Wouw in oude ansichten deel 2

Wouw in oude ansichten deel 2

Auteur
:   Cees Cuperus, René Hermans en Jan Vissenberg
Gemeente
:   Roosendaal
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5905-0
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Wouw in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Wouw is een van de oudste plaatsen van West-Brabant. Maar niet aIleen Wouw, ook de omliggende gehuchten als Heerle en Moerstraten en de buurtschappen Akker, Hazelaar, Hoevestein, Oostelaar, Plantage, Vleet, Westelaar, Spellestraat, Bulk en Wouwse Hi! worden al vroeg in de literatuur vermeld. Wouw zou een domeinakkerdorp uit de vroege middeleeuwen kunnen zijn en dat zou het patroon van de nederzetting verklareno

De oudste vermelding van Wouw dateert van 1232. In de oudste geschriften die over Wouw bestaan noemde Gerard van Wesemale, heer van Bergen op Zoom, zich ook .Heer van Woude". De heren van Bergen op Zoom kozen Wouw als buitenverblijf, waar ze een donjon bezaten die later versterkt werd tot een heus kasteel. Dat kasteel ken de een roerige geschicdenis, met de nodige bezettingen, beschietingen en wissclingen van eigenaren, tot het uiteindelijk werd ontmanteld en verviel,

Maar niet aIleen het kasteel van Wouw was versterkt. Ook een aantal rijke (boeren)families had zich van een versterking voorzien. Zo kennen we verschillende oude hoven met omgrachting, zoals huize Moerbeek op Zoomvliet, een omgrachte boerenhoeve in de Bulkstraat, .Spetreborch" in de Spellestraat en de "Triest" in de buurt van de Biezenstraat. In deze rij horen ook .Altena" in Heerle thuis en een omgrachte boerderij aan de Diefhoekstraat.

Boerenhofsteden vinden we in de hele bewogen histone van de gemeente terug, zoals ,,'t Looike" onder Moerstraten uit 1326, .Spreeuweuburg'' uit 1515 en .Smallebeke" bij Wouwuit 1535. In de literatuur die over dit onderwerp verscheen, zijn talloze andere voorbeelden te vinden.

In het kort iets over de vier kernen van de gemeente en tenslotte iets over het landgoed Wouwse Plantage dat altijd een speciale plaats in de gemeente he eft ingenomcn,

In Wouwmoet rond 1272 al een stenen kapel gestaan hebben en in de 15de eeuw verrees de gotische Lambertuskerk. Kenmerkend was het rechthoekige dorpsplein, dat vrij uniek is, omdat dorpspleincn meestal driehoekig waren. Dit plein werd niet omgeven door boerderijen, maar door woningen van handels-

lieden, voennannen, smeden, paardestallen, herbergen en 10gementen. Dat doet dan weer vermoeden dat het plein met vooropgezette bedoelingen werd aangelegd. Mogelijk dat het dorp Wouw daarom niet de oudste nederzetting is, maar een van de omliggende buurtschappen. De naam Ouburch in de buurt van Akkers doet heel wat vermoeden.

Van het dorpshuis op de Markt wordt voor het eerst in 1577 melding gemaakt. Hier zetelde ook de vierschaar, de rechtbank, die in Wouw zelfs het recht had om de doodstraf op te leggen.

In 1740 werd er een nieuw dorpshuis gebouwd en in het begin van deze eeuw werd dat nog eens vernieuwd.

De parochie Heerle wordt in 1277 voor de eerste maal in de archiefstukken vermeld. De parochie viel voor die tijd onder Bergen op Zoom. De eigen parochie kornt in 1307 en dat moet gepaard zijn gegaan met de bouw van een kerk of kapel. Historici laten de mogelijkheid open dat Heerle ouder zou zijn dan Wouw. De centrale delen van de Gageldonkse goederen zouden in de directe nabijheid van Heerle gelegen hebben. Zekerheid bestaat daar (nog) niet over.

De middeleeuwse kerk was in 1861 in zo'n slechte staat dat die werd afgebroken en vervangen door een geheel nieuwe, De kerk werd in 1924 uitgebreid door Paul Bellot. Hij plaatste dwars over de oude kerk een nieuw koor.

Van de rijkdom van de omwonende boeren heeft Heerle in veel mindere mate een graantje meegepikt dan Wouw. Rondom Wouw lagen de betere gronden, die geen zware bemesting nodig hadden. In Heerle was dat veel minder het geval. Het Icit dat op een steenworp afstand de Herelse Heide en de Bameer lagen, twee gebieden die voor landbouw ongeschikt waren in vroeger tijd, is daar zeker debet aan.

Het dorp ademt nu nog een sfeer van rust uit die er ook in vroege tijd al geheerst moet hebben.

Moerstraten behoort eveneens tot de oudste gehuchten, bovendi en was het een eigen gemeente. In 1359 wordt het voor het eerst vermeld. Het oudste pand was mogelijk "De Kapel" op de hoek van de Hellegatsestraat en Moerstraatseweg. Dat wordt

al in 1560 vermeld en deed dienst als dorpshuis, rechtshuis, herberg en woning. Ook de vierschaar had er haar zetel. Tijdens de bevrijding van het dorp Moerstraten in oktober 1944 werd het gebouw zo zwaar beschadigd, dat het niet meer werd opgebouwd.

De gemeente Moerstraten werd in 1810 opgeheven en bij Wouw gevoegd. Tot 1926 was Moerstraten geen eigen parochie. In dat jaar werd de kerk gebouwd en kwam er een school. Vanaf die tijd is Moerstraten kerkelijk zelfstandig, zij het dat men de pastoor de laatste jaren weer met Heerle moet delen. Goederen als .Heyskensplas'', .Spreeuwenburg'' en het .Poortgoed" in het omliggende buitengebied worden al vroeg in de historie gemeld.

Het dorp Wouwse Plantage is een voorbeeld van de welbewuste vestiging van een plaats. Rond 1870 werd door toedoen van baron De Caters de plaats van het dorp bepaald. Hij stelde een stuk grond beschikbaar om er een kerk op te bouwen. Na eerst een noodkerk opgericht te hebben, werd in 1876 een definitieve kerk gebouwd en toen werd de parochie Wouwse Plantage meteen een feit, In 1891 werd die kerk vervangen door de huidige kerk.

In 1872 komt er een school op initiatief van baron De Caters, die net buiten het dorp ook een steenfabriek bouwde.

Wie het dorp binnen rijdt, zal het opvallen dat de huizen aan beide zijden van de Plantagebaan erg ver uit elkaar staan. Mogelijk dat die afstand werd ingegeven door het feit dat De Caters het dorp openbaar vervoer wilde geven in de vorm van zijn srnalspoor, dat vanaf zijn woning in Plantage-Centrum naar de steenfabriek liep.

Het landgoed Wouwse Plantage bestond wellicht ook al aan het eind van de 13de eeuw: uiteraard niet in de huidige vorm. Het was eerst een woest terre in met heide en vennen. In 1504 wordt het landgoed Oude Plantage of Huijbergse Plant age genoemd. Het was toen in gebruik bij de markies van Bergen op Zoom. In 1541 breidde Antonius van Glymes het uit.

Henri Adan maakte in 1759 een compleet nieuw ontwerp voor het landgoed en dat werd ook als zodanig uitgevoerd. Dennen-

en eikenbossen wisselden elkaar af. Er kwamen fraaie dreven en lanen en talloze wandelpaden, die in het "Centrum" bij elkaar komen. Een groot deel van dit plan is herkenbaar op de plattegrond van het huidige landgoed.

Dit is in kort bestek wat dit boekje aan de hand van foto's en prenten de revue laat passeren. In 1971 verscheen het eerste deel van .Wouw in oude ansichten". De belangstelling daarvoor was ongekend groot en dat was voor heemkundekring "De Vierschaer" aanleiding om een nieuwe uitgave te overwegen.

In totaal zijn 77 foto's opgenomen. Een groot aantal werd nooit eerder gepubliceerd. Er werd een selectie gemaakt uit de collecties van de gemeente Wouw, Cees Cuperus en Rene Hermans.

Wie door het boekje bladert, zal snel merken dat er een bepaalde volgorde is aangebracht. Achtereenvolgens komen de dorpen Wouw, Heerle, Moerstraten en Wouwse Plantage aan de beurt en zelfs in die dorpen werd een logische straatvolgorde aangehouden.

Beeldbepalend in de dorpen zijn de kerken. Die kerken en hun torens komen op veel kaarten terug.

Maar niet aileen de dorpsgezichten hebben we bij elkaar gebracht. We hebben ook gezocht naar een stukje invulling met personen, want zonder mensen is een dorp maar doods. Vandaar dat u de harmonie, de school, een schutterij, een kindsheidsprocessie en een voetbalelftal aan zult treffen als bewijs dat een dorp pas leeft als de mensen plezier en muziek maken, als ze samen feesten, maar ook rouwen.

Bij het samenstellen van de tekst de den we vaak een beroep op oudere bewoners en de aanwezige literatuur. Ondanks grote zorgvuldigheid zijn er mogelijk fouten in de tekst geslopen. Wij houden ons graag aanbevolen voor correcties.

Wouw, augustus 1994

Cees Cuperus Rene Hermans Jan Vissenberg

Uit Wouw korn ik gevlogen en met den meesten spoed

Uitg. P. J. D., M.

breng ik 'U een Hartelijken groet

van ~t~)/,h ~ .. A ??????????????

·4896

1. Een typische kaart uit het begin van deze eeuw, Van aile mogelijke plaatsen kwam deze vlinder met "den meesten spoed en met Hartelijken groet" gevlogen. In de vleugels zijn het voorste deel van de Bergsestraat, de Stationsstraat, de Kerkstraat en een afbeelding van het kasteel in verval te zien. De Stationsstraat is het stuk van de Bergsestraat dat loopt van de Plantagebaan tot het eind van de bebouwing richting Bergen op Zoom. De Kerkstraat was het stuk van de Bergsestraat tussen de Kloosterstraat en de Markt. De kaart werd verzonden op 3 september 1906 door Edoward Leijs.

2. De Roosendaalsebaan net voor de Tweede Wereldoorlog. Links ligt de Spellestraat. In het huis op de hoek woonde huisschilder Jac. Driessen. In de wintermaanden hield hij zich voornamelijk bezig met het schilderen van rijtuigen en koetsen. Hij hield in zijn woning ook herberg. De laatste bewoner was Piet Vissenberg met zijn gezin. Verderop woonden de weduwe Kools-Schoonen, Marijn Moerkens, Marijn van Ginneken en Kaatje Heijnen. De voorzieningen waren in deze periode al vrij aardig: een bovengronds elektriciteitsnet, een geplaveide weg en zowaar een goed fietspad.

3. Een afbeelding van her huis van dokter G. van Aerssen uit 1909 ter gelegenheid van het koninginnefeest op 26 mei (feest ter gelegenheid van de geboorte van Juliana op 30 april 1909). Het huis werd in 1905 gebouwd door dokter Van Aerssen, Het kreeg de naam "Eikenhof" en is sinds die tijd steeds doktershuis geweest. Na Van Aerssen woonde er H. Voermans met zijn gezin, terwijl nu Chr. van de Kar er onderdak vindt. De versiering van het dorp was die dag enorm: veel erepoorten, feestverlichting en versierde palen. Er reed een optocht met zeker 38 feestwagens van verschillende wijken en verenigingen.

4. De Roosendaalsestraat met zicht op de Lambertuskerk rond 1940. Links op de foto staan Jet en Pierre van Eekelen die een .Dames en Heeren kapsalon" hadden. Daarnaast het cafe van de vader van Pierre van Eekelen. Verderop woonde Bet Moerings en later kwam kapper L. van de Broek in dit pand. Dan kwam de groeutewinkel van Kees van Tiggelen. Rechts eerst het huis van de familie Luijsterburg dat later eigendom werd van de familie Oomen en de woning van Kees van GasteL Het huis met de puntgevel is de slagerij van Janus Hermans. Samen met zijn vrouw Marie Bakx staat hij voor de oprit van zijn pand.

Wauli' - /(oosendaalschestraet.

5. De Roosendaalsestraat tijdens de mobiJisatie. Rechts is nog een deel van de slagerij van Merijn Potters te zien. Die ging in 1934 naar Frie Dekkers. Het achterste deel van de schuur werd later afgebroken en in de woning, die daar werd gebouwd, woonden Adriaan Potters en zijn zus Maria. In het hoge huis naast de schuur woonden Catharina en Annemie Uijtdewilligen en later Toon en Bet Luijsterburg. In het wat lagere huis met de schuur was de woning van Toon van Oers en later van zijn zoon Christ. Het huis links. waar de militairen voor staan, was de woning van Willem van Ravels en later van schilder Luc van Ravels. In het dubbele huis met de aparte dakkapellen woonden onder anderen Piet van Oers en zijn zuster. Later woonden hier Toon van Eekelen en de weduwe Dogge-Janssen.

6. De Markt voordat de doorbraak richting de nieuwbouwwijk Martel werd gemaakt. Uiterst rechts het huis met werkplaats van koperslager Jos van Gaans en later het woonhuis van Adr. Uitdewilligen. Daarnaast de boerderij van Janus Coppens, die tevens met de lijkkoets reed. Dan de woning van P. Coppens. In het huisje met de klokgevel woonde de farnilie Toon Teuns-van Tilburg. Tevoren stond hier het winkeltje van Bet Fit. Het pandje daar weer naast had muurankers met het jaartal1737. Dit was de waning van Peerke Verbraak, terwijl er later de wed. Mathijssen-van Dongen in woonde. Achter de pomp is het pand van Adrianus Borghouts, Hij had hier een schilderswinkel. In september 1981 werd dit huisje gesloopt om plaats te maken voor het plein vo or het gemeentehuis.

~jtg. Hotel de Kroon.

'Groeto

7. Begin deze eeuw was het nog bijzonder vreedzaam op de Wouwse Markt. Rechts hotel De Kroon voor de verbouwing in 1909. C. Pietersen was er toen herbergier en na hem A. de Prenter. Daarnaast de kruidenierswinkel van Jan en Net Laurijssen. Ter hoogte van de hondekar, de woning met werkplaats van koperslager Jos van Gaans. Aan de linkerkant het huis van de Iarnilie Schuurwegen, dat in 1924 in handen kwam van Jacobus Borghouts. Daarnaast stond een huis met puntdak dat ook van de familie Borghouts was. Het fraaie herenhuis was van Franciscus Janssen en zijn zus Josephine Janssen. Hier werd hun nichtje Abramina, de vrouw van dokter Van Aerssen, opgevoed. Later woonden hier ook burgemeester Goossen en de familie Tholhuisen.

8. Een foto van harmonie Oranje tcr gelegenheid van het 75-jarig bestaan in 1949. Geknield, van links naar rechts: J. Borghouts, F. van Ravels en A. v.d. Berg. Tweede rij: J. Devillers, G. van Agtrnaal, L. Rampaart, A. Hermans, A. Konings (directeur), 1. Luijkx (beschermheer), F. Hoebens, F. Huijgen (voorzitter), 1. van Wezel, F. Siebel ink, P. Vriends, F. van Ravels en A. Backx. Derde rij: J. van Tiggelen, P. Roovers, K. Silvay, 1. Bals, R. van Ginneken, F. Hagenaars, J. Mulders, S. Poppelaars, L. van Ravels, A. Bakx, 1. de Rooij, P. van Gastel, D. Timmermans, H. Meul, 1. Brouwers en 1. Tholhuijsen. Vierde rij: K. van Dorst, K. van Dorst, A. Schoonen, C. Heijnen, P. v.d. Heijden, J. Buijsen, G. v.d. Heijden, F. SiebeJink, F. Verpaalen, K. Bah, P. Boden, S. Maas, L. Sauter en P. Verpaalen. Achter: P. Huijgen, 1. van Wezel, P. van WezeJ, 1. Mens, P. Meeusen en E. van Merode.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek