Zaanstad - Zeven Zaanse dorpen in oude ansichten

Zaanstad - Zeven Zaanse dorpen in oude ansichten

Auteur
:   J. Emmerig
Gemeente
:   Zaanstad
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2136-1
Pagina's
:   144
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Zaanstad - Zeven Zaanse dorpen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

9 We bevinden ons hier op de Zuiddijk ter hoogte van de Ganzewerfstraat. Links op de voorgrond het zeer oude cafe 'De Kroon' dat eigendom van H.]. Schaub was. Deze man, een gerenommeerd architect, was zelf de ontwerper en bouwer van dit gebouw. Het was een gezellig bruin cafe waar zich veel Zaandammer verenigingsleven afspeelde. Voorts adverteerde Schaub eveneens in de dagbladen met' gunstige ligging in de onmiddellijke nabijheid van de aanlegplaats Salonboten'. Voor de bouw van dit cafe stond op die plaats eerder het ouderlijk huis van Cornelis van der Stadt, die burgemeester

van Wanneperveen en Goor is geweest. Na Schaub vestigden zich hier onder anderen Schaardeburg, Smit en als laatste Wim van der Bos. Het cafe werd in 1954 verkocht aan

P.W Kuyk, die hier zijn galanteriezaak vestigde. Naast het cafegedeelte met buitenterras was een zaak waar melk en mineraalwater werd geschonken, een situatie die in die tijd nogal

Ol'r7. ""-OT"-, VĀ£LSRN. 2l'2.

cLt?~. /Y',.C?4-

actueel was. Later kwam hierin een kapperszaak. Van al dit moois is, net als van de bomen, op dit stuk]e Zuiddijk niets meer terug te vinden.

10 Daar gaat hij dan, de Salonboot met bestemming Amsterdam. Hij heeft net de steiger aan de Prins Hendrikkade verlaten. Het varen met de packet was voor velen een toeristische trip, maar belangrijker was dat vele Zaandammers op deze wijze hun werk konden bereiken. Veel zaken en bedrijven gebruikten de packet tevens om post en goederen te verzenden. N a de geregelde spoordienst en de toename van het privevervoer verloor de packet langzamerhand zijn noodzaak, om uiteindelijk zo'n vijftig [aar geleden definitief te stoppen. 'Iegenwoordig wordt echter op toeristische basis weer

regelmatig een boot ingezet waarvoor gelukkig ruime belangstelling bestaat. Ten behoeve van de scheepvaart was de Voorzaan ter plaatse van de Prins Hendrikkade en het

molen 'De Rode Leeuw' nog lustig draaiden. Links zien we nog de klapbrug in de Prins Hendrikkade waar het eerdergenoemde cafe Thalia stond.

huidige eiland, wat eerder tot 1883 een schiereiland was, doorgraven. Rechts zien we het Eiland, waarop zo'n negentig jaar geleden, toen deze ansicht werd gemaakt, de wieken van

~ . Zaanc!am

V~rtr"'t aer s"lonboot yom O~ Prins HendriJcfra<i~

11 Dit is wel een heel oud stukje Zaandam. Erg secuur was Nuss niet toen hij in

1 900 deze ansicht van de benaming Sint Catarijnenpad voorzag. De foto is wel van dat pad genomen, waarvan de walkant en knotwilgen nog te zien zijn; wat we aanschouwen is echter het Pantepad, de sloot tussen beide paden in was een van de belangrijke vaarwegen naar Oostzaan. Het Pantepad was een arbeidersbuurtje met aan het einde een boerderij. Halverwege woonde een sloper die in die tijd veel werk had aan de afbraak van molens. Op zijn rommelige erf staat een klein paltrokmolentje dat mogelijk

nog als biksteenmolen dienstdeed. In deze molentjes werd puin tot poeder vermalen wat als een ideaal schuurmiddel voor potten en pannen werd verkocht. Het Sint Caterijnenpad

heette eerder Baanpad en was vernoemd naar een lijnbaan die daar vroeger aanwezig was. In de omgeving vinden we deTouwslagersstraat, wat deze historie bevestigt. Tot 1 758

stond ter hoogte van het rechter hek molen 'De Kieft', een forse paltrokbalkenzager.

St. Ciltrijnenpad. Z.A.A~DA)1. 7.../,-!-',-/-,.

12 Dit is een opname van de achterzijde van het toenmalige Prinsenpad en het Boomgaardspad. Het slootje was een van de vaarwegen richting Oostzaan. Beide paden zijn al zeer oud, in 1643 wordt het Prinsenpad al in een padreglement genoemd. Het Prinsenpad stond vroeger bekend als het Jan Vingerlingsven. Het Boomgaardspad is ongeveer even oud, het was vanaf de Dam het eerste pad aan de Zuiddijk. Het pad dankte zijn naam aan een grate boomgaard die zich daar in de

1 7 de eeuw beyond en werd ook wel Bogertspad genoemd. De sloot werd in 1907 gedempt, de pleetjes

verdwenen en men ging over op het tonnetjesstelsel. In de buurt hebben enige molens gestaan, een wagenschotzager 'De Gekroonde Burcht' (in 1758 gesloopt) en een balken-

zager 'De Drie Zalmen' (gebouwd in 1686 en in

1 752 gesloopt). Als derde molen wordt oliemolen 'De Hippert' genoemd, die reeds voor 1680 bestond en later omgebouwd werd

tot snuifmolen en in 1820 werd gesloopt. Beide paden, vrijwel geheel van hun oude bebouwing ontdaan, bestaan nog als Boomgaardspad en Prinsenstraat.

Z A AND A M Acht.n:IJd. P,ln ?? npad

W Dr. Trenkler Co .? Lclpzlr. 1QQ5. la. 19. Nachclrucl< yerboten.

13 Door het steeds meer toenemen van de scheepvaart en de komst van grotere schepen voldeed aan het einde van de 19de eeuw de sluis niet meer aan de behoefte. Zaandam, de Uitwaterende Sluizen en de Kamer van Koophandel trokken bij de regering regelmatig aan de bel. Op 21 juni 1900 werd door de Tweede Kamer een wet aangenomen waarbij een rijkssubsidie voor de bouw van een nieuwe schutsluis te Zaandam werd toegestaan. Het werk aan de nieuwe Wilhelminasluis kon beginnen. Op 24 oktober 1903 was het dan zover. De opening geschiedde door koningin

Wilhelmina, die zich op deze ansicht aan boord van de feestelijk uitgedoste Salonboot Zaandam I beyond en via de brug de nieuwe sluis invaart. De ingebruikneming van de sluis bete-

kende een enorme verbetering voor de aan de Zaan gelegen fabrieken.

14 Hier zien we een opname van de grote sluis die een eeuw geleden is gemaakt. De sluis dateert al van 1547 en werd in 1722 grondig gerestaureerd. In dat jaar werd de overkapte sluis tot open sluis gemaakt. Ten tijde van de overkapping stand boven de sluis het cafe 'De Hollandse Tuin' dat voor de renovatie werd gesloopt. Tot de opening van de Wilhelminasluis was deze sluis de enige doorgang van Voornaar Achterzaan. De twee monumentale beeldhouwwerken vertonen de wapenschilden van Hoogheemraden en Ingelanden die er in 1547 voor zorgden dat de sluis werd ge-

bouwd, om het transport van de zware stenen uit Belgie voor de Hondsbossche zeewering te vergemakkelijken. De sluis was dan ook Hondsbosschesluis genoemd. Met een

lengte van 27.4 en een breedte van 5 meter is de huidige sluis in noodgevallen nog altijd voor kleinere schepen te gebruiken indien zich bij de Wilhelminasluis problemen voor-

doen. links en rechts van de sluis de accijnshuisjes. Links 'Hotel Suisse', dat na de opheffing kantoor van Openbare Werken Dam 2 werd en nu weer restaurant is.

15 Dit is het stoompontje dat de verbinding tussen Oost- en Westzijde in stand hield. Aan de Westzijde meerde het af aan het Ruyterveer, genoemd naar de daar eertijds gestaan hebbende meelmolen 'De Ruyter'. De veerverbinding moet al zeer oud zijn.

Op de in 1750 getekende Westzijderol is de havenkom van het veer rechts van de meelmolen al in beeld gebracht. Rond 1900 noemde men het veer 'het pontje van Mul' , die in die tijd de veerman was. In de Oostzijde meerde de pont naast de toenmalige Bakkersschool ter hoogte van de Grootscheepmakersstraat. Van deze school is de

bekende auteur Joh. B. Kieviet nog hoofd geweest. De havenkom aan de Westzijde is gedempt. Het vroeger geroeide veerbootje werd na zijn stoomtijdperk door de gemeente Zaandam

overgenomen en de dienst werd daarna met een miniatuur Hempontje onderhouden. Ondanks het besluit tot opheffing per 3 1 december 1960 werd het tot de definitieve opheffing

rond 1 975 door de heer Hania nog in de vaart gehouden.

Z s Z

..-:::::-.::::- ---

-

--

16 We zijn hier op de Bloemgracht, een pad aan de Oostzijde van Zaandam. Dit oude pad is in 1656 aangelegd op het Cornelis Pietersz.-Ven en naar de eerste bewoner en eigenaar van het pad Bloem vernoemd. Het was in die tijd een voornaam buurtje, dat lang bekend heeft gestaan om zijn groots opgezette feesten rondom de padvergaderingen. Tussen 1892 en 192 7 werd de sloot in delen gedempt en in 1923 door de gemeente overgenomen. Het pad was oorspronkelijk alleen aan de noordzijde bebouwd en de bewoners van de huizen hadden flinke overtuinen tot aan de sloot. Pas veel

later kwam de bebouwing aan de zuidzijde tot stand, wat op deze ansicht uit 1904 nog duidelijk te zien is. Aan het einde van het pad lag een bruggetje dat beide zijden met elkaar

verbond. Een woningpui is in ieder geval behouden gebleven. de voorgevel van Bloemgracht 2 1 is op de Zaanse Schans aan de Kalverringdijk 9 nog terug te vinden.

ZAANDAM

Brcerngracht

'"

nr "",-- ?.?. lr1_ I"'A 1"& ?.?.? ,... tQ.o..... 0)- IIU ~.~lvIp ?? ~'" "'_~A"

1 7 We nemen nu een kijkje op het Zuidervaldeurspad. Dit pad is genoemd naar de valdeur die eertijds hier aanwezig was. Dit was een sluis die gesloten en geopend werd door middel van een planken schot dat met touwen werd opgetrokken of neergelaten. Later is deze vervangen door een schutsluis die tot 1960 dienst heeft gedaan en daarna gesloopt en gedempt werd, waarna de sloot kort daarop volgde. Links van de sluis bevindt zich het Molenpad, genoemd naar meelmolen 'De Haan' grotendeels op deze ansicht zichtbaar. De molen werd gebouwd in 1632 en was een van de

grootste van de Zaanstreek met een vlucht (lengte van de roeden) van 28 meter. In 1897 werd de molen van een gasmotor voorzien. Op 2 augustus 1921 raakte de twee jaar eerder

onttakelde molen in brand en ging met het molenaarshuis geheel in vlammen op. Links op het Molenpad zien we B.]. Panjers grote houten meubelfabriek, die in mei 1964

door brand werd verwoest. Vooraan stond de boerderij van Kraay, waar vervolgens Van Splunteren, een zeer muzikale boer, zijn bedrijf uitoefende.

Dr. Trenkler Co., LeIpzig. I 90S. Zs. so. :-:aebdruek Terl>oten.

18 Al wandel end trekken we de Oostzijde in en werpen een blik op een his torisch plekje uit 1900. links zien we het pand 'De Koningin der Nederlanden' , een tarwe-stijfselmakeri]. Hiernaast het huis en de winkel van bakkerij Bas; enige jaren na deze opname werd dit pand aangekocht door Cooperatie

'De Eenheid' en als kruidenierszaak ingericht. De gevel van dit pand is na de sloop behouden gebleven en pronkt sinds 1965 aan de Zaanse Schans als pui van de nostalgische Albert Heynwinkel. Dat het dagelijks transport in die dagen vooral op spierkracht aankwam zien we wel aan het

drietal handkarren waarmee de bedrijven op pad gingen.

ZAANDAM Ooslzljd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2019 Uitgeverij Europese Bibliotheek