (alias het "Rooie dorp"). De Wateringkade werd in 1888 in het leven geroepen en na 1890 werd voorbij de Wateringse brug doorgebouwd. En nog altijd liet de woonkwaliteit veel te wensen over! In de raadsvergadering van 29 juni 1894 uitte de sociaalgezinde ondernemer Maurits Pieper z'n afkeuring over de slechte bouw - men maakte gebruik van materialen afkomstig uit een woning van 't Kalf - van een huis over de Wateringse brug "die in 't geheel niet belooft te zullen voldoen aan de eisen welke aan ene enigszins goede behuizing kunnen worden gesteld". Burgemeester van Tienen beaamde deze klacht en betreurde, en we citeren weer de notulen, "dat met 't oog op de thans geldende bouw-verordening dergelijke woningen, welk een misstand van de gemeente zullen worden niet te kunnen weren". Na intreding van de woningwet van 1901 zouden strengere voorschriften ten dienste komen. De Bleekerstraat-buurt, Oversluispad en Transvaalstraat kwamen ook nog voor de eeuwwisseling tot stand.

De "rijke tijd" van de jaren tachtig heeft ook invloed gehad op de woningen van onze fabrikantenfamilies en de gegoede middenstand, die vanouds gesitueerd waren langs de Zaankant. Daar werden prachtige achttiende-eeuwse Zaanse koop-

manshuizen en interieurs vervangen door statige herenhuizen. Naar de mode van die dagen met vaak zeer gedetailleerde gevels en allemaal verschillend in uiterlijk. Ook in de Dubbelebuurt kunnen we nog dagelijks genieten van deze monumentale bouwwerken (we doelen op de percelen 10 en 18). Hier in het zuidelijk dorpsdeel kwam de uitbreiding eerst flink op gang na de voltooiing van de Wandelweg. Sindsdien werd de Goudastraat doorgetrokken en hetzelfde gebeurde met de Warmoesstraat en later met de Weverstraat. Op het weiland van Jan Ran verschenen kort na 1895 de eerste huizen van de Verlengde Warmoesstraat. Na 1900 daalde de bouw door particulieren, wat onder meer leidde tot de opkomst van woningcorporaties. "Goed Wonen" liet als eerste bouwvereniging in 1908 in de nieuw aangelegde Javastraat solide volkswoningen zetten. van het "twee-onder-één-kap" type. Gebaseerd op oude Zaanse motieven bouwde Dirk Stam in deze straat een opvallend winkelhuis dat indertijd de naam droeg "In den gunst". En nog altijd mag dit huis als een sieraad van deze straat worden beschouwd! Van een meer sociale woningbouw kwam feitelijk sprake toen in de jaren 1912-1913 bij de omgeving Bankakade-Billitonkade eenenvijftig arbeiderswoningen werden opgeleverd. Het woningvraagstuk zou ook in de opvolgende jaren aller aandacht blijven opeisen.

Onze wandelroute loopt in dit tweede deel van "in oude ansichten" van noord naar zuid. Via Plein '13 en Wandelweg eindigen we bij de Stationsstraat. Ze zal ons langs vele vertrouwde plekjes voeren, die wij ook nog in een recent verleden zijn kwijtgeraakt.

Het v ""chértJe WORM '::RVEER.

1. De noordelijke ingang van Wormerveer, gezien naar de Vaartbrug met aan de rechterzijde café 't Vissertje, zo genoemd naar Teunis Visser, die hier al in 1883 als slijter en tapper de scepter zwaaide, Na de eeuwwisseling verscheen Jan Koeter als herbergier in deze uitspanning, die voor vele dorpelingen een geliefkoosde pleisterplaats tijdens het zondagse ommetje langs het Molletjesveer was. De jeugd van toen zocht dan ondertussen verpozing in de speeltuin è"Ftegenover. Op de voorgrond, links, de latere winkel van Klijn, die in dat huis van 1923 tot 1964 vlees verkocht.

2. Middenin een blok van zeven woningen was jarenlang het bekende winkeltje met bruiloftsartikelen van Jan Meijns te vinden. Overdag nam z'n vrouw Rebecca de honneurs waar, want Jan Meijns zelf was chocoladewerker bij Erve de Jong. Alles wat op een feest te pas kon komen, was er te koop, maar evenzo gingen rookwerk, vuurwerk en snoepgoed over de toonbank. Jan Meijns genoot plaatselijk bekendheid als trouw zanger in het mannenkoor en als voorzanger in de voormalige doopsgezinde kerk te West-Knollendam. Hij overleed in 1956 opnegenenzeventigjarige leeftijd. De foto is omstreeks 1925 gemaakt en achter de winkeldeur staat dochter Bep.

3. Deze opname dateert van de jaren twintig, toen de Krommenieërweg (geheide Wormerveerders spraken altijd van de "Rijweg") nog een dicht aaneengesloten lintbebouwing kende. De huizenrij aan de noordkant (rechts) heeft ruim baan moeten maken voor nieuwbouw aan de Kerkstraat. Ook aan de zuidkant werd veel sloopwerk verricht. U ziet rechts de woning van Jan Kuyper, gevolgd door de hooiberg met naastliggende boerenwoning van Dirk Goedhart. Op het volgende adres verkocht Nielen kruidenierswaren. Aan de overkant woonde eerst Vet van "De Unie", later oud-wethouder Tiel van der Laan. En waar de ijskar voor de deur staat, had Kramer een goed lopende nering in allerlei snoepgoed.

4. De bestrating van het gedeelte Wateringse brug-Vaartdijk is kort voor de eeuwwisseling tot stand gekomen en over de Wateringse brug stond in die dagen niet één huis. De weg was toen een verhard landpad met aan weerszijden een brede sloot en voor 't overige alleen maar weiland. En weet u, dat men nog jarenlang de weg daar "de dijk" noemde? Deze ansicht toont een inmiddels vol gebouwde en keurig geplaveide straat, waar in het huis met de zonnerakken Bloemraad van de gemeentereiniging vertoefde. Verder woonden op dat gedeelte Room, de fietsenmaker, Jan Pot, olieboer van professie, Snijders en schoenlapper Piet Groot.

5. In 1922 vierde het echtpaar Klaas Kramer en Trijntje Smit hun vijftigjarig huwelijksfeest. De jubilerende oudjes huisden in die dagen op de Krommenieërweg 137. Klaas Kramer kwam aan de kost als verfma1er op de molen "De Noordstar" en na z'n pensionering ontving hij wekelijks van zijn patroon, Gerbrand Kwantes, één gulden, welke hij getrouw iedere zaterdag kwam ophalen. Kramer was verder diaken van de Doopsgezinde Kerk en een tijd lang onze oudste ingezetene. Op vijfennegentigjarige leeftijd verwisselde hij in 1939 het tijdelijke voor het eeuwige.

WORMERVEE

Krommenierwei'

6. We naderen nu de Wateringse brug, waarbij we links de winkel van slager Dirk Dekker zien, die omstreeks 1908-1909 zijn zaak verplaatste naar de andere kant van de brug; het winkelhuis werd toen verkocht aan Teun Boot, de fietsenmaker, en weer later aan Piet Alleman, de kleermaker. Over de brug, aan de linkerkant, woonde Maarten Dubheld. Hij verhuurde roeibootjes en voor een dubbeltje kon je de hele middag in dit landelijke gebied rondvaren. In het hoekhuis aan de zuidkant woonde stratenmaker Dirk Trap.

Houtkade.

OR.IF. EER.

7. We verlaten eventjes de Rijweg om de Houtkade te gaan verkennen. In de jaren 1896·1897 werd op een perceel bouwland, de Soldatenakker geheten, een viertal straten aangelegd. Namens de initiatiefnemers bood Cornelis Schoute op 19 juni 1897 de gemeente aan om de Houtstraat, het Bleekerspad, de Ie en 2e Kruisstraat "om niet" in eigendom over te nemen. Kort daarna werd de naam Houtstraat gewijzigd in Houtkade, zo genoemd naar de naburig gelegen stoomhoutzagerij "Welgelegen". Op het land ten westen van de Soldatensloot voetbalde eens "QSC" en vonden ook politieke bijeenkomsten plaats. In de jaren dertig werd een deel van de bomenbuurt daar gebouwd. De oude begraafplaats ligt

rechts. .

8. Het bekende expeditiebedrijf van de firma Schaar had in vroeger dagen haar domicilie aan de Rijweg. Deze afbeelding herinnert nog aan de periode toen de hitte kar als vervoermiddel werd gebruikt, maar in de jaren twintig moest die wijken voor de auto. Voor de slagerswinkel van Koppen houdt Ab. Schaar z'n schimmel in toom, terwijl we naast het rijtuig Willem Schaar en mevrouw Schaar-Kok zien staan. Ook Willem Bloemraad en petroleumventster weduwe J. Tavenier zijn te herkennen. Bode Schaar had zijn onderkomen rechts van slager Koppen. In de volgende woning was een winkeltje in matten en kleden van Stoef. De gezinnen van Stam en Ten Walde huisden geheel rechts.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek